Bezpośrednia reakcja władz Torunia wobec tumultu wyznaniowego z 17 lipca 1724 roku

• Authors: Jerzy Dygdała

Title variants

EN

The Immediate Reaction of Toruń Authorities to the Tumult of 17 July 1724

Abstracts

EN

On 17 July 1724, the local Jesuit college was broken into and vandalised by a mob of Toruń Protestants. These events, the so-called tumult of Thorn, prompted a strong reaction from the Polish authorities. Under the court’s ruling, Mayor Johann Gottfried Rösner and nine other people who were found guilty were beheaded. This case resonated strongly in Europe. The prevailing opinion in the historiography is that the conduct of the municipal authorities following the tumult was slow and indecisive. In the light of the recently discovered sources (fragments of the drafts of city council minutes, originally destroyed during the siege of the city in 1813), it can be concluded that in the first days following the tumult the council did undertake an investigation, in which the blame for provoking the riots was quite explicitly placed on Jesuit students, and information about the incidents was sent to the council’s resident at the royal court in Warsaw. However, the decision to take any further steps was indeed procrastinated. The Jesuits were much quicker to disseminate the information about the harm done to their order in Toruń across the whole country.

Keywords

EN

history of Toruń; eighteenth century; Tumult of Thorn; religious riots; Johann Gottfried Rösner; Jesuit order; Protestantism in Poland

• Publisher: Towarzystwo Naukowe w Toruniu
• Journal: Zapiski Historyczne
• Year: 2023
• Volume: 88
• Issue: 1
• Pages: 53-80

Dates

published

2023

Contributors

author

Jerzy Dygdała

• Instytut Historii, Polska Akademia Nauk

• https://orcid.org/0000000298046845

References

• Bömelburg, Hans-Jürgen. “Jenseits von ‘Blutgericht’ und ‘Tumult’. Zuschreibungen von ‘deutsch’ und ‘polnisch’ unter Thorner Stadtbürgern im 18. Jahrhundert.” In Dekonstruieren und doch erzählen. Polnische und andere Geschichten, edited by Jürgen Heyde, 168–174. Göttingen: Wallstein Verlag, 2015.
• Burdowicz-Nowicki, Jacek. “Polityka Piotra I w związku ze sprawą toruńską 1724 r.” In W cieniu wojen i rozbiorów. Studia z dziejów Rzeczypospolitej XVIII i początków XIX wieku, edited by Urszula Kosińska, Dorota Dukwicz and Adam Danilczyk, 77–104. Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2014.
• Ciesielska, Karola. “Akta luźne w kancelarii miasta Torunia okresu księgi wpisów.” Acta Universitatis Nicolai Copernici. Nauki Humanistyczno-Społeczne. Historia 19 (1984): 93–113.
• Cieślak, Edmund. “Kilka uwag na marginesie książki Woldemara Gastparego pt. ‘Sprawa toruńska w roku 1724’.” Review of Sprawa toruńska w roku 1974, by Woldemar Gastpary. Rocznik Gdański 32/1 (1972): 177–187.
• Dygdała, Jerzy. “Korespondencja rezydentów miasta Torunia na dworze królewskim w XVIII wieku w Archiwum Toruńskim.” Acta Universitatis Nicolai Copernici. Nauki Humanistyczno-Społeczne. Historia 8 (1973): 85–107.
• Dygdała, Jerzy. “W cieniu głębokich konfliktów wyznaniowych.” In Historia Torunia, vol. 2, part 3: Między barokiem i oświeceniem (1660–1793), edited by Marian Biskup, 186–198. Toruń: Wydawnictwo TNT, 1996.
• Feinauer, Samuel. “‘Tragoedia Thoruniensis’. Ein europäisches Medienereignis des frühen 18. Jahrhunderts und sein Widerhall in Diplomatie und Publizistik.” PhD diss., Historisches Institut der Universität Stuttgart, 2014. Accessed February 15, 2023. https://elib.uni-stuttgart.de/handle/11682/9074
• Flanß, Reinhard von. Die auf deutschen Fuß errichteten Regimenter der polnischen Kronarmee in Westpreußen von 1717 bis 1772. Marienwerder: im Selbstverlage des Vereins, 1894.
• Gastpary, Woldemar. Sprawa toruńska w roku 1724. Warszawa: Chrześcijańska Akademia Teologiczna, 1969.
• Jacobi, Franz. Das Thorner Blutgericht 1724. Halle: Verein für Reformationsgeschichte, 1896.
• Kordel, Jacek. ‘Królestwo anarchii’. W poszukiwaniu nowożytnych wyobrażeń o Rzeczypospolitej i jej mieszkańcach. Warszawa: Narodowe Centrum Kultury, 2020.
• Kujot, Stanisław. Sprawa toruńska z r. 1724. Poznań: Drukarnia Dziennika Poznańskiego, 1893.
• Kujot, Stanisław, ed. Dokumenta odnoszące się do sprawy toruńskiej z r. 1724. Poznań: Czcionkami Drukarni Dziennika Poznańskiego, 1895.
• Lichy, Kolja. “Tumult toruński. Krwawy ślad w historii.” In Polsko-niemieckie miejsca pamięci, vol. 2: Wspólne/oddzielne, edited by Robert Traba, Hans Henning Hahn, Maciej Górny and Kornelia Kończal, 269–284.Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar, 2015.
• Rubinkowski, Jakub Kazimierz. Listy Jakuba Kazimierza Rubinkowskiego do Elżbiety z Lubomirskich Sieniawskiej (1716–1726), edited by Kazimierz Maliszewski and Adam Kucharski. Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2017.
• Maliszewski, Kazimierz. Jakub Kazimierz Rubinkowski, szlachcic, mieszczanin toruński, erudyta barokowy. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1982.
• Salmonowicz, Stanisław. “O problematyce politycznej i prawnej tzw. tumultu toruńskiego z 1724 r.” Review of Sprawa toruńska w roku 1724, by Woldemar Gastpary. Czasopismo Prawno-Historyczne 24/1 (1972): 223–237.
• Salmonowicz, Stanisław. “O toruńskim tumulcie z roku 1724.” Odrodzenie i Reformacja w Polsce 28 (1983): 161–184.
• Salmonowicz, Stanisław. “Podróże czeladnika ze Ścinawy i jego pobyt w Toruniu w 1724 roku (Przyczynek do dziejów Tumultu Toruńskiego 1724 r.).” Zapiski Historyczne 48/3 (1983): 175–183.
• Salmonowicz, Stanisław. “Sprawa toruńska z 1724 roku. Geneza i przebieg wydarzeń.” In Szkice toruńskie z XVII–XVIII wieku, edited by Stanisław Salmonowicz, 77–115. Toruń: TNT, 1992.
• Staszewski, Jacek. Review of Sprawa toruńska w roku 1724, by Woldemar Gastpary. Odrodzenie i Reformacja w Polsce 17 (1972): 231–239.
• Swobodziński, Marcin. “Narodziny mitu ‘toruńskiej krwawej łaźni’ i ‘krwawego sądu’.” Rocznik Toruński 38 (2011): 197–213.
• Wojtowicz, Jerzy. Review of Sprawa toruńska w roku 1724, by Woldemar Gastpary. Zapiski Historyczne 36/3 (1971): 105–107.

Identifiers

DOI

10.15762/ZH.2023.03

Biblioteka Nauki

32388104