Skład i liczebność wojska litewskiego podczas wojny z Turcją w latach 1690–1691 na podstawie akt instytucji skarbowo-wojskowych z lat 1691–1692

• Authors: Zbigniew Hundert

Title variants

EN

Structure and Strength of the Lithuanian Army during the War with the Ottoman Empire in 1690–1691: An Analysis Based on the Documents of Financial and Military Institutions from 1691–1692

Abstracts

EN

Previous research has established the structure of the Lithuanian army during the wars with the Ottoman Empire for the years 1673, 1675–1676, and 1683–1686. However, the specific composition and strength of the Grand Duchy of Lithuania’s army, as determined by the size of the standing army (Pol. komput) adopted by the Sejm in Warsaw in 1690, remain unclear. The surviving documentation from the Vilnius Committee (8 January – 17 March 1691 and 13 February – 31 March 1692) and the Grodno Tribunal (15 September – 13 October 1691), i.e. institutions responsible for settling accounts with the army for its service during 1690–1691, enabled the identification of almost all the troops and their structure. The primary source material includes declarations from tax collectors regarding the allocation of funds from the 26 hearth taxes (Pol. podymne) passed by the Sejm. The objective of this article is to analyse this documentation to determine the composition of the Lithuanian army units in 1690–1691 and to present their structure. The research identified 77 out of at least 79 military units comprising the Grand Duchy of Lithuania’s forces at that time, including: five hussar cavalry units (Pol. chorągiew), 23 armoured companion (Pol. pancerni) cavalry units, seven Reiter cavalry units, eight Tartar cavalry units, 15 dragoon squadrons and cavalry units, 12 German infantry units, five Hungarian infantry units, one Janissary unit, and one Zaporozhian Cossack unit. Nearly 46 per-cent of this army consisted of military units serving the Sapieha family, indicating the significant influence of the political faction led by Vilnius Voivode and Grand Hetman of Lithuania Kazimierz Jan Sapieha.

Keywords

EN

Grand Duchy of Lithuania; Ottoman Empire; Holy League; the Sapiehas; Kazimierz Jan Sapieha; John III Sobieski; military history; early modern period

• Publisher: Towarzystwo Naukowe w Toruniu
• Journal: Zapiski Historyczne
• Year: 2024
• Volume: 89
• Issue: 3
• Pages: 63-95

Dates

published

2024

Contributors

author

Zbigniew Hundert

• Zamek Królewski w Warszawie – Muzeum
• Wydział Historii, Uniwersytet Warszawski

• https://orcid.org/0000000250882465

References

• Bobiatyński, Konrad. “Skład i liczebność armii litewskiej podczas wojny z Turcją w latach 1683–1686.” Zapiski Historyczne 86/1 (2021): 29–55. http://dx.doi.org/10.15762/ZH.2021.02.
• Bobiatyński, Konrad. “W drodze pod Chocim. Litewskie przygotowania do wojny przeciwko Turkom w 1673 roku.” In Studia z dziejów Wielkiego Księstwa Litewskiego (XVI–XVIII wieku), edited by Sławomir Górzyński and Mirosław Nagielski, 27–47. Warszawa: Wydawnictwo DiG, 2014.
• Bobiatyński, Konrad. “Walka Sapiehów o odzyskanie wpływów w armii litewskiej w latach 1666–1683.” In Sapyehi. Asoby, karyery, mayontki: zbornik navukovykh artykulaw, edited by Anastasiya Skyepyan, 103–114. Minsk: A. M. Yanushkyevitch, 2018.
• Bobiatyński, Konrad and Zbigniew Hundert. “Skład armii Wielkiego Księstwa Litewskiego podczas wojny z Turcją (1675–1676) w świetle akt skarbowo-wojskowych.” Zapiski Historyczne 83/1 (2018): 155–173. http://dx.doi.org/10.15762/ZH.2018.06.
• Bobiatyński, Konrad and Zbigniew Hundert. “W służbie obojga narodów – mechanizmy kariery podstolego rzeczyckiego Kazimierza Michała Pusłowskiego w latach 1660–1696.” Rocznik Lituanistyczny 7 (2021): 129–153. https://doi.org/10.12775/RL.2021.7.06.
• Boniecki, Adam. Herbarz polski, part 1: Wiadomości historyczno-genealogiczne o rodach szlacheckich, vol. 12. Warszawa: Gebethner i Wolff, 1908.
• Ciesielski, Tomasz. “Wojsko litewskie w latach 1698–1709.” In Wojny północne w XVI–XVIII wieku. W czterechsetlecie bitwy pod Kircholmem, edited by Bogusław Dybaś and Anna Ziemlewska, 165–182. Toruń: Towarzystwo Naukowe w Toruniu, 2007.
• Dybaś, Bogusław. “W sprawie traktatu puzewickiego z 1698 roku i jego następstw.” Zapiski Historyczne 53/3–4 (1988): 87–100.
• Filipczak-Kocur, Anna. “Litewskie komisje wojskowo-skarbowe w XVII wieku.” Kwartalnik Historyczny 109/3 (2002): 98–117.
• Hundert, Zbigniew. “Działalność Sapiehów w ‘powiedeńskim’ okresie panowania Jana III (1683–1696) w świetle akt sejmikowych województwa mazowieckiego.” In Wielkie rody dawnej Rzeczypospolitej XVI–XIX wieku, vol. 1: Sapiehowie, edited by Tomasz Ciesielski and Mariusz Sawicki, 87–104. Opole: Wydawnictwo Uniwersytetu Opolskiego, 2018.
• Hundert, Zbigniew. “Przekaz informacji na temat starcia pod Hodowem 11 czerwca 1694 r. Propaganda dworska Jana III?” Res Historica 52 (2021): 179–218. http://dx.doi.org/10.17951/rh.2021.52.179-218.
• Hundert, Zbigniew. “Projekty komputów wojska Wielkiego Księstwa Litewskiego z lat 1683–1684. Przyczynek do badań nad problemem rywalizacji Jana III z Sapiehami o wpływy w wojsku litewskim w latach 1683–1696.” Rocznik Lituanistyczny 3 (2017): 95–119. https://doi.org/10.12775/RL.2017.3.05.
• Kaniewski, Jacek. “Problem wojny tureckiej na sejmie 1690 roku.” In Wojny polsko-tureckie w XVII wieku. Materiały z konferencji naukowej, Kamieniec Podolski 11–15 września 2000 r., edited by Zdzisław Budzyński [et al.], 29–48. Przemyśl: Wydawnictwo Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Przemyślu, 2000.
• Ohryzko, Jozafat, ed. Volumina Legum, vol. 5. Petersburg: Nakładem i drukiem Jozafata Ohryzki, 1860.
• Otwinowski, Erazm. Dzieje Polski pod panowaniem Augusta II. Kraków: Nakładem i drukiem Józefa Czecha, 1849.
• Piwarski, Kazimierz. Między Francją a Austrią. Z dziejów polityki Jana III Sobieskiego w latach 1687–1690. Kraków: Nakładem Polskiej Akademji Umiejętności, 1933.
• Rachuba, Andrzej. “Hegemonia Sapiehów na Litwie jako przejaw skrajnej dominacji magnaterii w życiu kraju.” In Władza i prestiż. Magnateria Rzeczypospolitej w XVI–XVIII wieku, edited by Jerzy Urwanowicz, Ewa Dubas-Urwanowicz and Piotr Guzowski, 217–229. Białystok: Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, 2003.
• Rachuba, Andrzej, ed. Metryka Litewska, vol. 2: Rejestry podymnego Wielkiego Księstwa Litewskiego. Województwo wileńskie 1690 r. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1989.
• Rachuba, Andrzej. “Sapieha Aleksander Paweł.” In Polski słownik biograficzny, vol. 34, edited by Władysław Konopczyński, 561–565. Wrocław, Warszawa, Kraków: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1993.
• Rachuba, Andrzej. “Siły zbrojne Wielkiego Księstwa Litewskiego w XVII wieku.” Przegląd Wschodni 3/3 (1994): 379–410.
• Rachuba, Andrzej, ed. Urzędnicy Wielkiego Księstwa Litewskiego. Spisy, vol. 4: Ziemia smoleńska i województwo smoleńskie XIV–XVIII wiek. Warszawa: Wydawnictwo DiG, 2003.
• Rachuba, Andrzej. Wielkie Księstwo Litewskie w systemie parlamentarnym Rzeczypospolitej w latach 1569–1763. Warszawa: Wydawnictwo Sejmowe, 2002.
• Romaniuk, Przemysław. “Instytucjonalne podstawy hegemonii Sapiehów w Wielkim Księstwie Litewskim w drugiej połowie XVII w.” In W cieniu wojen i rozbiorów. Studia z dziejów Rzeczypospolitej XVIII i początków XIX wieku, edited by Urszula Kosińska, Dorota Dukwicz and Adam Danilczyk, 29–37. Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2014.
• Sarnecki, Kazimierz. Pamiętniki z czasów Jana Sobieskiego. Diariusz i relacje z lat 1691–1696. Edited by Janusz Woliński. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1958.
• Sawicki, Mariusz. “‘Wojskowe awantury’ – armia litewska wobec społeczeństwa w II połowie XVII wieku. Zarys problematyki.” In Studia historyczno-wojskowe, vol. 3: Armia i społeczeństwo, edited by Tomasz Ciesielski, 163–170. Zabrze: Infortedition, 2009.
• Skorobohaty, Aleksander D. Diariusz. Edited by Tadeusz Wasilewski. Warszawa: Wydawnictwo DiG, 2000.
• Smolarek, Przemysław. Kampania mołdawska Jana III roku 1691. Edited by Zbigniew Hundert and Marek Wagner. Oświęcim: Napoleon V, 2015.
• Sowa, Andrzej. “Pociej Ludwik Konstanty.” In Polski słownik biograficzny, vol. 27, edited by Emanuel Rostworowski and Krystyna Abramczuk, 38–47. Wrocław, Warszawa, Kraków, Gdańsk, Łódź: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1983.
• Sowa, Jan J. “Najtrudniejsze lata wielkiego wodza? Jan III a wysiłek wojenny Rzeczypospolitej w latach 1690–1696.” Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prace Historyczne 146/2 (2019): 495–508. https://doi.org/10.4467/20844069PH.19.026.9922.
• Vitsko, Dzmitry. “Pavietų vėliavų organizavimas ir 1698 m. liepos 22 d. mūšis prie Jurbarko.” Lietuvos istorijos metraštis (2023) issue 1: 85–101. https://doi.org/10.33918/25386549-202301003.
• Voloshin, Adam. “Preobrazovaniya v strukture komputa litovskoy armii v 1698–1717 gg.” In Voyna i oruzhiye. Novyye issledovaniya i materialy. Trudy Vos’moy Mezhdunarodnoy nauchno-prakticheskoy konferentsii 17–19 maya 2017 goda, edited by Valeriy S. Yefimov, 11–30. Sankt-Peterburg: WIMAIWiWS, 2017.
• Wagner, Marek. “Sytuacja wojsk polskich w latach 1691–1696.” In Marek Wagner. „W cieniu szukamy jasności i chwały”. Studia z dziejów panowania Jana III Sobieskiego (1684–1696), 42–48. Siedlce: Wydawnictwo Akademii Podlaskiej, 2002.
• Wagner, Marek. “Udział wojska litewskiego w wojnie polsko-tureckiej w latach 1684–1699.” Historia i Świat 3 (2014): 113–136.
• Wіćko, Dzmіtryj. “Sproba rehspublіkancaў damagchysja ўlady nad vojjskam VKL u 1697–1698 g.” Belaruskі Gіstarychny Aglyad 15/1–2 (2008): 305–328.
• Wimmer, Jan. “Materiały do zagadnienia organizacji i liczebności armii koronnej w latach 1690–1696.” Studia i Materiały do Historii Wojskowości 9/2 (1963): 237–275.
• Wimmer, Jan. Wojsko polskie w drugiej połowie XVII wieku. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1965.
• Wimmer, Jan. Wojsko Rzeczypospolitej w dobie wojny północnej (1700–1717). Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1956.
• Wiśniowiecki, Janusz A. Ilias Polski (1700–1710). Edited by Przemysław Romaniuk and Jacek Burdowicz-Nowicki. Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2018.

Identifiers

DOI

10.15762/ZH.2024.21

Biblioteka Nauki

61521163