Eit samrøystes stortingsvedtak for 100 år sidan (1924) om talemålet i skolen er viktig for å forstå den utbreidde dialektbruken i Noreg

• Authors: Ernst Håkon Jahr

Abstracts

EN

This year (2024) marks the 100th anniversary of a remarkable, unanimous resolution passed on March 12th by the Norwegian Parliament for the protection of the first-language varieties spoken by the young school students: their accents and dialects, the varieties they grew up with in their homes, and local communities. According to this resolution, neither teachers nor the School Authorities had the legal right to question the right of students to use their own language variety – and to have instruction given, as far as possible – in that same variety. This resolution is important for an understanding of how the widespread use of popular dialects in Norway today came about: starting with a parliamentary decree of 1878 requiring the use of popular dialects in oral instruction in rural schools. In 1917 Parliament also decided to give this same protection to the use of urban working-class dialects in schools. Nationwide sociolinguistic legislation of this type has no known parallel elsewhere. The principle of not trying to eradicate, or even “correcting” the dialects of school children, either in the countryside or in towns and cities, provides to a considerable extent an explanation for why Norway today stands out as probably the most dialect-using country in Europe.

PL

W tym roku (2024) przypada 100. rocznica niezwykłej, jednogłośnej rezolucji przyjętej 12 marca przez norweski parlament w sprawie ochrony odmian pierwszego języ- ka, którym posługują się młodzi uczniowie: ich akcentów i dialektów, odmian, z którymi dorastali w swoich domach i lokalnych społecznościach. Zgodnie z tą rezolucją ani nauczyciele, ani władze szkolne nie miały prawa kwestionować prawa uczniów do używania ich własnej odmiany języka – i do nauczania, w miarę możliwości, w tej samej odmianie. Rezolucja ta jest ważna dla zrozumienia, w jaki sposób doszło do powszechnego stosowania popularnych dialektów w dzisiejszej Norwegii: począwszy od dekretu parlamentarnego z 1878 r. wymagającego stosowania popularnych dialektów w nauczaniu ustnym w szkołach wiejskich. W 1917 r. parlament zdecydował również o przyznaniu takiej samej ochrony dialektom miejskiej klasy robotniczej w szkołach. Tego typu ogólnokrajowe ustawodawstwo socjolingwistyczne nie ma odpowiednika w innych krajach. Zasada niepodejmowania prób wykorzenienia, a nawet „poprawiania” dialektów dzieci w wieku szkolnym, zarówno na wsi, jak i w miastach, stanowi w znacznym stopniu wyjaśnienie, dlaczego Norwegia wyróżnia się dziś jako kraj prawdopodobnie najczęściej używający dialektów w Europie.

Keywords

EN

100th anniversary,; Norwegian Parliament; resolution; language varieties; dia- lects; oral instruction; rural schools; urban working-class dialects; sociolinguistic variation; dialect preservation

PL

Parlament Norwegii; rezolucja; odmiany języka; dialekty; nauczanie ustne; szkoły wiejskie; dialekty klasy robotniczej; ustawodawstwo socjolingwistyczne; ochrona dialektów

• Publisher: Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu
• Journal: Scripta Neophilologica Posnaniensia
• Year: 2024
• Volume: 24
• Pages: 21-36

Dates

published

2024

Contributors

author

Ernst Håkon Jahr

• University of Agder

• https://orcid.org/0000000237176099

References

• Haugen, E. (1966). Language conflict and language planning: The case of modern Norwegian. Cambridge, MA: Harvard University Press. [Omsett til norsk av D. Gundersen (1968) Riksspråk og folkemål. Norsk språkpolitikk i det 20. århundre. Oslo: Universitetsforlaget.]
• Jahr, E. H. (1984). Talemålet i skolen. En studie av drøftinger og bestemmelser om muntlig språkbruk i folkeskolen (fra 1874 til 1925). Oslo: Novus.
• Jahr, E. H. (1997). On the use of dialects in Norway. In H. Ramisch & K. Wynne (Eds.), Language in time and space. Studies in honour of Wolfgang Viereck on the occasion of his 60th birthday, 4 September 1997 (Zeitschrift für Dialektologie und Linguistik – Beiheft 97) (pp. 363–369). Stuttgart: Franz Steiner. [Reprinted in K. Sándor (Ed.), Issues on language cultivation (pp. 75–84). Szeged: Juhász Gyula University Press, 2001.]
• Jahr, E. H. (2007). The planning of modern Norwegian as a sociolinguistic experiment – ’from below’. In S. Elspass, N. Langer, J. Scharloth, & W. Vandenbussche (Eds.), Germanic language history ’from below’ (1700–2000) (Studia Linguistica Germanica 86) (pp. 379–403). Berlin – New York: De Gruyter.
• Jahr, E. H. (2008). On the reason for dialect maintenance in Norway. Sociolinguistica, 22, 157–170. Jahr, E. H. (2014). Language planning as a sociolinguistic experiment: The case of modern Norwegian. Edinburgh: Edinburgh University Press.
• Jahr, E. H. (2019). Språkplanlegging og språkstrid. Utsyn over norsk språkhistorie etter 1814 (2nd ed.). Oslo: Novus. (Original work published 2015).
• Jahr, E. H., & Janicki, K. (1995). The function of a standard variety – a comparative study of Norwegian and Polish. International Journal of the Sociology of Language, 115, 25–45
• Larsen, A. B. (1907). Kristiania bymål. Vulgærsproget med henblik på den utvungne dagligtale.
• Kristiania: Utgit av Bymålslaget i kommission hos Cammermeyers Boghandel. Larsen, A. B., & Stoltz, G. (1912). Bergen bymål. Kristiania: Aschehoug.
• Norsk lovtidend (1904, 1907).
• Norsk Skoletidende (1911, 1923, 1925).
• Skjekkeland, M. (2017). Dialektbruk og språkleg klima i Noreg. Scripta Neophilologica Posnaniensia, XVII (Festschrift for Stanislaw Puppel on the occasion of his 70th birthday), 307–311.
• Stortingstidende (1912, 1914, 1915, 1917, 1924).
• Wiggen, G. (1990). Oslo bymål. In E. H. Jahr (Ed.), Den store dialektboka (pp. 179–184). Oslo: Novus.

Identifiers

DOI

10.14746/snp.2024.24.02

Biblioteka Nauki

55992769