Biblijny prorok wśród żuławskich barbarzyńców. Kreacja własnego „ja” pastorów w relacjach z parafianami. Luterańskie księgi kościelne jako samoświadectwa (XVII–XVIII wiek)

• Authors: Jaśmina Korczak-Siedlecka

Title variants

EN

A Biblical Prophet among the Barbarians in the Vistula Delta Region: The Creation of Pastors’ Self-Image in Relations with Their Parishioners – Lutheran Church Books as Egodocuments (Seventeenth–Eighteenth Century)

Abstracts

EN

Lutheran parish books from the Vistula Delta region are egodocumentary sources that reveal a fascinating world of the inner life of pastors and their complex relations with their parishioners. Following the assumption that interpersonal relations were central to the individual in the early modern period, the author interprets the source text as an interaction. It turned out that the main point of reference for pastors was their parishioners. Being their priest was the life mission of the authors of the church books under study. However, peasants were not passive recipients of their teachings, but actively created the communal life, which often led to tensions. There was an inversion of the social hierarchy, where the person standing above was dependent on the group standing below. The analysis of the sources demonstrates the narrative strategies used by the authors of the church books in response to these conflict situations. The pastors created an image of themselves to justify their failures and prove that they were fulfilling their mission properly.

Keywords

EN

Protestantism; Lutheranism; egodocuments; peasants; pastors; religious relations; rural social life; Church; seventeenth century; eighteenth century

• Publisher: Towarzystwo Naukowe w Toruniu
• Journal: Zapiski Historyczne
• Year: 2024
• Volume: 89
• Issue: 4
• Pages: 57-82

Dates

published

2024

Contributors

author

Jaśmina Korczak-Siedlecka

• Aleksander-Brückner-Zentrum für Polenstudien, Martin-Luther-Universität, Halle-Wittenberg

• https://orcid.org/0000000278654376

References

• Gleixner, Ulrike. “Religion, Männlichkeit und Selbstvergewisserung. Der württembergische pietistische Patriarch Philipp Matthäus Hahn (1739–1790) und sein Tagebuch.” L’Homme. Zeitschrift für Feministische Geschichtswissenschaft 14/2 (2003): 262–279.
• Goodale, Jay. “Pastors, Privation, and the Process of Reformation in Saxony.” The Sixteenth Century Journal 33/1 (2002): 71–92. https://doi.org/10.2307/4144243.
• Haag, Norbert. Predigt und Gesellschaft. Die Lutherische Orthodoxie in Ulm 1640–1740. Mainz: P. von Zabern, 1992.
• Heiligensetzer, Lorenz, ed. Getreue Kirchendiener – Gefährdete Pfarrherren. Deutschschweizer Prädikanten des 17. Jahrhunderts in ihren Lebensbeschreibungen. Köln: Böhlau, 2006.
• Jancke, Gabriele. Autobiographie als soziale Praxis. Beziehungskonzepte in Selbstzeugnissen des 15. und 16. Jahrhunderts im deutschsprachigen Raum, Köln: Böhlau, 2002.
• Jancke, Gabriele und Claudia Ulbrich. “Vom Individuum zur Person. Neue Konzepte im Spannungsfeld von Autobiographietheorie und Selbstzeugnisforschung.” Querelles. Jahrbuch für Frauen- und Geschlechterforschung 10 (2005): 7–27. http://dx.doi.org/10.25595/601.
• Kizik, Edmund. “Struktura administracyjna i finansowanie gdańskiego kościoła luterańskiego w XVII wieku.” In Gdańsk w epoce Bartholomäusa Milwitza. Materiały z sesji naukowej zorganizowanej przez Muzeum Historyczne Miasta Gdańska i Klasztor OO. Karmelitów w Gdańsku dnia 15 maja 2008 roku, edited by Edmund Kizik, 41–55. Gdańsk: Muzeum Historyczne Miasta Gdańska, 2010.
• Korczak-Siedlecka, Jaśmina. Przemoc i honor w życiu społecznym wsi na Mierzei Wiślanej w XVI–XVII wieku. Toruń: Wydawnictwo Naukowe UMK, 2021.
• Kriegseisen, Wojciech. “Widziane z plebanii. Świat i ludzie w diariuszach dwóch duchownych ewangelickich z Rzeczypospolitej przełomu XVII i XVIII wieku.” Zapiski Historyczne 87/1 (2022): 63–89. http://dx.doi.org/10.15762/ZH.2022.03.
• Krusenstjern von, Benigna. “Was sind Selbstzeugnisse? Begriffskritische und quellenkundliche Überlegungen anhand von Beispielen aus dem 17. Jahrhundert.” Historische Anthropologie 2/3 (1994): 462–471. https://doi.org/10.7788/ha.1994.2.3.462.
• Kubus, Radosław. “Gwałtowne zjawiska pogodowe oraz klęski żywiołowe na Żuławach i Mierzei w świetle kroniki kościoła ewangelickiego w Drewnicy (XVII–XVIII w.).” In Ekologia Prus Królewskich, edited by Wojciech Zawadzki, 257–284. Pelplin: Bernardinum, 2022.
• Mączak, Antoni. Gospodarstwo chłopskie na Żuławach Malborskich w początkach XVII wieku. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1962.
• Nowak, Zbigniew. “Moneta Jan (1659–1735).” In Polski słownik biograficzny, vol. 21, edited by Wiesława Albrecht and Emanuel Rostworowski, 651–652. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1976.
• Nowak, Zbigniew and Przemysław Szafran, eds. Księga wpisów uczniów Gimnazjum Gdańskiego 1580–1815. Poznań: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1974.
• Ptaszyński, Maciej. Narodziny zawodu. Duchowni luterańscy i proces budowania konfesji w Księstwach Pomorskich XVI/XVII w. Warszawa: Semper, 2011.
• Rhesa, Ludwig, ed. Kurzgefaßte Nachrichten von allen seit der Reformation an den evangelischen Kirchen in Westpreuszen angestellten Predigern. Auf Veranstaltung des Königlichen Consistoriums. Königsberg: Paschke, 1834.
• Rublack, Hans-Christoph. “‘Der Wohlgeplagte Priester’. Vom Selbstverständnis lutherischer Geistlichkeit im Zeitalter der Orthodoxie.” Zeitschrift Für Historische Forschung 16/1 (1989): 1–30.
• Schorn-Schütte, Luise. Evangelische Geistlichkeit in der Frühneuzeit. Deren Anteil an der Entfaltung frühmoderner Staatlichkeit und Gesellschaft. Dargestellt am Beispiel des Fürstentums Braunschweig-Wolfenbüttel, der Landgrafschaft Hessen-Kassel und der Stadt Braunschweig. Gütersloh: Gütersloher Verlagshaus, 1996.
• Schorn-Schütte, Luise. “The Christian Clergy in the Early Modern Holy Roman Empire: A Comparative Social Study.” The Sixteenth Century Journal 29/3 (1998): 717–731. https://doi.org/10.2307/2543685.
• Sieber, Dominik. “Erlesenes Leid und selbstbewusste Gesten. Die religiösen Leitbilder Augustin Güntzers.” In Augustin Güntzer, Kleines Biechlin von meinem gantzen Leben. Die Autobiographie eines elsässer Kannengiessers aus dem 17. Jahrhundert, edited by Fabian Brändle and Dominik Sieber, 28–58. Köln, Weimar, Wien: Böhlau, 2002.
• Szafran, Przemysław. Żuławy Gdańskie w XVII wieku. Studium z dziejów społecznych i gospodarczych. Gdańsk: Wydawnictwo Morskie, 1981.
• Zawadzki, Wojciech. Żuławy Malborskie i Elbląskie 1772–1945. Perspektywa społeczno-religijna. Pelplin: Bernardinum, 2021.
• Zemon Davis, Natalie. “Boundaries and the Sense of Self in Early Modern France.” In Reconstructing Individualism: Autonomy, Individuality, and the Self in Western Thought, edited by Thomas C. Heller [et al.], 53–63. Stanford: Stanford University Press, 1986.

Identifiers

DOI

10.15762/ZH.2024.29

Biblioteka Nauki

61521198