Pierwsza powieść – ostatnia szczerość? O debiutanckiej powieści Elizy Orzeszkowej „Ostatnia miłość"

• Authors: Magdalena Kreft

Title variants

EN

The First Novel – The Last Honesty? About Eliza Orzeszkowa’s Debut Novel "Ostatnia Miłość"

Abstracts

EN

Eliza Orzeszkowa’s first novel Ostatnia Miłość (Last Love) from 1867 is a piece now almost forgotten. The article presents the circumstances in which the work was born and its biographical background. As an example of committed literature, this seemingly banal romance hides an interesting subtext. The analysis of the novel’s motifs leads to a conclusion about its deeper-than-expected ties to Orzeszkowa’s biography. Behind the mask of widely-known facts from her life, the young writer unconsciously exposes her genuine feelings and beliefs which would soon become suppressed for many years to come by her officially-proclaimed dedication to the cause, the necessity to make sacrifices, and commitment to her responsibilities. The work was written before Orzeszkowa developed a system of self-controlled sincerity, which is why the title of the article asks whether the first novel was her last burst of genuineness and confession of the truth about her dreams for many years.

Keywords

EN

literature of the 19th century; positivism; Polish novel; the work of Eliza Orzeszkowa; autobiographism; literatury debut

• Publisher: Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu
• Journal: Poznańskie Studia Polonistyczne. Seria Literacka
• Year: 2024
• Issue: 47
• Pages: 15-31

Dates

published

2024

Contributors

author

Magdalena Kreft

• University of Gdańsk

• https://orcid.org/0000000322261255

References

• Borkowska Grażyna (1992), O „centrum” powieściowego świata w „Nad Niemnem” Elizy Orzeszkowej, w: Nowe stulecie trójcy powieściopisarzy, red. Andrzej Z. Makowiecki, Wydawnictwo UW, Warszawa.
• Doczi Ludwik (1889), Ostatnia miłość. Dramat w pięciu aktach (wierszem), przeł. Franciszek Konarski, nakładem „Gazety Narodowej”, Lwów.
• Duninówna Helena (1957), Ci, których znałam, Czytelnik, Warszawa.
• Emerson Ralph Waldo (1841), Essays, James Munroe and Co., Boston.
• Emerson Ralph Waldo (1933), Poleganie na sobie, w: tegoż, Szkice, przekł., koment. Andrzej Tretiak, przedm. Artur Górski, Instytut Literacki, Warszawa.
• F.H.L. [właśc. Fryderyk Henryk Lewestam] (1867), Literatura krajowa przez… Piśmiennictwo periodyczne. II. Pisma codzienne, „Kłosy”, nr 113.
• Głowiński Michał (1992), „Cham”, czyli pani Bovary nad brzegami Niemna, w: „Lalka” i inne. Studia w stulecie polskiej powieści realistycznej, red. Józef Bachórz, Michał Głowiński, IBL PAN, Warszawa.
• Gomulicki Wiktor (1883), Współcześni. III. Eliza Orzeszkowa, „Kurier Codzienny”, nr 279.
• Graczyk Ewa (2011), O postaciach bowarycznych w powieściach Elizy Orzeszkowej, w: Tworczestwo Elizy Ożeszko w estieticzeskom prostranstwie sowriemiennosti, red. Swietłana F. Musijenko, Grodnienskij Gosudarstwiennyj Uniwersitet im. Janki Kupały, Grodno.
• Hugo Victor (1881), Les Misérables, t. 4: L’idylle rue Plumet et l’épopée rue Saint-Denis, Librairie Hachette et Cie, Paris.
• Hugo Wiktor (1900), Nędznicy, cz. 4: Sielanka przy ulicy Plumet i epos św. Dionizego, [przeł. b.a.], Księgarnia S. Bukowieckiego, Warszawa.
• Jankowski Edmund (1964), Eliza Orzeszkowa, PIW, Warszawa.
• Jezierski Michał (1884), Ostatnia miłość ostatniego króla. Opowiadanie historyczne, W.L. Anczyc i Spółka, Kraków.
• Li….ka [właśc. Eliza Orzeszkowa] (1866), O historii cywilizacji angielskiej przez Henryka Tomasza Buckl[e]’a, „Gazeta Polska”, nry 157–158.
• Lz – Eliza Orzeszkowa (1954–1981), Listy zebrane, t. 1–9, oprac. Edmund Jankowski, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław27.
• Mazan Bogdan (1995), Literackie transpozycje doświadczenia bowarystowskiego w miłości, w: Sztuka a erotyka. Materiały Sesji Stowarzyszenia Historyków Sztuki, Łódź, listopad 1994, red. Teresa Hrankowska, Stowarzyszenie Historyków Sztuki, Warszawa.
• Mazan Bogdan (2010), Maria Konopnicka, „Morze odeszło” – bowaryzm, mistycyzm, tajemnica, w: Małe prozy Orzeszkowej i Konopnickiej, red. Iwona Wiśniewska, Beata K. Obsulewicz, TN KUL, Lublin.
• Mazan Bogdan, Mazur Aneta (2018), Dlaczego bowaryzm?, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Polonica”, t. 49, nr 3.
• Ohnet Georges (1889), Dernier amour, Paul Ollendorff, Paris.
• Ohnet Jerzy (1889a), Ostatnia miłość, Wydawnictwo „Dziennika Polskiego”, Lwów.
• Ohnet Jerzy (1889b), Ostatnia miłość, [b.d.], Warszawa.
• Orzeszkowa Eliza (1866a), Kilka uwag nad powieścią, „Gazeta Polska”, nry 285, 286, 288.
• Orzeszkowa Eliza (1866b), Obrazek z lat głodowych, „Tygodnik Ilustrowany”, nry 352–353.
• Orzeszkowa Eliza (1866c), Początek powieści, dodatek nadzwyczajny do „Tygodnika Ilustrowanego”, Warszawa.
• Orzeszkowa Eliza (1866d), Tęsknota, Kwiat i kobieta [wiersze], „Tygodnik Ilustrowany”, nr 362.
• Orzeszkowa Eliza (1867a), Ostatnia miłość, „Gazeta Polska”, nry 143–149, 152–157, 164–173, 177–182.
• Orzeszkowa Eliza (1867b), Rozstajne drogi, „Gazeta Polska”, nry 5–10.
• Orzeszkowa Eliza (1867c), Wspomnienia z powiatu pińskiego, „Tygodnik Ilustrowany”, nry 380–381.
• Orzeszkowa Eliza (1868), Ostatnia miłość, Księgarnia J.J. Okońskiego, Warszawa.
• Orzeszkowa Eliza (1884), Tanie zbiorowe wydanie powieści, t. 1: Ostatnia miłość. Powieść, Wydawnictwo Samuela Lewentala, Warszawa.
• Orzeszkowa Eliza (1959a), Kilka uwag nad powieścią [przedruk], w: tejże, Pisma krytycznoliterackie, zebr., oprac. Edmund Jankowski, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław.
• Orzeszkowa Eliza (1959b), Pisma krytycznoliterackie, zebr., oprac. Edmund Jankowski, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław.
• Orzeszkowa Eliza (1963), Ostatnia miłość, Czytelnik, Warszawa.
• Orzeszkowa Eliza (1974), O sobie…, wstęp Julian Krzyżanowski, Czytelnik, Warszawa.
• Paczoska Ewa (2019), Co się zdarzyło w roku 1867?, w: Literatura i kultura lat 60. XIX wieku między polityką a prywatnością. Dyslokacje, red. Urszula Kowalczuk, Damian Włodzimierz Makuch, Dawid Maria Osiński, Wydawnictwa UW, Warszawa.
• Pracki Józef (1868), „Ostatnia miłość”. Powieść. Przegląd, „Tygodnik Mód”, nr 14.
• Sand George (1866), Le Dernier Amour, „Revue des Deux Mondes”, ser. 2, t. 64.
• Sand George (1867), Ostatnia miłość, przeł. Józef Pracki, „Kłosy”, nry 79–84, 87–99.
• Skorupa Ewa (2019), Eliza Orzeszkowa. Fizjonomiczne studia portretowe, Wydawnictwo UJ, Kraków.
• Wiśniewska Iwona (2001), Biografia jako język. Eliza Orzeszkowa, w: Pozytywizm – języki epoki, red. Grażyna Borkowska, Janusz Maciejewski, IBL PAN, Warszawa.
• Wiśniewska Iwona (2014), Kalendarium życia i twórczości Elizy Orzeszkowej, t. 1–2, IBL PAN, Warszawa.

Identifiers

DOI

10.14746/pspsl.2024.47.2

Biblioteka Nauki

62415046