Tropem metafizycznej tęsknoty przez utwory Daniela Kehlmanna

• Authors: Anna Szyndler

Title variants

DE

Auf der Spur der metaphysischen Sehnsucht durch die Texte von Daniel Kehlmanna

EN

Tracing metaphysical longing through the works of Daniel Kehlmann

Abstracts

EN

Daniel Kehlmann is one of those few German-language authors who, against the general trend of postmodern literature, ask in their texts about the existence of God, His na-ture, and His role in the life of modern man. As a declared rationalist, the writer is critical of the biblical vision of the Creator. God appears to him as some mental construct that has not stood the test of time. Therefore, Kehlmann suggests replacing Him with the concept of fate or chance or returning to the ideas of the ancient philosophers: the Pythagoreans, Plato, or Aristotle. In a way, from the uselessness of the traditional notion of God stems the mocking way He is mentioned in the novels analyzed in the article. Yet despite this ironic note, what draws attention is the persistence with which the motif/theme of God is addressed in them. One can take this fact as evidence of a hidden metaphysical longing, as discussed by Augustine of Hippo, or as confirmation of Mircea Eliade's thesis that we are religious beings, and the search for Absolute Being is the primary determinant of our spiritual existence.  

DE

Daniel Kehlmann ist einer dieser deutschsprachigen Autoren, die sich gegen die Tendenzen der postmodernen Literatur mit metaphysischen Fragen befassen. Da er die biblische Gott-Figur für ein veraltetes Konzept hält, sucht er es durch andere Ideen zu ersetzen, die der griechischen Philosophen (Pythagoreer, Platon, Aristoteles), durch das Fatum oder den Zufall. Der obsolet gewordene christliche Gott wird seines Amtes enthoben, dabei verlacht, sogar verspottet, aber die Frage nach dem Absolut, der ersten Ursache, der Triebkraft der Geschichte und nicht zuletzt des menschlichen Schicksals bleibt in Kehlmanns Texten immer aktuell. Dies kann man als ein Zeichen seiner metaphysischen Sehnsucht betrachten, als den zwingenden Beweis der These von Mircea Eliade, wonach wir alle religiösen Wesen sind (homo religiosus), und die Suche nach dem Absolut ein fester Bestandteil unserer Natur ist.

PL

Daniel Kehlmann jest jednym z tych nielicznych autorów niemieckojęzycznych, którzy wbrew ogólnemu trendowi literatury ponowoczesnej pytają w swoich tekstach o istnienie Boga, Jego naturę i rolę w życiu współczesnego człowieka. Jako zdeklarowany racjonalista, pisarz ma krytyczny stosunek do biblijnej wizji Stwórcy. Bóg jawi mu się jako pewien konstrukt myślowy, który nie wytrzymał próby czasu. Zatem Kehlmann proponuje, by zastąpić Go pojęciem fatum, czy przypadek, bądź też powrócić do idei starożytnych filozofów: Pitagorejczyków, Platona czy Arystotelesa. Poniekąd z bezużyteczności tradycyjnej idei Boga wynika prześmiewczy sposób, w jaki jest o Nim mowa w analizowanych w artykule powieściach. Lecz mimo tej ironicznej nuty zwraca uwagę uporczywość, z jaką motyw/temat Boga jest w nich podejmowany. Można ten fakt uznać za dowód skrywanej tęsknoty metafizycznej, o której mówi Augustyn z Hippony, czy za potwierdzenie tezy Mircea Eliade, że jesteśmy istotami religijnymi, a poszukiwanie Bytu Absolutnego jest podstawowym wyznacznikiem naszej duchowej egzystencji.  

Keywords

DE

Daniel Kehlmann; Gott-Bild in der postmodernen Literatur; philosophische Ideen in der Literatur

PL

Daniel Kehlmann; wizja Boga w literaturze ponowoczesnej; idee filozoficzne w literaturze

EN

Daniel Kehlmann; vision of God in postmodern literature; philosophical ideas in literature

• Publisher: Uniwersytet Humanistyczno-Przyrodniczy im. Jana Długosza w Częstochowie. Wydawnictwo Uczelniane
• Journal: Transfer. Reception studies
• Year: 2022
• Volume: 7
• Pages: 201-222

Dates

published

2022

Contributors

author

Anna Szyndler

• Uniwersytet Humanistyczno-Przyrodniczy im. Jana Długosza w Częstochowie

• https://orcid.org/0000000247966027

References

• Święty Augustyn. Wyznania. Translated by Zygmunt Kubiak. Warszawa: Instytut Wydawniczy PAX, 1987.
• Bauman, Zygmunt. Dwa szkice o moralności ponowoczesnej. Warszawa: Instytut Kultury, 1994.
• Eliade, Mircea. Historia wierzeń i idei religijnych. Translated by Stanisław Tokarski. Warszawa: Instytut Wydawniczy PAX, 1988.
• Eliade, Mircea. Sacrum i profanum. Translated by Robert Reszke. Warszawa: Wydawnictwo KR, 1999.
• Gasser, Markus. Das Königreich im Meer. Daniel Kehlmanns Geheimnis. Göttingen: Wallstein Verlag, 2010.
• Hammermeister, Philipp. Markus Gasser lüftet das Geheimnis von Daniel Kehlmanns eleganter Prosa und entdeckt Ungeheuerliches. Accessed Mai 10, 2022. https://litera-turkritik.de/id/14793.
• Heller, Michał. Filozofia przypadku. Kraków: Copernicus Center Press, 2012.
• Hermann, Leonhard i Horstkotte, Silke. Gegenwartsliteratur. Eine Einführung. Stuttgart: J. B. Metzler Verlag, 2016.
• Katechizm Kościoła Katolickiego. Poznań: Pallottinum, 2020.
• Kaindlstorfer, Günter. Farbsatte Psychothriller in historischem Ambiente. Accessed Mai 10, 2022. https://www.deutschlandfunk.de/farbsatte-psychothriller-in-histor-ischem-ambiente-100.html.
• Kehlmann, Daniel. Beerholm przedstawia. Translated by Jakub Ekier. Warszawa: W.A.B, 2004.
• Kehlmann, Daniel. F. Reinbek bei Hamburg: Rowohlt Verlag, 2013.
• Kehlmann, Daniel. Mahlers Zeit. Frankfurt am Main: Suhrkamp Verlag, 1999.
• Kehlmann, Daniel. Ruhm. Ein Roman in neun Geschichten. Reinbek bei Hamburg: Rowohlt Verlag, 2009.
• Kehlmann, Daniel. Wo ist Carlos Montufar? Über Bücher. Reinbek bei Hamburg: Rowohlt e-BOOK, 2005.
• Kehlmann, Daniel. Hält uns die Welt zum Narren? Interview by Barbara Bleisch, SRF, July 3, 2018. Audio, 59:12.
• www.youtube.com/watch?v=HB8oeLUFgDc.
• Kehlmann, Daniel. Ich wollte schreiben wie ein verrückt gewordener His-toriker. Interview by „Frankfurter Allgemeine Zeitung,” February 9, 2006, 14-28. http://www.faz.net/aktuell/feuilleton/buecher/bucher-folg-ich-wollte-schreiben-wie-ein-verrueckt-gewordener-historiker-1304944.html
• Krönert, Lukas. „‘Aber was, [...] wenn es nicht so ist?‘ Ambivalente Figurationen der Zeit in Daniel Kehlmanns 'Mahlers Zeit'.“ Neophilologus (2022): 627-647.
• Leine, Torsten W. Magischer Realismus als Verfahren der späten Moderne: Paradoxien einer Poetik der Mitte. Berlin/Boston: De Gruyter, 2017.
• Majeran, Roman. „Ockham Wilhelm.“ In Powszechna Encyklopedia Filozofii. Edited by Marian Aleksandrowicz. T. 7, 761-769. Lublin: Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu, 2006.
• Murakami, Haruki. Wszystkie boże dzieci tańczą. Translated by Anna Zielińska-Elliott. Warszawskie Wydawnictwo Literackie Muza, 2007.
• Schwilk, Heimo. „Und wieder beschleicht uns German angst.” Welt am Sonntag, September 23, 2001. https://www.welt.de/print-wams/arti-cle615438/Und-wieder-beschleicht-uns Germanangst.html.
• Wencel, Wojciech. „Hokus-pokus”, Nowe Państwo no. 3 (2004): 45.
• Szyndler, Anna. Wywiad z Danielem Kehlmannem. Manuscript, 2019.
• Wolniewicz, Bogusław. Śmierć. Filmed November 1, 2013. Video, 15:07. https://www.youtube.com/watch?v=eUvFqwFPYac.
• Wolniewicz, Bogusław. „Bramy metafizyki, krzywa życia“. Filmed March 31, 2014. Video, 27:17. https://www.youtube.com/watch?v=c2bl29BpL4M.

Identifiers

DOI

10.16926/trs.2022.07.14

Biblioteka Nauki

28086829