Współczesne wyzwania edukacyjne w kontekście kryzysu ekologiczno-klimatycznego. Edukacja klimatyczna w Polsce „w toku”

• Authors: Beata Gola

Title variants

EN

Contemporary educational challenges in the context of the ecological and climate crisis. The progress of climate education in Poland

Abstracts

EN

One of the most urgent educational challenges in the context of the climate and ecological crisis is education with regard to the climate. It is now linked to education for sustainable development, global education and consumer education. Climate change is contributing to inequality and the exacerbation of social injustice, hence the need to simultaneously counteract the loss of biodiversity and the climate crisis as well as their social consequences. By opening up to current, global problems, pedagogy can shape the philosophy of upbringing and education, influence the  educational policy, school programs, etc. Ecological humanities, also thanks to pedagogy, can create the perspective of changing contemporary paradigms into those in which the non-instrumental value of non-human beings and the need for integral care for the entire biosphere will be more clearly noticed. The article will present the recommendations of the Round Table in the field of climate education in Poland.  

PL

Jednym z najpilniejszych wyzwań edukacyjnych w kontekście kryzysu klimatyczno-ekologicznego jest edukacja na rzecz klimatu. Obecnie łączy się ona z edukacją do zrównoważonego rozwoju, edukacją globalną i edukacją konsumencką. Zmiany klimatu przyczyniają się do nierówności i pogłębiania niesprawiedliwości społecznej. Stąd konieczność jednoczesnego przeciwdziałania utracie bioróżnorodności i kryzysowi klimatycznemu oraz ich skutkom społecznym. Pedagogika, otwierając się na aktualne, globalne problemy może kształtować filozofię wychowania i kształcenia, wpływać na politykę edukacyjną, programy szkolne etc. Humanistyka ekologiczna, także za sprawą pedagogiki, może tworzyć perspektywę zmiany współczesnych paradygmatów na takie, w których w większym stopniu dostrzeżona zostanie nieinstrumentalna wartość istot pozaludzkich i potrzeba integralnej troski o całą biosferę. W artykule przedstawione zostaną rekomendacje Okrągłego Stołu w zakresie edukacji klimatycznej w Polsce.

Keywords

PL

kryzys ekologiczno-klimatyczny; pedagogika wobec zmiany klimatu; edukacja klimatyczna; zmiana klimatu; podstawa programowa

EN

ecological and climate crisis; pedagogy in the face of climate change; climate education; climate change; core curriculum

• Publisher: Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie
• Journal: Forum Pedagogiczne
• Year: 2023
• Volume: 13
• Issue: 1
• Pages: 169-183

Dates

published

2023

Contributors

author

Beata Gola

• Uniwersytet Jagielloński

• https://orcid.org/0000000280399562

References

• Apel Komitetu Naukowego Koalicji Klimatycznej (2022). Dostępny na: https://www.teraz-srodowisko.pl/media/pdf/aktualnosci/11296-KN-apel-edu-klimatyczna.pdf (otwarty: 23.12.2022).
• Bar-On Y.M., Phillips R., Milo R. (2018). The biomass distribution on Earth. „Proceedings of the National Academy of Sciences”, 115 (25), s. 6506-6511. https://doi.org/10.1073/pnas.1711842115
• Basset Y., Lamarre G.P.A. (2019). Toward a world that values insects. „Science”, Vol. 364, Issue 6447, s. 1230-1231. DOI: 10.1126/science.aaw7071
• Budziszewska M., Kardaś A., Bohdanowicz Z. (red.). (2021). Klimatyczne ABC. Interdyscyplinarne podstawy współczesnej wiedzy o zmianie klimatu. Dostępny na: https://www.wuw.pl/product-pol-13475-Klimatyczne-ABC-Interdyscyplinarne-podstawy-wspolczesnej-wiedzy-o-zmianie-klimatu-PDF.html (otwarty: 01.10.2022).
• Cardoso P., Barton P.S., Birkhofer K., Chichorro F., Deacon Ch., Fartmann T. i in. (2020). Scientists’ Warning to Humanity on Insect Extinctions. „Biological Conservation”, nr 242, s. 1-12. https://doi.org/10.1016/j.biocon.2020.108426
• Climate Change 2022: Mitigation of Climate Change, Working Group III contribution to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change (AR6). Dostępny na: https://report.ipcc.ch/ar6wg3/pdf/IPCC_AR6_WGIII_FinalDraft_FullReport.pdf (otwarty: 28.08.2022).
• Dunne A., Bijwaard, D. (2021). Co młodzież mówi o zmianach klimatu? Wyniki sondażu, Ipsos Belgium. Dostępny na: https://www.ekonsument.pl/materialy/publ_688_co_mlodziez_mowi_o_zmianach_klimatu.pdf
• Gola B. (2018). Etyka środowiskowa w edukacji ekologicznej, Kraków: Oficyna Wydawnicza „Impuls”.
• Goodall J., Abrams D. (2022). Księga nadziei. Podręcznik przetrwania w trudnych czasach, tłum. Popławska M. Poznań: Media Rodzina.
• Gough N. (2013). Thinking Globally in Environmental Education: A Critical History. W: Stevenson R.B., Brody M., Dillon J., Wals A.E.J. (red.), International Handbook of Research on Environmental Education, s. 33–44. New York–London.
• Guterres A. (2021). Test klimatyczny w Glasgow, 26 października 2021. Dostępny na: https://www.unic.un.org.pl/oionz/test-klimatyczny-w-glasgow-sekretarz-generalny-onz/3438# (otwarto: 23.12.2022).
• Guzy A., Ochwat M. (2021). Poloniści wobec zmian klimatu. Dostępny na: https://us.edu.pl/wp-content/uploads/pliki/Raport_polonisc_dla_klimat_2021.pdf (otwarty: 20.08.2022).
• Hansen J., Sato M. (2016). Regional Climate Change and National Responsibilities. „Environmental Research Letters”, 11 (3), s. 1-9. DOI 10.1088/1748-9326/11/3/034009
• Hickel J. (2021). Mniej znaczy lepiej. O tym, jak odejście od wzrostu gospodarczego ocali świat. Kraków: Karakter.
• Jasikowska K., Sierpowski P., Styrnol N., Guzik D. (2022). (Nie)sprawiedliwość klimatyczna. W: Jasikowska K., Pałasz, M. (red.). Za pięć dwunasta koniec świata. Kryzys klimatyczno-ekologiczny głosem wielu nauk. Kraków: Uniwersytet Jagielloński w Krakowie, Biblioteka Jagiellońska, s. 181–232. Za512.uj.edu.pl
• Kallis G., Demaria F., D’Alisa G. (2020). Wprowadzenie Dewzrost. W: D’Alisa G., Demaria F., Kallis G. (red.). DEWZROST Słownik nowej ery, tłum. Lange Ł. Łódź: LangeL-Łucja Lange, s. 35-58.
• Kassenberg A. (2022). Kluczowe rekomendacje Okrągłego Stołu dla Edukacji Klimatycznej, w: UN Global Compact Network Poland, Edukacja Klimatyczna w Polsce 2022 – rekomendacje Okrągłego Stołu. Raport, s. 36-43. Dostępny na: https://ungc.org.pl/wp-content/uploads/2022/06/Edukacja-klimatyczna-w-Polsce.pdf (otwarty: 20.08.2022).
• Kolbert E. (2016). Szóste wymieranie. Historia nienaturalna, tłum. Grzegorzewska T., Grzegorzewski P. Warszawa: Wydawnictwo W.A.B.
• Kozłowska A. (2021a). Climate change education in Polish and British national curriculum frameworks. „Lubelski Rocznik Pedagogiczny”, vol. 40, no 3, s. 103-118. DOI: 10.17951/lrp.2021.40.3.103-118 (otwarty: 20.09.2022).
• Kozłowska A. (2021b). Edukacja ekologiczna w polskiej podstawie programowej. „Rocznik Pedagogiczny”, nr 44, s. 123-150. https://doi.org/10.2478/rp-2021-0009 (otwarty: 20.09.2022).
• Kramarz P. (2022). Jak nakarmić świat w dobie kryzysu klimatyczno-ekologicznego. W: Jasikowska K., Pałasz M. (red.). Za pięć dwunasta koniec świata. Kryzys klimatyczno-ekologiczny głosem wielu nauk. Kraków: Uniwersytet Jagielloński w Krakowie, Biblioteka Jagiellońska, s. 415–454. za512.uj.edu.pl
• Kułakowski Sz. (2018). Jak edukować, żeby nie zwariować? Jak chronić klimat? Poradnik dla aktywistów. Dostępny na: https://koalicjaklimatyczna.org/jak-chronic-klimat-poradnik-dla-aktywistow (otwarty: 20.09.2022).
• Łukaszewicz R.M. (2020). Wrocławska Szkoła Przyszłości czyli lepsze jest możliwe. Działania praktyczne, wizje i projekcje nowego – innego – twórczego. Wrocław: Fundacja Wolne Inicjatywy Edukacyjne.
• Michalak R., Parczewska T. (2019). (Nie)obecność outdoor education w kształceniu szkolnym. Lublin: Wydawnictwo UMCS.
• Michalak R., Parczewska T. (2022). Kształcenie w plenerze: perspektywa polskich nauczycieli edukacji elementarnej. „Studia z Teorii Wychowania”, t. XIII, nr 2(39), s. 83-101. DOI: 10.5604/01.3001.0015.9261
• Nabór do programu EcoSchools (EkoSzkoły) 2022/23. Dostępny na: https://fdee.org/ekoszkoly/nabor-zielona-flaga-eco-schools-eko-szkoly/ (otwarty: 02.09.2022).
• Odpowiedź na interpelację nr 9540 w sprawie poszerzania świadomości klimatycznej wśród dzieci i młodzieży. (2020). Dostępny na: https://sejm.gov.pl/sejm9.nsf/InterpelacjaTresc.xsp?key=BSWHSG (otwarty: 23.12.2022).
• Popkiewicz M., Kardaś A., Malinowski S. (2019). Nauka o klimacie. Warszawa: Wydawnictwo Nieoczywiste.
• Popkiewicz M. (2022). Zrozumieć transformację energetyczną. Katowice: Post Factum.
• Portney K.E. (2015). Sustainability. Cambridge, Massachusetts: The MIT Press.
• Przekształcamy nasz świat. Agenda na Rzecz Zrównoważonego Rozwoju 2030. Rezolucja Zgromadzenia Ogólnego ONZ A/RES/70/1 z dnia 25 września 2015 roku. Dostępny na: https://www.unic.un.org.pl/files/164/Agenda%202030_pl_2016_ostateczna.pdf (otwarty: 22.10.2022).
• Ripple W.J., Wolf Ch., Newsome T.M, Gregg J. W, Lenton T.M, Palomo I., Eikelboom J.A.J., Law B. E., Huq S., Duffy P.B., Rockström J. (2021). World Scientists’ Warning of a Climate Emergency 2021. „BioScience”, Vol. 71, Issue 9, s. 894–898. https://doi.org/10.1093/biosci/biab079
• Ritchie H., Roser M. (2019). Land Use, Published online at Our World In Data.org. Dostępny na: https://ourworldindata.org/land-use?fbclid=IwAR3Fhyl16NPvM7pPhuSeOPtUKBOpMrfXUyP4McA4lOztK5P8XrdhtMsZ 0w
• Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z 14 lutego 2017 r. Dz.U.2017 poz. 356. Dostępny na: https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20170000356/O/D20170356.pdf (otwarty: 23.12.2022).
• Sągin B., Boczarowski A., Sęktas M. (2018). Puls życia. Podręcznik do biologii dla klasy ósmej szkoły podstawowej. Warszawa: Nowa Era.
• Skrzypczyński R. (2020). Postwzrost, dewzrost, awzrost… Polska terminologia dla różnych wariantów przyszłości bez wzrostu. „Czas Kultury” 3(206), s. 7-13.
• Szkoły dla Ekorozwoju – Fundusz Partnerstwa. Dostępny na: http://www.ffp.org.pl/programy-ekologiczne/zakonczone-programy-wspierania/eco-schools (otwarty: 02.09.2022).
• Suchodolski B. (1990). Wychowanie mimo wszystko. Warszawa: WSiP.
• Szkolenia dla nauczycieli „Edukacja klimatyczna”. (2022). Dostępny na: https://www.gov.pl/web/edukacja-ekologiczna/szkolenia-dla-nauczycieli) (otwarty: 23.12.2022).
• Taylor P.W. (1989). Respect for Nature. A Theory of Environmental Ethics. Princeton: Princeton University Press.
• UNESCO. (2021a). Getting every school climate-ready: how countries are integrating climate change issues in education. Dostępny na: https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000379591 (otwarty: 20.08.2022).
• UNESCO. (2021b). Learn for our planet: a global review of how environmental issues are integrated in education. Dostępny na: https://unesdoc.unesco. org/ark:/48223/pf0000377362 (otwarty: 18.08.2022).
• UN Global Compact Network Poland. (2021). Edukacja Klimatyczna w Polsce. Raport. Dostępny na: https://edukacjaklimatyczna.org.pl/wp-content/uploads/2021/10/Raport_Edukacja_klimatyczna_w_Polsce.pdf (otwarty: 10.09.2022).
• UN Global Compact Network Poland. (2022). Edukacja Klimatyczna w Polsce 2022 – rekomendacje Okrągłego Stołu. Raport. Dostępny na: https://ungc.org.pl/wp-content/uploads/2022/06/Edukacja-klimatyczna-w-Polsce.pdf (otwarty: 10.09.2022).
• Wojnar I. (2006). Edukacyjna kultura przyszłości. Praca studyjna Zespołu Edukacji i Kultury Komitetu Prognoz „Polska 2000 Plus” przy Prezydium PAN. Warszawa: PAN.
• WWF (2022). Living Planet Report 2022 – Building a nature-positive society. Almond, R.E.A., Grooten, M., Juffe Bignoli, D. Petersen, T. (red.). Gland: WWF. Dostępny na: https://wwfint.awsassets.panda.org/downloads/embargo_13_10_2022_lpr_2022_full_report_single_page_1.pdf (otwarty: 23.12.2022).

Identifiers

DOI

10.21697/fp.2023.1.12

Biblioteka Nauki

59345993