Nadużycie (prawa do) anonimatu przez dziennikarzy. Wymiar praktyczno-prawny

• Authors: Łukasz Paweł Goniak

Title variants

EN

Journalists’ Abuse of (the Right) to the Anonymity. Dual Practical-Legal Perspective

Abstracts

EN

This paper seeks to analyze (research) the way journalists use the right to anonymity. Importantly, the author is interested not only in the original purpose of the relevant regulation (theoretical perspective), but rather in to what extent journalists’ behavior is consistent with the original assumption of the right to remain anonymous. The basis for answering this question is the results of the research carried out by the author – in particular with the use of qualitative (participatory observation, in-depth interview) and quantitative research (survey) methods. This paper also analyzes real situations where journalists used the right to anonymity (case study). Based on the data gathered, it should be underlined that the way how journalists use the right to anonymity raises at least ethical doubts. In this context, the major question is whether the described activities fall within the scope of the right to anonymity.

PL

Celem niniejszego artykułu jest analiza sposobu korzystania przez dziennikarzy z prawa do anonimatu. Autora interesuje nie tylko samo pierwotnie zakładane przeznaczenie tego prawa (perspektywa teoretyczna), ale przede wszystkim porównanie, na ile obecne zachowanie dziennikarzy w tym zakresie jest zgodne z założeniem, jakiemu prawo to prymarnie miało służyć. Podstawą udzielenia odpowiedzi na zadane pytanie są wyniki badań przeprowadzonych przez autora – przede wszystkim jakościowych (obserwacja uczestnicząca i wywiady pogłębione), ale również ilościowych (sondaż). W tekście odniesiono się także do poszczególnych przypadków skorzystania przez dziennikarzy z prawa do anonimatu (case-study). Analiza danych wskazuje, że sposób, w jaki dziennikarze decydują się używać współcześnie prawa do anonimatu, może budzić wątpliwości choćby natury etycznej. Dlatego naturalne staje się pytanie, czy prawo do anonimatu w ogóle obejmuje swoim zakresem tego typu działania.

Keywords

EN

a right to be anonymous; freedom of speech; freedom of press; credibility of media

PL

prawo do anonimatu; wolność słowa; wolność prasy; wiarygodność mediów

• Publisher: Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II. Towarzystwo Naukowe KUL
• Journal: Roczniki Nauk Społecznych
• Year: 2023
• Volume: 51
• Issue: 3
• Pages: 119-142

Dates

published

2023

Contributors

author

Łukasz Paweł Goniak

• Cardinal Stefan Wyszyński University in Warsaw

• https://orcid.org/0000000274379805

References

• Anderson C.W. (2013), What Aggregators Do: Towards a Networked Concept of Journalistic Expertise in the Digital Age, Journalism, nr 14 (8), s. 1008-1023.
• Bafia J. (1988), Prawo o wolności słowa, Warszawa: Książka i Wiedza.
• Bakker P. (2012), Aggregation, Content Farms and Huffinization. The Rise of Low-Pay and No-Pay Journalism, Journalism Practice, t. 6, s. 627-637.
• Chajzer F. (2015), https://www.facebook.com/ChajzerFilip/photos/a.243854955781053/5363591 13197301/?type=3&paipv=0&eav=AfaHH94ZnS2qaJk-IW00_Vp5MqzXajgBNTbPCj_z4M3lB _D7a-4HDPNLiLiZnJ6Qcs0&_rdr [dostęp: 31.01.2023].
• Charles C. (2012), Today’s Social Journalism: Engaging the Conversation to Gain Credibility and Produce Better Content. From Theory to Practice: How to Assess, Measure and Apply Impartiality in News and Current Affairs, American International Journal of Contemporary Research, t. 2, s. 194-203.
• Czubaszek M. (2022), Plaga gównodziennikarstwa. O kondycji autorów pogardzanych, https://krytykapolityczna.pl/kraj/plaga-gownodziennikarstwa-praca-bez-sensu/ [dostęp: 12.11.2022].
• Dobosz I. (2008), Prawo i etyka w zawodzie dziennikarza, Kraków–Warszawa: Wolters Kluwer business.
• Doroszewski W. (1963), Słownik języka polskiego, Warszawa: Wiedza Powszechna.
• Dubisz S. (2008), Wielki słownik języka polskiego PWN, Warszawa: PWN.
• Dunaj B. (2000), Słownik współczesnego języka polskiego, Warszawa: WILGA.
• Eichstaedt K. (2019), Tajemnica dziennikarska – wybrane zagadnienia, Media – Kultura – Społeczeństwo, nr 14, s.15-25.
• Europejskie Obserwatorium Dziennikarskie (2018), Where Are The Women Journalists In Europe’s Media?, https://en.ejo.ch/research/where-are-all-the-women-journalists-in-europes-media oraz https://pl.ejo-online.eu/najnowsze/jakie-miejsce-w-europejskich-mediach-zajmuja-kobiety [dostęp: 12.11.2022].
• Ferenc-Szydełko E. (2013), Prawo prasowe. Komentarz, Warszawa: C.H. Beck.
• Ferenc-Szydełko E. (2021), Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Komentarz, Warszawa: C.H. Beck.
• Gabriel-Węglowski M. (2009), Glosa do postanowienia SN z dnia 15 grudnia 2004 r., III KK 278/04, LEX/el.
• Gerecka-Żołyńska A. (2004), Glosa do uchwały SN z dnia 22 listopada 2002 r., I KZP 26/02, OSP, nr 1, s. 5.
• Głowacki M. (2013), Dziennikarze polscy w świetle studiów porównawczych systemów odpowiedzialności mediów w Europie, Studia Medioznawcze, nr 1 (52), s. 29-44.
• Goniak Ł. (2020), Redefinicja zawodu dziennikarza w dobie konwergencji mediów, Warszawa: UKSW.
• Goniak Ł. (2020a), Czy blogi to rzeczywiście prasa? Kilka uwag praktycznych o zasadności uznania blogera za dziennikarza, a bloga za prasę, Media – Kultura – Komunikacja Społeczna, 1, nr 16, s. 45-61.
• Hofman I. (2009), Czy istnieje jeszcze informacja dziennikarska, [w:] Jaka informacja?, red. L. Dyczewski, Lublin – Warszawa: Wydawnictwo KUL, Centrum Europejskie Natolin, s. 13-23.
• Jankowska M. (2011), Autor i prawo do autorstwa, LEX.
• Januszewska P. (2022), Ani satysfakcji, ani hajsu, ani poczucia sensu. Tak się pracuje w mediach, https://krytykapolityczna.pl/kraj/praca-media-polska-komentarz-paulina-januszewska/ [dostęp: 12.11.2022].
• Jaworski L. (2015), Tajemnica zawodowa dziennikarza w świetle obowiązującego w Polsce prawa, część 1: Prawo do anonimatu, Studia Medioznawcze, nr 1 (60), s. 45-54.
• Justyński T. (2000), Nadużycie prawa w polskim prawie cywilnym, Kraków: Kantor Wydawniczy Zakamycze.
• Karlsson M. (2011), The Immediacy of Online News, the Visibility of Journalistic Processes and a Restructing of Journalistic Authority, Journalism Studies, t. 12, nr 3, s. 282-292.
• Karlsson M., Clerwall Ch., Nord L. (2014), You Ain’t See Nothing Yet. Transparency’s (lack of) Effect on Source And Message Credibility, Journalism Studies, t. 15, nr 5, s. 668-678.
• Klauziński S. (2020), Jak Wirtualna Polska promuje Ziobrę. „Łączy nas z Ministerstwem Sprawiedliwości wiele interesów”, https://oko.press/wirtualna-polska-ziobro-machala [dostęp: 12.11.2022].
• Klauziński S. (2018), Ministerstwo Gowina zapłaciło 270 tys. za ukrytą reklamę w Polsat News [ujawniamy dokumenty], https://oko.press/uwaga-rozmowa-sponsorowana-jak-ministerstwo-gowina-placilo-za-zapraszanie-do-polsat-news [dostęp: 12.11.2022].
• Kosmus B. i Kuczyński G. (2011), Prawo prasowe. Komentarz, Warszawa: C.H. Beck.
• Laugesen R.W. (1960), Freedom of Speech and Press – Anonymous Communication, Denver Law Review, t. 37, nr 6, s. 384-388.
• Liżewski B. (2018), Prawo publiczne a prawo prywatne – wybrane uwagi teoretyczne na temat hybrydyzacji instytucji prawnych, Zeszyty Naukowe KUL, 61, nr 4, s. 47-63.
• McNair B. (2018), Fake news. Falsehood, Fabrication and Fantasy in Journalism, London–New York: Routledge.
• Meier K. Transparency In Journalism. Credibility and trustworthiness in the digital future, www.ku-eichstaett.academia.edu/KlausMeier [dostęp: 09.09.2015].
• Mieśnik P. (2014), Wyznania hieny. Jak to się robi w brukowcu, Warszawa: TheFacto.
• MKO, PG (2015), Jak polskie tabloidy „uśmiercały” ludzi, https://wyborcza.pl/7,87648, 18083152,jak-polskie-tabloidy-usmiercaly-ludzi-cykl-wyborczej.html?disableRedirects=true [dostęp: 12.11.2022].
• Mrozek J.J. (2009), Tajemnica zawodowa dziennikarza i jej ochrona w polskim systemie prawnym, Studia Ełckie, 11, s. 179-190.
• Newman N. (2019), Journalism, Media, and Technology Trends and Predictions 2019, Oxford: Reuters Institute for the Study of Journalism & University of Oxford.
• Newman N. (2020), Journalism, Media, and Technology Trends and Predictions 2020, Oxford: Reuters Institute for the Study of Journalism & University of Oxford.
• Nowińska E. (2007), Wolność wypowiedzi prasowej, LEX.
• Olszański L. (2012), Media i dziennikarstwo internetowe, Warszawa: Poltext.
• Picard R.G. (2010), Value Creation and the Future of News Organization. Why and how Journalism Must Change to Remain Relevant in the Twenty-first Century, Barcelona: Formalpress.
• Program Tomasz Lis na żywo, www.youtube.com/watch?v=9QXQow_lc8s [dostęp: 10.01.2016].
• Revers M. (2014), The Twitterization of News Making: Transparency and Journalistic Professionalism, Journal of Communication, t. 64 (5), s. 808.
• Sajór G. (2022), Żal Anonnim, Press, nr 9-10, s. 32-38.
• Sawicki J. (1960), Tajemnica zawodowa lekarza i dziennikarza, Warszawa: PWN.
• Sieńczyło-Chlabicz J. (2006), Naruszenie prywatności osób publicznych przez prasę. Analiza cywilnoprawna, Kraków: Wolters Kluwer business.
• Singer J.B. (1994), Virtual Anonymity: Online Accountability and the Virtuous Virtual Journalist, Journal of Mass Media Ethics, t. 11 (2), s. 95-106.
• Smith Ekstrand V. (2013), The Many Masks of Anon: Anonymity as Cultural Practice and Reflection in Case Law, Journal of Technology Law and Policy, t. 18, nr 1, s. 1-36.
• Sobczak J. (2008), Prawo prasowe. Komentarz, Warszawa: Wolters Kluwer business.
• Sobczak J. (2005), Tajemnica dziennikarska, Studia Medioznawcze, nr 1 (20), s. 14-38.
• Sokolewicz W. (2011), Prasa i Konstytucja, Warszawa: Wolters Kluwer business.
• Statista.com, https://www.statista.com/statistics/308468/importance-brand-journalist-creating-trust- news [dostęp: 08.10.2022].
• Stawiany J. (2020), OKO.press: Wirtualna Polska promuje ministra Zbigniewa Ziobrę i jego ludzi, https://www.press.pl/tresc/60039,oko_press_-wirtualna-polska-promuje-ministra-zbigniewa-ziobre- i-jego-ludzi [dostęp: 12.11.2022].
• tw (2020), Gazeta Wyborcza w reklamie nawiązuje do zarzutów wobec Wirtualnej Polski. „Piszemy dla ludzi, nie dla ministra”, https://www.wirtualnemedia.pl/artykul/gazeta-wyborcza-wyborcza-pl-subskrypcja-wirtualna-polska-i-ministerstwo-sprawiedliwosci-zbigniew-ziobro-aluzje-w-reklamie [dostęp: 12.11.2022].
• Van Kędzierski D. (2018), Metodologia i paradygmat polskich szczegółowych nauk prawnych, Transformacje Prawa Prywatnego, nr 3, s. 5-58.
• Wystąpienie Rzecznika Praw Obywatelskich z dnia 18.02.2020 r. do Prezesa Rady Ministrów ws. doniesień nt. tekstów Wirtualnej Polski, https://bip.brpo.gov.pl/sites/default/files/Wyst%C4% 85pienie%20do%20Prezesa%20Rady%20Ministr%C3%B3w%20ws.%20doniesie%C5%84%20nt.%20%20tekst%C3%B3w%20Wirtualnej%20Polski,%2018.02.2020.pdf [dostęp: 31.01.2023].
• Zaremba M. (2003), Tajemnica zawodowa dziennikarza a jego odpowiedzialność prawna, Studia Medioznawcze, nr 2 (12), s. 24-40.
• Zielinko I. (2009), Tajemnica dziennikarska w prawie prasowym, Prokuratura i Prawo, nr 7-8, s. 1-14.

Identifiers

DOI

10.18290/rns2023.0003

Biblioteka Nauki

30147085