Pejzaże umierania i żałoby w polskiej literaturze ostatnich dekad

• Authors: Joanna Szewczyk

Title variants

EN

Landscapes of Dying and Mourning in Polish Literature of Recent Decades

Abstracts

EN

This article concerns the representations of loss and mourning in the recent Polish literature  from the perspective of spacial turn. The author analyzes three literary works: Zapiski z nocnych dyżurów [Notes from night duty] by Jacek Baczak, Ostatnie historie [Recent stories] by Olga Tokarczuk and Sorge by Aleksandra Zielińska. The article seeks to demonstrate how such categories as affective heterotopia, emotive topography, affective geography and performativity of place can be useful to study the literary landscapes of dying, mourning and loss. The remarks aim to emphasize spatial, not only temporal, aspect of the experience of death. 

PL

Artykuł podejmuje zagadnienie narratywizacji utraty i żałoby w literaturze polskiej ostatnich dekad, w perspektywie zwrotu przestrzennego. Analizując Zapiski z nocnych dyżurów Jacka Baczka, Ostatnie historie Olgi Tokarczuk oraz Sorge Aleksandry Zielińskiej, autorka rozważa przydatność takich kategorii jak heterotopia afektywna, topografia emotywna i geografia afektualna oraz performatywność miejsca do nakreślenia swoistego literackiego pejzażu żałoby i umierania. Zawarte w artykule rozważania mają na celu zwrócenie uwagi na przestrzenny, a nie tylko czasowy wymiar doświadczeń związanych ze śmiercią.

Keywords

PL

zwrot przestrzenny; przestrzeń; heterotopia afektywna; żałoba; śmierć

EN

spacial turn; space; affective heterotopia; mourning; death

• Publisher: Uniwersytet w Białymstoku. Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku
• Journal: Białostockie Studia Literaturoznawcze
• Year: 2023
• Issue: 22
• Pages: 47-66

Dates

published

2023

Contributors

author

Joanna Szewczyk

• Wydział Polonistyki. Uniwersytet Jagielloński

• https://orcid.org/0000000234869455

References

• Adelgejm Irina (2020), Doświadczenie tanatyczne i przezwyciężenie trwogi tanatycznej w powieściach Olgi Tokarczuk „Ostatnie historie” i „Anna In w grobowcach świata”, „Postscriptum Polonistyczne”, nr 1, s. 11–22.
• Ari`es Philippe (1993), Śmierć odwrócona, w: Antropologia śmierci. Myśl francuska, wybr. i przeł. S. Cichowicz, J.M. Godzimirski, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
• Baczak Jacek (2021), Zapiski z nocnych dyżurów, Lusowo: Wydawnictwo Wolno.
• Czaja Dariusz (2021), Przed obliczem, w: J. Baczak, Zapiski z nocnych dyżurów, Lusowo: Wydawnictwo Wolno.
• Dutka Elżbieta (2015), Wędrujące pojęcie, czyli geopoetyka w teorii i praktyce, „Postscriptum Polonistyczne”, nr 1, s. 281–287.
• FoucaultMichel (2005), Inne przestrzenie, przeł. A. Rejniak-Majewska, „Teksty Drugie”, nr 6, s. 117–125.
• Gęsina Tomasz (2016), Co było przed geopoetyką? Kategoria przestrzeni w literaturoznawstwie polskim – rekonesans, „Postscriptum Polonistyczne”, nr 1, s. 167–178.
• Gieba Kamila (2015), Zwroty ku przestrzeni w badaniach literackich – próba uporządkowania pojęć i podstawowe rozróżnienia, „Przestrzenie Teorii”, nr 23, s. 27–38.
• Gogola Weronika (2017), Po trochu, Wrocław: Wydawnictwo Książkowe Klimaty.
• Jeziorkowska-Polakowska Anna (2016), Geopoetyka jako pojęcie wędrujące, „Postscriptum Polonistyczne”, nr 1, s. 191–197.
• Kaczmarek Agnieszka (2016), Od milczenia do opowieści. Kulturowe dyskursy o umieraniu i śmierci, Poznań: Wydawnictwo Naukowe Wydziału Nauk Społecznych Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza.
• Kłosińska Krystyna (2006), Praca żałoby, w: K. Kłosińska, Miniatury. Czytanie i pisanie „kobiece”, Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.
• Larenta Anna (2015), Literatura wytwarzająca miejsce. Performatywność utworów Olgi Tokarczuk na przykładzie opowiadania „Bardo. Szopka”, w: Przestrzenie geo(bio)graficzne w literaturze, red. E. Konończuk, E. Sidoruk, Białystok: Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, s. 317–332.
• Ładoń Monika (2019), Choroba jako literatura. Studia maladyczne, Katowice: Stowarzyszenie Inicjatyw Wydawniczych – Wydawnictwo Naukowe „Śląsk”.
• Morawiec Arkadiusz (2006), Estetyczne, metafizyczne, etyczne (i wątpliwości) – „Zapiski z nocnych dyżurów” Jacka Baczaka, w: Antynomie wartości. Problematyka aksjologiczna w literaturze i dydaktyce, red. A. Morawiec, R. Jagodzińska, A. Klepaczko, Łódź: Wydawnictwo Wyższej Szkoły Humanistyczno-Ekonomicznej, s. 193–213.
• Rabizo-Birek Magdalena (2013), Pierwsze i drugie czytanie „Ostatnich historii”, w: Światy Olgi Tokarczuk, red. M. Rabizo-Birek, M. Pocałuń-Dydycz, A. Bienias, Rzeszów: Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego: Stowarzyszenie Literacko-Artystyczne Fraza, s. 155–180.
• Rybicka Elżbieta (2008), Od poetyki przestrzeni do polityki miejsca. Zwrot topograficzny w badaniach literackich, „Teksty Drugie”, nr 4, s. 21–38.
• Rybicka Elżbieta (2012), Zwrot topograficzny w badaniach literackich. Od poetyki przestrzeni do polityki miejsca, w: Kulturowa teoria literatury 2. Poetyki, problematyki, interpretacje, red. R. Nycz, T. Walas, Kraków: Universitas, s. 311–343.
• Rybicka Elżbieta (2014), Geopoetyka. Przestrzeń i miejsce we współczesnych teoriach i praktykach literackich, Kraków: Universitas.
• Serkowska Hanna (2016), Zapiski z (przechodniości) bezradności, „Autobiografia. Literatura, Kultura, Media”, nr 2, s. 115–123.
• Siewior Kinga (2013), Tożsamość odzyskana? (Re)transkrypcje doświadczenia migracyjnego w powieści neo-post-osiedleńczej, „Teksty Drugie”, nr 3, s. 266–289.
• Sławiński Janusz (1978), Przestrzeń w literaturze: elementarne rozróżnienia i wstępne oczywistości, w: Przestrzeń i literatura, red.M. Głowiński, A. Okopień-Sławińska, Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, s. 9–22.
• Sontag Susan (2016), Choroba jako metafora. AIDS i jego metafory, przeł. J. Anders, Kraków: Wydawnictwo Karakter.
• Szewczyk Joanna (2022), Kobiece narracje kryzysu. Doświadczenie żałoby w „Sorge” Aleksandry Zielińskiej, „Jednak Książki. Gdańskie Czasopismo Humanistyczne”, nr 14, s. 67–81.
• Tokarczuk Olga (2004), Ostatnie historie, Kraków: Wydawnictwo Literackie.
• Tokarczuk Olga (2012), Pstrąg w migdałach, w: O. Tokarczuk, Moment niedźwiedzia, Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej.
• Walter Tony (2015), Nowy model żałoby: strata i biografia, przeł. A. Piskozub-Piwosz, w: Społeczne i kulturowe reprezentacje śmierci. Antologia tekstów, red. A. E. Kubiak, M. Zawiła, Kraków: Zakład Wydawniczy Nomos.
• Witoś Katarzyna (2009), Literatura a psychologia głębi: „Ostatnie historie” Olgi Tokarczuk czyli droga do indywiduacji C.G. Junga, „Annales Universitatis Pedagogicae Cracoviensis. Studia Historicolitteraria”, nr 9, s. 206–218.
• Wójtowicz Aleksandra (2014), Pałac Staszica jako heterotopia afektywna – refleksja humanistyczna w planowaniu przestrzennym, „Teksty Drugie”, nr 6, s. 305–320.
• Zielińska Aleksandra (2019), Sorge, Warszawa: Wydawnictwo W.A.B. – Grupa Wydawnicza Foksal.

Identifiers

DOI

10.15290/bsl.2023.22.03

Biblioteka Nauki

59346445