Culturèmes polonais extraits de Proszę państwa do gazu de Tadeusz Borowski et leurs traductions en français

• Authors: Anna Ciostek

Title variants

EN

Polish Culturemes from Proszę Proszę państwa do gazu by Tadeusz Borowski and their French translations

PL

Polskie kulturemy wojenne z Proszę państwa do gazu Tadeusza Borowskiego i ich przekład na francuski

Abstracts

EN

My research interests include culturemes, including those related to the Second World War, analysed in terms of translation within the Polish/French language pair. In my earlier work I examined culturemes related to the Warsaw Uprising of 1944. In this article, I propose to compare a few of the culturemes that emerged in the German Nazi Concentration and Extermination Camp Auschwitz-Birkenau, which I have chosen from the Polish short story Proszę państwa do gazu (This Way for the Gas, Ladies and Gentlemen) by Tadeusz Borowski and its French versions, in two French translations entitled: Au gaz, messieurs-dames! translated by Geneviève Daude (Editions Polonia, 1960) and Aux douches, Mesdames et Messieurs! translated by Laurence Dyèvre and Éric Veaux (Christian Bourgois Editeur, 1992). In addition to comparing strategies for translating the selected culturemes into French, I reached for authentic documents to see if Polish culturemes specific to Auschwitz had French equivalents outside of literature. Culturemes, according to the definition in the Dystynktywny słownik synonimów by Alicja Nagórko, Marek Łaziński and Hanna Burkhardt (2004), are “important keywords for the self-identification of a community, characterising both its attitude to tradition, inherited values, as well as its coping with present time, its current experience of the world”. I include culturemes, created in the Polish language in the reality of the German occupation, among such lexical units of cultural and emotional character, as words of collective memory.

PL

W kręgu moich zainteresowań badawczych znajdują się kulturemy, w tym te dotyczące drugiej wojny światowej, analizowane pod kątem tłumaczenia w obrębie pary językowej polski/francuski. Kulturemy– według definicji zamieszczonej w Dystynktywnym słowniku synonimów Alicji Nagórko, Marka Łazińskiego i Hanny Burkhardt (2004) – to „ważne dla samoidentyfikacji jakiejś społeczności słowa klucze, charakteryzujące zarówno jej stosunek do tradycji, dziedziczonych wartości, jak i radzenie sobie z czasem teraźniejszym, aktualne przeżywanie świata”. Do takich jednostek leksykalnych o nacechowaniu kulturowym i emocjonalnym zaliczam kulturemy powstałe w polszczyźnie w okresie okupacji niemieckiej jako słowa zbiorowej pamięci. We wcześniejszych pracach analizowałam kulturemy związane z Powstaniem Warszawskim 1944 roku. W niniejszym artykule proponuję porównać kilka kulturemów powstałych w niemieckim nazistowskim obozie koncentracyjnym i zagłady Auschwitz‑Birkenau, które wybrałam z polskiego opowiadania Proszę państwa do gazu Tadeusza Borowskiego, z ich wersją francuską, w dwóch tłumaczeniach na język francuski, zatytułowanych: Au gaz, messieurs -dames! w przekładzie Geneviève Daude (Editions Polonia, 1960) oraz Aux douches, Mesdames et Messieurs w przekładzie Laurence Dyèvre i Éric Veaux (Christian Bourgois Editeur, 1992). Oprócz porównania strategii tłumaczenia na język francuski wybranych kulturemów sięgnęłam do dokumentów autentycznych, by sprawdzić, czy polskie kulturemy powstałe w Auschwitz mają swoje odpowiedniki francuskie poza literaturą.

Keywords

PL

kulturem; tłumaczenie; ekwiwalent; druga wojna światowa; niemiecki obóz koncentracyjny

EN

cultureme; translation; equivalence; Second World War; German concentration camp

• Publisher: Uniwersytet w Białymstoku. Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku
• Journal: Białostockie Archiwum Językowe
• Year: 2023
• Issue: 23
• Pages: 61-81

Dates

published

2023

Contributors

author

Anna Ciostek

• Uniwersytet Warszawski

References

• Ballard M., 2003, Versus : la version réfléchie. Repérages et paramètres, Paris.
• Benveniste É., 1974, Problèmes de linguistique générale II, Paris.
• Białoszewski M., 1977, A Memoir of the Warsaw Uprising, M.G. Levine (ed. and transl.), A. Arbor.
• Białoszewski M., 2002, Mémoire de l’insurrection de Varsovie, Laurence Dyèvre, Éric Veaux (trad.), Paris.
• Białoszewski M., 2014, Pamiętnik z powstania warszawskiego, Warszawa.
• Borowski T., 1960, Au gaz, messieurs-dames !, in : Nouvelles contemporaines polonaises, trad. G. Daude, Varsovie, pp. 39–69.
• Ciostek A., 2021, Kulturemy w przekładzie literackim, w: Między językami, między kulturami, red. M. Kostro, K. Szymankiewicz, M. Grycan, Warszawa, pp. 171–183.
• Clas A., 2013, Niveaux d’analyse en traduction et en lexicologie ou peut-on déterminer des unités de traduction et de lexicologie?, « Cahiers de lexicologie » 102, pp. 89–103.
• Kolinka G., 2020, Ginette Kolinka, survivante du camp de Birkenau, Paris.
• Larose R., 1989, Théories contemporaines de la traduction, Québec.
• Lungu-Badea G., 2009, Remarques sur le concept de culturème, « Translationes » 1, p. 15–78.
• Nagórko A., Łaziński M., Burkhardt H., 2004, Dystynktywny słownik synonimów, Kraków.
• Newmark P., 1988, A Textbook of Translation, New York–London–Toronto–Sydney–Tokyo.
• Oskaar E., 1988, Kulturemtheorie. Ein Beitrag zur Sprachverwendungsforschung, Göttingen.
• Sessi F., 2010, Criminels par procuration? Sur l’auto-administration des détenus dans les Lager, « La zone grise : entre accommodement et collaboration », réd. P. Mesnard, Y. Thanassekos, Paris, pp. 111–122.
• Veil S., 2017, Une Vie, Paris.
• Vermeer H. J., Witte H., 1990, Mӧgen Sie Zistrosen? Scenes & frames & channels im translatorischen Handeln, Heidelberg.
• Attardo M., Le Centre de mise à mort d’Auschwitz-Birkenau, https://view.genial.ly/6232ececa4a8c800181e59f8/presentation-auschwitz-birkeneau (consulté le 30 décembre 2022).
• Borowski T., 1971, Proszę państwa do gazu, Warszawa, https://wolnelektury.pl/media/book/pdf/borowski-prosze-panstwa-do-gazu.pdf (consulté le 30 décembre 2022).
• Borowski T., 1992, Aux douches, Mesdames et Messieurs, tłum. Laurence Dyèvre, Éric Veaux, Paris, https://phdn.org/histgen/auschwitz/borowski.html (consulté le 30 décembre 2022).
• Germain M., Mémorial de la déportation: Haute-Savoie, 1940–1945, pp.101, https://books.google.pl/books?id=pGcwpgGT6XwC&pg=PA101&lpg=PA101&d q=un posten a gardé à auschwitz&source=bl&ots=T‑2MA5JIPR7&sig=ACfU3U2tH-cz0uVGieh9rLA_CULjnP9tag&hl=pl&‑sa=X&ved=2ahUKEwiO8NCXq4X4AhXsh4sKHTvhBYM4ChDoAXoEC‑ CMQAw#v=onepage&q=un posten a gardé à auschwitz&f=false (consulté le 29 mai 2022).
• Le langage des camps de concentration, https://www.cercleshoah.org/spip.php?article72 (consulté le 30 décembre 2022).
• Michalowski P., 1995, Une survivante raconte, «Le Monde Juif », https://www.cairn.info/revue-le-monde-juif-1995-2-page-129.htm (consulté le 30 décembre 2022).
• Miejsce Pamięci I Muzeum Auschwitz-Birkenau Były Niemiecki Nazistowski Obóz Koncentracyjny i Zagłady, https://www.auschwitz.org/historia/zaglada/rampy-wyladowcze-i-selekcje (consulté le 29 mai 2022).
• PR: Le Petit Robert de la langue francçaise 2022, aplikacja (consulté le 30 décembre 2022).
• SJP PWN: Słownik języka polskiego PWN, https://sjp.pwn.pl (consulté le 30 décembre 2022).
• Sochacki J.L., 2019, Allocution de Simone Veil – 60è année de la libération d’AuschwitzBirkenau, https://sochacki.edu.pl/2019/10/16/allocution-de‑simone-veil60e-annee-de-la-liberation-dauschwitz-birkenau (consulté le 30 décembre 2022).
• Yad Vashem, Auschwitz Birkenau https://www.yadvashem.org/yv/fr/expositions/album-auschwitz/auschwitz-birkenau.asp (consulté le 30 décembre 2022).

Identifiers

DOI

10.15290/baj.2023.23.04

Biblioteka Nauki

40265298