„Praenobiles et spectabiles Domini, domini amici observandissimi…”. Kontakty chełmińsko-toruńskie w okresie nowożytnym

• Authors: Mateusz Superczyński

Title variants

EN

‘Praenobiles et spectabiles Domini, domini amici observandissimi…’: Contacts between Chełmno and Toruń in the Early Modern Period

Abstracts

EN

In the early modern period, Chełmno (Ger. Kulm), under the governance of the bishops of Chełmno, markedly differed from other towns in Royal Prussia. The bishops successfully thwarted the Reformation within the town, leading to the gradual Polonisation of its inhabitants. Despite its early prominence, in the fifteenth century Chełmno’s significance began to wane, gradually ceasing to be an active participant in the political life of Prussia. Nevertheless, it maintained connections with other Prussian towns, particularly falling within the sphere of influence of major urban centres like Gdańsk (Ger. Danzig) and Toruń (Ger. Thorn). This article examines the multifaceted nature of Chełmno’s interactions with Toruń, drawing on various sources such as registers of admissions to municipal law, treasurer office books, craft guilds’ registers, and especially correspondence. By analysing the content and frequency of these letters, the study concludes that, compared to the medieval period, the eighteenth-century contacts between Chełmno and Toruń were infrequent and limited in both economic and political realms. This scarcity of contacts was attributed to the situation of Chełmno outlined above, setting it apart from Toruń, Gdańsk, and other towns in Royal Prussia.

Keywords

EN

Chełmno; Toruń; Royal Prussia; towns; urban politics; correspondence; communication; early modern period

• Publisher: Towarzystwo Naukowe w Toruniu
• Journal: Zapiski Historyczne
• Year: 2024
• Volume: 89
• Issue: 3
• Pages: 41-62

Dates

published

2024

Contributors

author

Mateusz Superczyński

• Archiwum Państwowe w Toruniu

• https://orcid.org/000000028176412X

References

• Bajer, Peter. “Illustri genere ex Scotia: Scottish Settlement in Chełmno, 16th to 18th Centuries.” Studia Historyczne 58/4 (2015): 435–458.
• Bogucka, Maria. Gdańsk jako ośrodek produkcyjny w XIV–XVII wieku. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1962.
• Charewiczowa, Łucja. Handel średniowiecznego Lwowa. Lwów: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1925.
• Dygdała, Jerzy. “Konflikty między kupiectwem Gdańska i Torunia z lat 1720–1724.” In Strefa bałtycka w XVI–XVIII w. Polityka – społeczeństwo – gospodarka. Ogólnopolska sesja naukowa zorganizowana z okazji 70-lecia urodzin profesora Edmunda Cieślaka, edited by Jerzy Trzoska, 197–206. Gdańsk: Wydawnictwo Marpress, 1993.
• Dygdała, Jerzy. “Listy Rady Torunia w XVIII wieku: adresaci, częstotliwość, zasięg terytorialny.” Klio. Czasopismo Poświęcone Dziejom Polski i Powszechnym 23/4 (2012): 129–142. https://doi.org/10.12775/KLIO.2012.060.
• Gerlach, Jan. “Grudziądz miejscem obrad Sejmiku Generalnego Prus Królewskich (1454–1772).” Rocznik Grudziądzki 3 (1963): 7–33.
• Jakubowska, Bogna. “Snycerka toruńska w XVIII w.” Teka Komisji Historii Sztuki 3 (1965): 155–220.
• Klonder, Andrzej. Browarnictwo w Prusach Królewskich (2 połowa XVI – XVII w.). Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1983.
• Koczy, Leon. Handel Poznania do połowy XVI w. Poznań: Nakładem Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, 1930.
• Kopiński, Krzysztof. Gospodarcze i społeczne kontakty Torunia z Wrocławiem w późnym średniowieczu. Toruń: Towarzystwo Naukowe w Toruniu, 2005.
• Kutrzeba, Stanisław. Handel Krakowa w wiekach średnich na tle stosunków handlowych Polski. Kraków: Akademia Umiejętności, 1902.
• Lorenc, Jakub. “Kontakty społeczno-gospodarcze średnich miast polskich na przełomie średniowiecza i epoki nowożytnej (XV–XVI wiek) na przykładzie Sieradza, Warty i Szadka.” PhD diss., Uniwersytet Warszawski, 2017.
• Maliszewski, Kazimierz. “Stosunki religijne w Toruniu.” In Historia Torunia, vol. 2/2: W czasach renesansu, reformacji i wczesnego baroku (1548–1660), edited by Marian Biskup, 257–300. Toruń: Towarzystwo Naukowe w Toruniu, 1994.
• Mańkowski, Alfons, ed. Inwentarz dóbr biskupstwa chełmińskiego z r. 1614. Z uwzględnieniem późniejszych do r. 1759 inwentarzy. Toruń: Towarzystwo Naukowe w Toruniu, 1927.
• Mikulski, Krzysztof. Przestrzeń i społeczeństwo Torunia od końca XIV do początku XVIII w. Toruń: Wydawnictwo UMK, 1999.
• Mikulski, Krzysztof. Pułapka niemożności. Społeczeństwo nowożytnego miasta wobec procesów modernizacyjnych (na przykładzie Torunia w XVII i XVIII wieku). Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek, 2008.
• Nowak, Zenon H. “Dzieje Chełmna do końca XVIII w.” In Dzieje Chełmna. Zarys monograficzny, edited by Marian Biskup, 63 –128. Warszawa, Poznań, Toruń: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1987.
• Nowak, Zenon H. and Janusz Tandecki, eds. Metryka uczniów Toruńskiego Gimnazjum Akademickiego 1600–1817, vol. 1: 1600–1717. Toruń: Towarzystwo Naukowe w Toruniu, 1997.
• Nowak, Zenon H. and Janusz Tandecki, eds. Metryka uczniów Toruńskiego Gimnazjum Akademickiego 1600–1817, vol. 2: 1718–1817. Toruń: Towarzystwo Naukowe w Toruniu, 1998.
• Pałubicki, Janusz. Artyści i rzemieślnicy artystyczni Gdańska, Prus Królewskich oraz Warmii epoki nowożytnej. Skorowidz kwerendalny. Gdańsk: Muzeum Narodowe w Gdańsku, 2019.
• Samsonowicz, Henryk. “Handel Lublina na przełomie XV i XVI w.” Przegląd Historyczny 59/4 (1968): 612–628.
• Szczuczko, Witold. Sejmy koronne 1562–1564 a ruch egzekucyjny w Prusach Królewskich. Toruń: Wydawnictwo UMK, 1994.
• Szultka, Zygmunt. “Rola i znaczenie społeczno-ekonomiczne ludności napływowej Torunia w świetle ksiąg przyjęć do prawa miejskiego z lat 1703–1793.” Zapiski Historyczne 37/1 (1972): 55–74.
• Tandecki, Janusz. “Migracje ludności do Torunia w średniowieczu i na progu czasów nowożytnych.” Rocznik Toruński 31 (2004): 7–26.
• Tandecki, Janusz. “Polacy i tzw. cechy polskie w rzemiośle Torunia i Chełmna w XIV–XVIII w.” Rocznik Toruński 21 (1992): 237–257.
• Wojtowicz, Jerzy. “Dzieje handlu, przemysłu i rzemiosła.” In Historia Torunia, vol. 2/3: Między barokiem i oświeceniem (1660–1793), edited by Marian Biskup, 60–95. Toruń: Towarzystwo Naukowe w Toruniu, 1996.
• Wojtowicz, Jerzy. Studia nad kształtowaniem się układu kapitalistycznego w Toruniu. Stosunki przemysłowe miasta Torunia w XVIII wieku. Toruń: Wydawnictwo UMK, Łódź: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1960.
• Wójciuk, Michał T. “Zjawiska atmosferyczne, elementy meteorologiczne i klęski żywiołowe na Litwie w latach 1697–1763 w wybranych źródłach narracyjnych.” Rocznik Lituanistyczny 1 (2015): 115–146. https://doi.org/10.12775/RL.2016.05.
• Zieliński, Marek G. Chełmno. Civitas totius Prussiae metropolis XVI–XVIII w. Bydgoszcz: Wydawnictwo UKW, 2007.
• Zieliński, Marek G. “Mór w Chełmnie w latach 1707–1711.” In Dżuma, ospa, cholera. W trzechsetną rocznicę wielkiej epidemii w Gdańsku i na ziemiach Rzeczypospolitej w latach 1708–1711. Materiały z konferencji naukowej zorganizowanej przez Muzeum Historyczne Miasta Gdańska i Instytut Historii PAN w dniach 21–22 maja 2009 roku, edited by Edmund Kizik, 124–132. Gdańsk: Muzeum Historyczne Miasta Gdańska, 2012.
• Zieliński, Marek G. “‘Statut sprawy elokacyjnej dla obywateli chełmińskich domy posiadających’ – źródło ujawniające mechanizm dzierżawy gruntów miejskich Chełmna od XVII po XIX wiek.” Tabularium Historiae 9 (2021): 11–42.

Identifiers

DOI

10.15762/ZH.2024.20

Biblioteka Nauki

61521162