Klasyczna filozofia prawdy a koncepcja wiedzy obiektywnej Karla R. Poppera

• Authors: Stanisław Kowalczyk

Title variants

EN

Classical Philosophy of Truth and Karl Popper’s Conception of Objective Knowledge

Abstracts

EN

The paper has two parts. The first part treats of the truth’s conception of classical Christian philosophy of saint Augustin and saint Thomas Aquinas. They give the definition of truth as adaequatio of human intellectual judments and things. The wrong interpretations of truth are consequence disregard’s of truth’s one elements: object of knowledge – things (philosophical idealism) or subject of knowledge – activity of mind (epistemological sensualism). According to the classical philosophy truth is not only objectiv but also constant and universal. The fallowers of Marxism, liberalism and postmodernism accept epistemological and axiological relativism. The second part of paper explains Karl Popper’s conception objectiv knowledge. He rejects epistemology of neopositivism and extreme rationalism, but suggests supercritical theory of objective knowledge. He also proposes the method of tests and mistakes in the scientific search of truth. Popper distinguishs theree parts of world: physical things, human’s consciousness and objective ideas/values. The objective knowledge is possible only in the last world, but she is not certain.

PL

Artykuł składa się z dwóch części. Pierwsza część traktuje o koncepcji prawdy klasycznej filozofii chrześcijańskiej św. Augustyna i św. Tomasza z Akwinu, którzy podają definicję prawdy jako adaequatio ludzkich intelektualnych sądów i rzeczy. Błędne interpretacje prawdy są konsekwencją lekceważenia jednego elementu prawdy: przedmiotu wiedzy – rzeczy (idealizm filozoficzny) lub podmiotu wiedzy – działania umysłu (sensualizmu epistemologicznego). Według filozofii klasycznej prawda jest nie tylko obiektywna, ale także stała i uniwersalna. Zwolennicy marksizmu, liberalizmu i postmodernizmu akceptują relatywizm epistemologiczny i aksjologiczny. Druga część artykułu wyjaśnia pojęcie obiektywnej wiedzy Karla Poppera. Odrzuca on epistemologię neopozytywizmu i skrajnego racjonalizmu, ale proponuje nadkrytyczną teorię wiedzy obiektywnej. Proponuje również metodę prób i błędów w naukowym poszukiwaniu prawdy. Popper wyróżnia trzy światy: rzeczy fizyczne, świadomość człowieka i obiektywne idee/wartości. Obiektywna wiedza jest możliwa tylko w ostatnim świecie, ale nie jest pewna.

Keywords

EN

truth; objectiv knowledge; sociology; world

PL

prawda; wiedza obiektywna; socjologia; świat

• Publisher: Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II. Towarzystwo Naukowe KUL
• Journal: Roczniki Nauk Społecznych
• Year: 2023
• Volume: 51
• Issue: 1
• Pages: 9-22

Dates

published

2023

Contributors

author

Stanisław Kowalczyk

• John Paul II Catholic University of Lublin

References

• Arystoteles (1983), Metafizyka, tłum. K. Leśniak, Warszawa: PWN.
• Berlin I. (1991), Dwie koncepcje wolności i inne eseje, tłum. D. Grinberg, Warszawa: PWN.
• Chmielewski A. (1995), Filozofia Poppera. Analiza krytyczna, Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego.
• Chmielewski A. (2007), Popper Karl Raimund, [w:] Powszechna Encyklopedia Filozofii, Lublin: Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu 2007, t. 8, s. 364.
• Engels F. (1949), Rozwój socjalizmu od utopii do nauki, tłum. A. Warski, [w:] K. Marks i F. Engels, Dzieła wybrane, Warszawa: Książka i Wiedza.
• Fichte J.G. (1958), Powołanie człowieka, tłum. A. Zieleńczyk, Warszawa: PWN.
• Hume D. (1963), Traktat o naturze ludzkiej, tłum. Cz. Znamierowski, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
• Husserl E. (1975), Idee czystej fenomenologii i fenomenologicznej filozofii, tłum. D. Gierulanka, Warszawa: PWN.
• Jabłoński A. (2002), Status teoretyczny i funkcja techniczna wiedzy o społeczeństwie. Wokół myśli Karla R. Poppera i Józefa M. Bocheńskiego, Lublin: Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego.
• Jabłoński A. (2006), Budowanie społeczeństwa wiedzy. Zarys teorii społecznej Karla Poppera, Lublin: Wydawnictwo KUL.
• Kowalczyk S. (1990), Człowiek w myśli współczesnej. Filozofia współczesna o człowieku, Warszawa: Wydawnictwo „Michalineum”.
• Kowalczyk S. (1995), Podstawy światopoglądu chrześcijańskiego,Wrocław: Wrocławska Księgarnia Archidiecezjalna.
• Kowalczyk S. (1997), Teoria poznania, Sandomierz: Wydawnictwo Diecezjalne.
• Kowalczyk S. (2002), Zarys filozofii człowieka, Sandomierz: Wydawnictwo Diecezjalne.
• Kowalczyk S. (2004), Idee filozoficzne postmodernizmu, Radom: Polskie Wydawnictwo Encyklopedyczne.
• Kowalczyk S. (2007), Człowiek i Bóg w nauce św. Augustyna, Lublin: Wydawnictwo KUL.
• Kowalczyk S. (2011), Współczesny kryzys ideowo-aksjologiczny, Lublin: Wydawnictwo KUL.
• Krąpiec M.A. (1959), Realizm ludzkiego poznania, Poznań: Pallottinum.
• Lonergan B. (1957), Insight. A Stude of Human Understanding, London: Longmans, Green.
• Magee B. (1998), Popper, tłum. P. Dziliński, Warszawa: Prószyński i s-ka.
• Mannheim K. (1992), Ideologia i utopia, tłum. J. Miziński, Lublin 1992.
• Maritain J. (1988), Prawo naturalne i prawo moralne, [w:] J. Maritain, Pisma filozoficzne, tłum. J. Fenrychowa, Kraków: Znak.
• Nietzsche F. (1910/1911), Wola mocy. Próba przemiany wszystkich wartości, tłum. S. Frycz, K. Drzewiecki, Warszawa: Nakład Jakóba Mortkowicza.
• Pieper J. (1951), Wahrheit der Dinge, München: Hegner-Bücherei.
• Popper K. (1989), Nędza historycyzmu: z dodatkiem fragmentów autobiografii, tłum. S. Amsterdamski, Warszawa: Wydawnictwo KRAG.
• Popper K. (1992), Wiedza obiektywna. Ewolucyjna teoria epistemologiczna, tłum. A. Chmielewski, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Państwowe.
• Popper K. (1993), Społeczeństwo otwarte i jego wrogowie, tłum. J. Krahelska, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
• Popper K. (1994a), Wiedza a zagadnienia ciała i umysłu. W obronie interakcji, tłum. T. Baszniak, Warszawa: Książka i Wiedza.
• Popper K. (1994b), Mit schematu pojęciowego. W obronie nauki i racjonalności, tłum. B. Chwedeńczuk, Warszawa: Książka i Wiedza.
• Popper K. (1996), Wszechświat otwarty. Argument na rzecz indeterminizmu, tłum. A. Chmielewski, Kraków: Wydawnictwo Znak.
• Popper K. (1997a), W poszukiwaniu lepszego świata. Wykłady i rozprawy z trzydziestu lat, tłum. A. Malinowski, Warszawa: Książka i Wiedza.
• Popper K. (1997b), Nieustanne poszukiwania. Autobiografia intelektualna, tłum. A. Chmielewski, Kraków: Wydawnictwo Znak.
• Popper K. (1999), Droga do wiedzy. Domysły i refutacje, tłum. S. Amsterdamski, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
• Rorty R. (1996), Przygodność, ironia i solidarność, tłum. W.J. Popowski, Warszawa: Wydawnictwo Spacja.
• Ryle G. (1970), Czym jest umysł?, tłum. W. Marciszewski, Warszawa: PWN.
• Siemianowski A. (1986), Człowiek i prawda, Poznań: Pallottinum.
• Szacki J. (2003), Historia myśli socjologicznej, Warszawa: PWN.
• Św. Augustyn, De libero arbitrio 2, 14, 37 PL 32, 1261.
• Św. Augustyn, De libero arbitrio II, 3, 7 – II, 15, 39 PL 32, 1243-1262.
• Św. Augustyn, De vera religione, 36, 66 PL 34, 151.
• Św. Augustyn, Soliloquia 2, 5 PL 32, 889.
• Św. Tomasz (1998), Traktat o człowieku, Summa Teologii I, 75-89, tłum. S. Świeżawski, Kęty: Wydawnictwo Antyk.
• Św. Tomasz, Contra Gentes I, 59.
• Św. Tomasz, De Veritate q. 1, a. 1. 1.
• Twardowski K. (1927), Rozprawy i artykuły filozoficzne, Lwów: Księgarnia S.A. „Książnica-Atlas” T.N.S.W.

Identifiers

DOI

10.18290/rns2023.0014

Biblioteka Nauki

30147022