Religia i Kościół katolicki w społeczeństwie pluralistycznym

• Authors: Janusz Mariański

Title variants

EN

Religion and the Catholic Church in a Pluralistic Society

Abstracts

EN

Pluralistic societies are characterized by an individualistic understanding of freedom, subjectivization of lifestyles, a diversity of worldviews, and diverse morality. They spread scepticism about obliging and common ideals, relativism in matters of religious and moral nature, and even – to some extent – moral nihilism. In this article, we will present a general characteristic of a pluralistic society, analyze the condition of religion and the Catholic Church in changing socio-cultural conditions, and formulate some challenges for the Catholic Church in Poland. The entire discussion closes with a brief post-scriptum.

PL

Społeczeństwa pluralistyczne charakteryzują się indywidualistycznym rozumieniem wolności, subiektywizacją stylów życia, wielością światopoglądów, zróżnicowaną moralnością. Upowszechniają się w nich sceptycyzm wobec zobowiązujących i wspólnych ideałów, relatywizm w kwestiach natury religijnej i moralnej, a nawet ‒ do pewnego stopnia ‒ nihilizm moralny. W niniejszym artykule przedstawimy ogólną charakterystykę społeczeństwa pluralistycznego, przeanalizujemy kondycję religii i Kościoła katolickiego w zmieniających się warunkach społeczno-kulturowych oraz sformułujemy pewne wyzwania dla Kościoła katolickiego w Polsce. Całość rozważań zamyka krótkie post scriptum.

Keywords

EN

pluralistic society; religiosity; Catholic Church; secularization; evangelization

PL

społeczeństwo pluralistyczne; religijność; Kościół katolicki; sekularyzacja; ewangelizacja

• Publisher: Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II. Towarzystwo Naukowe KUL
• Journal: Roczniki Teologiczne
• Year: 2024
• Volume: 71
• Issue: 1
• Pages: 25-50

Dates

published

2024

Contributors

author

Janusz Mariański

• https://orcid.org/0000000206208000

References

• Adamczyk, Tomasz. ”Changes in the Religiosity of Secondary School Youth in Poland. A Sociological Analysis“. Zeszyty Naukowe KUL 3(2023): 5-25.
• Adamczyk, Tomasz. „Młodzież”. W: Kościół w Polsce 2023. Raport, 31-44. Warszawa: Katolicka Agencja Informacyjna, Instytut Dziedzictwa Myśli Narodowej, 2023.
• Adamczyk, Tomasz. „Wiara i praktyki religijne”. W: Młodzież w kontekstach współczesnych. Rodzina. Czas. Szkoła. Kościół i katecheza, red. Wioletta Szymczak i Tomasz Adamczyk, 49-66. Lublin: Wydawnictwo KUL, 2022.
• Baniak, Józef. Obowiązkowe i nadobowiązkowe praktyki religijne dorosłych katolików w Polsce w latach 1965-2020 na tle przemian cywilizacyjnych i społecznych. Studium socjograficzne. Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek, 2023.
• Baniak, Józef. Religijność i kościelność dorosłych katolików polskich w latach 1956-2020 na tle przemian cywilizacyjnych i społecznych. Studium socjologiczne. Poznań: Wydawnictwo Nauk Społecznych i Humanistycznych UAM, 2023.
• Baniak, Józef. Religijność i moralność młodzieży polskiej w latach 1956-2018 na tle przemian cywilizacyjnych i społecznych. Studium socjologiczne. Poznań: Wydawnictwo Nauk Społecznych i Humanistycznych UAM, 2022,
• Baniak, Józef. „Socjologiczne ujęcie zjawiska religii, religijności, duchowości i nowej duchowości”. Konteksty Społeczne 2(2021): 54-110.
• Berger, Peter L. „Modernizacja jako uniwersalizacja herezji”. W: Zjawisko wspólnoty (Wybór tekstów), red. Barbara Mikołajewska, 404-429. Warszawa: Instytut Profilaktyki Społecznej i Resocjalizacji UW, 1989.
• Berger, Peter L., Brigitte Berger i Hansfried Kellner. „Bezdomny umysł”. W: Zjawisko wspólnoty (Wybór tekstów), red. Barbara Mikołajewska, 490. Warszawa: Instytut Profilaktyki Społecznej i Resocjalizacji UW, 1989.
• Berger, Peter L. Pytania o wiarę. Sceptyczna zachęta do chrześcijaństwa. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 2007.
• Berger, Peter L., i Wolfram Weiße. „Im Gespräch: Religiöse Pluralität und gesellschaftlicher Zusammenhalt”. W: Religiöse Differenz als Chance? Positionen, Kontroversen, Perspektiven, red. Wolfram Weiße i Hans-Martin Gutmann, 17-26. Münster: Waxmann, 2010.
• Böckle, Franz, i Franz Josef Stegmann, red. Franz Groner zum 65. Geburstag. Paderborn: Verlag Schöningh, 1979.
• Brezinka, Wolfgang. Wychowywać dzisiaj. Zarys problematyki. Kraków: Wydawnictwo WAM, 2007.
• Chomik, Wacław Stanisław. „Współczesna moralność i nowa ewangelizacja”. Społeczeństwo. Studia, prace badawcze i dokumenty z zakresu nauki społecznej Kościoła 1(2023): 9-29.
• Cipriani, Roberto, i Paweł Prüfer. Socjologia religii. Ujęcie systematyczno-historyczne. Toruń: Wydawnictwo Edukacyjne „Akapit”, 2021.
• Davie, Grace. ”Revisiting Secularization in Light of Growing Diversity: The European Case“. Religions 14 (2023):14-15.
• Davie, Grace. Socjologia religii. Kraków: Zakład Wydawniczy NOMOS, 2010.
• Delsol, Chantal. Zmierzch uniwersalności. Postmodernistyczny Zachód i jego oponenci, globalny konflikt paradygmatów. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 2022.
• Dyczewski, Leon. „Cechy kultury w procesach globalizacji”. W: Współczesne transformacje. Kultura. Polityka. Gospodarka, red. Monika Banaś i Joanna Dziadowiec, 19-32. Kraków: Księgarnia Uniwersytecka, 2013.
• Fichter, Joseph H. „Młodzi poszukują świętości”. W: Zjawisko wspólnoty (Wybór tekstów), red. Barbara Mikołajewska, 349. Warszawa: Instytut Profilaktyki Społecznej i Resocjalizacji UW, 1989.
• Gabriel, Karl. Die vielen Gesichter der Religion. Religionssoziologische Analysen jenseits der Säkularisierung. Frankfurt am Main: Campus Verlag, 2022.
• Gabriel, Karl. „Die vielen Gesichter der Religion in der Weltgesellschaft. Der ambivalente Einfluss der Globalisierung auf das religiöse Feld”. Theologisch-Praktische Quartalschrift 3(2023): 284-295.
• Gabriel, Karl. Häutungen einer umstrittenen Institution. Zur Soziologie der katholischen Kirche. Frankfurt am Main: Campus Verlag, 2023.
• Gabriel, Karl. „Zur Situation von Christentum und Kirche in der Gesellschaft der Bundesrepublik Deutschland”. W: (Keine) Chance für die Kirche? Diskussionsbeiträge zur Religion zwischen Moderne und Postmoderne Andreas Feige, red. Walter Fürst, Karl Gabriel i Dieter Stoodt, 17-26. Bonn 1988.
• Giddens, Anthony, i Philip W. Sutton. Socjologia. Kluczowe pojęcia. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2014.
• Höffe, Otfried. Etyka państwa i prawa. Kraków: Wydawnictwo Znak, 1992.
• Kielian, Andrzej, i Barbara Witos. „Społeczne, etyczne i religijne postawy młodzieży oraz ich konsekwencje dla nauczania religii w Polsce”. Polonia Sacra 4(2016): 41-65.
• Kowalczyk, Stanisław. „Z problematyki filozofii kultury”. W: Filozofia kultury, cz. I, red. Stanisław Janeczek i Anna Starościc, 473-476. Lublin: Wydawnictwo KUL, 2021.
• Koźmiński, Andrzej K., i Piotr Sztompka. Rozmowa o wielkiej przemianie. Warszawa: Wydawnictwo Wyższej Szkoły Przedsiębiorczości i Zarządzanie im. Leona Koźmińskiego, 2004.
• Lehmann, Karl. „Normy moralne i chrześcijański etos we współczesnym społeczeństwie”. Przegląd Powszechny 11(1992): 206.
• Libiszowska-Żółtkowska, Maria. Homo religiosus. Szkice z socjologii religii. Kraków: Zakład Wydawniczy NOMOS, 2021.
• L’ Osservatore Romano 1(1996): 9.
• L’ Osservatore Romano 5(2009): 12.
• L’ Osservatore Romano 2(2012): 38.
• Luckmann, Thomas. „Veränderungen von Religion und Moral im modernen Europa”. Berliner Journal für Soziologie 12(2002): 290.
• Mariański, Janusz. Indywidualizacja religijna i moralna jako megatrend społeczno-kulturowy. Studium socjologiczne. Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek, 2021.
• Mariański, Janusz. „Pluralizm społeczno-kulturowy a religia i religijność ‒ zmienne relacje”. W: Pejzaże kultury, religii, regionu i rodziny. Księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Wojciechowi Świątkiewiczowi, red. Andrzej Górny, Justyna Kijonka i Zbigniew Zagała, 125-147. Katowice: STUDIO NOA & Ireneusz Olsza, 2021.
• Mariański, Janusz. Pluralizm społeczno-kulturowy jako megatrend a religijność i moralność. Studium socjologiczne. Lublin: Wyższa Szkoła Nauk Społecznych, 2022.
• Mariański, Janusz. Scenariusze przemian religijności i Kościoła katolickiego w społeczeństwie polskim. Studium diagnostyczno-prognostyczne. Lublin: Wyższa Szkoła Nauk Społecznych, 2021.
• Mariański, Janusz. „Świat współczesny jako adresat misji nauczycielskiej Kościoła Katolickiego”. W: Zadania nauczycielskie Kościoła wobec nowych wyzwań, red. Józef Krukowski, Mirosław Sitarz i Ireneusz Borawski, 29-31. Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL, 2016.
• McGuire, Meredith B. Religia w kontekście społecznym. Kraków: Zakład Wydawniczy NOMOS, 2012.
• Miczyńska-Kowalska, Maria. Wartości w postmodernizmie. Koncepcja dekonstrukcji rzeczywistości społecznej ‒ analiza krytyczna. Lublin: Wydawnictwo KUL, 2013.
• Pickel, Gert. Religionsmonitor 2013. Religiosität im internationalen Vergleich. Religionsmonitor: Verstehen was verbindet. Gütersloh: Bertelsmann Stiftung, 2013.
• Pickel, Gert. Religionssoziologie. Eine Einführung in zentrale Themenbereiche. Wiesbaden: VS Verlag für Sozialwissenschaften. Springer Fachmedien, 2011.
• Pickel, Gert. Weltanschauliche Vielfalt und Demokratie. Wie sich religiöse Pluralität auf die Demokratie auswirkt. Gütersloh: Bertelsmann Stiftung, 2019.
• Prüfer, Paweł. Wyobraźnia, terapia, społeczeństwo. Analiza socjologiczno-etyczna. Kraków: Zakład Wydawniczy NOMOS, 2013.
• Ptaszek, Robert T. Nowa duchowość. Warszawa‒Poznań: Wydawnictwo Polskiej Prowincji Dominikanów, 2023.
• Rembierz, Marek. Między współczesnym „społeczeństwem wyboru” a tradycyjnym „społeczeństwem losu”. O refleksyjnym i ustawicznym uczeniu się pluralizmu według Janusza Mariańskiego. W: Janusz Mariański. Pluralizm społeczno-kulturowy jako megatrend a religijność i moralność. Studium socjologiczne, 251-266. Lublin: Wyższa Szkoła Nauk Społecznych z siedzibą w Lublinie, 2022.
• Rembierz, Marek. „Uczenie się pluralizmu i kształtowanie tożsamości religijnej w kontekście kulturowych i światopoglądowych odmienności – między tradycyjnym zróżnicowaniem a współczesnym pluralizmem”. Politeja 14(2017): 191-237.
• Rezsohazy, Rudolf. „Zmiany w strukturze zachodniej w latach sześćdziesiątych i siedemdziesiątych. Szkic podejścia chrześcijańskiego”. W: Chrześcijaństwo i kultura w Europie. Pamięć ‒ Świadomość ‒ Program. Akta sympozjum presynodalnego Watykan 28-31 października 1991 roku, 198-199. Kielce: Wydawnictwo JEDNOŚĆ, 1992.
• Rogowski, Cyprian. Pedagogika religii. Podręcznik akademicki. Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek, 2011.
• Rogowski, Cyprian. „Przekaz wiary w sytuacji współczesnego pluralizmu pedagogicznoreligijnego”. Ateneum Kapłańskie 2-3(1994): 192-202.
• Roos, Lothar. Wertüberzeugungen und Wertkonflikte junger Menschen. Ergebnisse einer Strukturuntersuchung. Köln: Katholische Sozialwissenschaftliche Zentralstelle Mönchenglandbach, 1993.
• Roy, Olivier. Czy Europa jest chrześcijańska? Wrocław: Fundacja Obserwatorium Społeczne we Wrocławiu, 2021.
• Sadłoń, Wojciech. „Edukacja religijna w kontekście przemian religijności. Dwie perspektywy badawcze”. Uniwersyteckie Czasopismo Socjologiczne 4(2016): 58-66.
• Sroczyńska, Maria. „Wartości religijne i orientacje rytualne współczesnej młodzieży w refleksji socjologicznej”. Konteksty Społeczne 1(2015): 55-71.
• Štefaňak, Ondrej. Výchova v ponímaní mládeže – očakávania a skutočnosť. Nitra: Univerzita Konštantína Filozofa v Nitre, 2021.
• Szauer, Remigiusz. „Religijność Polaków”. W: Kościół w Polsce 2023. Raport, 19-30. Warszawa: Katolicka Agencja Informacyjna. Instytut Dziedzictwa Myśli Narodowej, 2023.
• Sztompka, Piotr. Słownik socjologiczny. 1000 pojęć. Kraków: Znak Horyzont, 2020.
• Sztompka, Piotr. Wiarygodność. Sekret dobrych relacji. Kraków: Znak Horyzont, 2023.
• Świątkiewicz, Wojciech. Świat wartości u progu pandemii. Socjologiczne studium społeczności miejskiej. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, 2021.
• Torzewski, Antoni. „Możliwość religii w obliczu współczesnego pluralizmu”. Humaniora. Czasopismo Internetowe 2(2021): 31-45.
• Uklańska, Katarzyna. „Religia i sens życia młodzieży akademickiej”. Collectanea Theologica 3(2021): 181-184.
• Wiśniewski, Rafał. Transgresja kompetencji międzykulturowych. Studium socjologiczne młodzieży akademickiej. Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego, 2016.
• „Wsłuchajmy się w ten lęk. Z Ronaldem Inglehartem rozmawia Agnieszka Lichnerowicz”. Dziennik. Gazeta Prawna 29(2021): 14.
• Zaręba, Sławomir H. Religijność młodzieży w środowisku zurbanizowanym. Socjologiczne studium teoretyczno-empiryczne. Warszawa–Rzeszów: POBITNO OFICYNA, 2012.
• Zulehner, Paul M. Bóg jest większy od naszego serca (1 J 3, 20). Teologia i duszpasterstwo miłosierdzia. Kraków: Wydawnictwo Homo Dei, 2006.
• Zulehner, Paul M. Wandlung. Religionen und Kirchen inmitten kultureller Transformation im Leben der Österreicher/innen 1970-2020. Ostfildern: Grünewald Verlag, 2020.

Identifiers

DOI

10.18290/rt2024.2

Biblioteka Nauki

56473131