Уродство и юродство в романе Саши Филипенко „Возвращение в Острог”

• Authors: Dzmitry Kliabanau

Title variants

EN

The deformity, moral depravity and the foolishness for Christ in the novel ‘Return to Ostrog’ by Sasha Filipenko

Abstracts

EN

The problem of deformity and moral depravity is one of the key issues in the novel Return to Ostrog. The author of the novel analyzes this issue on the physical and metaphysical plane by considering the fate of the inhabitants and, specifically, orphanage children in Ostrog, a small provincial town in the Russian North. In Ostrog, which is suffering of the all-encompassing learned helplessness, the role of the "freak – fool for Christ" falls to Pyotr Pavlov, an orphan, a man of great sensitivity and extraordinary morality, who is firmly convinced of the necessity to act for one's neighbor’s and the common good. In many ways, Pavlov's "foolishness for Christ" is an allusion to Prince Myshkin, the character from the novel The Idiot by Fyodor Dostoyevsky. The analysis of the issue of the deforming and destructive influence of the authoritarian-totalitarian state on children and their future, which is presented in Filipenko's novel, leads to the conclusion about the allusion to fragments of the novel The Man Who Laughs by Victor Hugo. In this novel, the author examines the issue of deliberate disfigurement and mutilation of children. Both, Hugo and Filipenko, agree on the social diagnosis of the issue: children are mere toys in the hands of the system, which humiliates and deprives them of basic rights and freedoms. As the result, children loose their social subjectivity and suffer permanent disability at emotional, mental and spiritual planes by being stripped of their humanity. Such outcome befalls both the individual and the entire society – in the case of Return to Ostrog, the society of post-Soviet authoritarian-totalitarian Russia.

PL

Za jeden z kluczowych w powieści Powrót do Ostroga należy uznać problem deformacji i brzydoty rozpatrywany przez Saszę Filipenko na płaszczyźnie fizyczności / cielesności, jak i na płaszczyźnie metafizycznej – na przykładzie losów wychowanków sierocińca w Ostrogu, małego prowincjonalnego miasta na rosyjskiej Północy. W trawionej wszechogarniającą wyuczoną bezradnością rzeczywistości Ostroga rola „dziwaka – plugawcy – jurodziwego” przypada Piotrowi Pawłowowi, niegdysiejszemu wychowankowi sierocińca, człowiekowi o wielkiej wrażliwości, nadzwyczajnej moralności, twardo przekonanemu o konieczności działania na rzecz bliźniego i całego społeczeństwa. Obraz „saloity” Pawłowa pod wieloma względami stanowi aluzję do postaci Myszkina z powieści Idiota Fiodora Dostojewskiego. Analizując przedstawioną w powieści Filipienki problematykę deformującego, destrukcyjnego wpływu systemu państwa autorytarno-totalitarnego na dzieci i ich dalsze losy, można dojść do wniosku o zawarciu w utworze aluzji do fragmentów powieści Człowiek śmiechu Wiktora Hugo, w których pisarz pochyla się nad kwestią celowego oszpecania i okaleczania dziecka. Obaj romaniści zgodni co do społecznego zdiagnozowania problemu: dziecko jest zabawką w rękach systemu, poniżanie go i pozbawienie podstawowych praw i wolności prowadzi do utraty przezeń podmiotowości, obdarcia z człowieczeństwa, powstawania trwałego kalectwa – emocjonalnego, mentalnego i duchowego. Dotyczy to nie tylko jednostki, ale i całego społeczeństwa, czyli w przypadku Powrotu do Ostroga – społeczeństwa postsowieckiej autorytarno-totalitarnej Rosji.

Keywords

EN

Belarusian literature; Sasha Filipenko; postmodern novel; Victor Hugo; Fyodor Dostoevsky; the motif of ugliness; the motif of foolishness for Christ; orphanhood; repressive medicine

PL

literatura białoruska; Sasha Filipenko; powieść postmodernistyczna; Victor Hugo; Fiodor Dostojewski; motyw brzydoty; motyw jurodztwa; sieroctwo; medycyna represyjna

• Publisher: Karpacka Państwowa Uczelnia w Krośnie
• Journal: Studia Pigoniana
• Year: 2024
• Volume: 7
• Issue: 7
• Pages: 161-188

Dates

published

2024

Contributors

author

Dzmitry Kliabanau

• Uniwersytet Jagielloński w Krakowie

• https://orcid.org/000000024606630X

References

• Abrams J.J., Aesthetics in Mary Shelley’s Frankenstein, Creighton University, URL: https://philarchive.org/archive/ABRAIM.
• Alekseyeva L., Istoriya inakomysliya v SSSR: noveyshiy period, Moskovskaya Khel'sinskaya gruppa, Moskva 2012.
• Al'shevskaya Ye., Yesli deti-siroty nachnut govorit' – nam stanet ochen' strashno, [v:] Pravmir, 20.02.2018, URL: https://www.pravmir.ru/esli-deti-sirotyi-nachnut-govorit-nam-stanet-ochen-strashno/.
• Bal Nowak M., „Piękny i dobry” – normatywny wzorzec kultury?, [w:] Estetyka i Krytyka 7/8 (2/2004–1/2005), s. 37–46, URL: https://pjaesthetics.uj.edu.pl/documents/138618288/139072853/eik_7–8_3.pdf/34efe5e0–8002–48c7-b02c-a33287cd6247.
• Bibliya, URL: https://bible.by/.
• Brążkiewicz B., Psychiatria radziecka jako instrument walki z opozycja polityczną w latach 1918–1984, Toruń 2004.
• Bronte Sh., Dzheyn Eyr, Eksmo, Moskva 2022.
• Bukowski W., I powraca wiatr…, ResPublika, Warszawa 1990.
• Cambridge Dictionary, URL: https://dictionary.cambridge.org/dictionary/.
• Chernova N., Stoyat' u stenki, [v:] «Novaya gazeta», № 139, 11.12.2019, URL: https://novayagazeta.ru/articles/2019/12/11/83110-stoyat-u-stenki.
• Gorbaniewska N., Dwunasta w południe. Sprawa demonstracji w dniu 25 sierpnia 1968 roku na pl. Czerwonym, Atut, Wrocław 2006.
• Dobieszewski J., Uwagi o antropologii jurodztwa, [w:] Teologia polityczna, URL: https://teologiapolityczna.pl/janusz-dobieszewski-uwagi-o-antropologii-jurodztwa.
• Dorofeyeva T., Gospitalizm u detey iz sirotskikh uchrezhdeniy, URL: https://xn----gtbbcgk3eei.xn--p1ai/s-chego-nachat/eto-neobkhodimo-znat/zdorove-rebenka/gospitalizm-u-detej-iz-sirotskikh-uchrezhdenij.
• Dunaj B. (red.), Słownik współczesnego języka polskiego, Wydawnictwo Wilga, Warszawa 1996.
• Eco U., Historia piękna, Wydawnictwo Rebis, Poznań 2018.
• "Eti lyudi dobivayutsya, chtoby my nachali molchat'". Pisatel' Sasha Filipenko o svoyem ugolovnom dele VBEL v Belarusi i rezhime Lukashenko, [v:] Nastoyashcheye vremya, 24.03.2024, URL: https://www.currenttime.tv/a/edinstvennoe-chego-dobivayutsya-eti-lyudi-chtoby-my-nachali-molchat-pisatel-sasha-filipenko-o-dele-v-belarusi-i-rezhime-lukashenko/32881168.html
• Yelistratov V.S., Slovar' russkogo argo, Gramota.ru, 2002, URL: https://rus-russian-argo.slovaronline.com/6077-%D0%BA%D0%B8%D1%87%D0%BC%D0%B0%D0%BD.
• Encyklopedia PWN, URL: https://encyklopedia.pwn.pl/.
• Entsiklopedicheskiy slovar' Brokgauza i Yefrona, URL: https://rus-brokgauz-efron.slovaronline.com/.
• Filipenko S., Vozvrashcheniye v Ostrog, Vremya, Moskva 2020.
• Gyugo V., Chelovek, kotoryy smeyetsya, Eksmo, Moskva 2009.
• Gyugo V., Sobor Parizhskoy Bogomateri, Pravda, Moskva 1988.
• Ivanov V., Dostoyevskiy i roman-tragediya, [v:] Ivanov V., Sobraniye sochineniy, t. 4., Bryussel' 1987, URL: https://www.booksite.ru/fulltext/0/001/001/033/25.htm.
• Ivanov V., Yurodivyy geroy v dialoge iyerarkhiy Dostoyevskogo, [v:] Problemy istoricheskoy poetiki, т. 3, 1994, s. 201–208, URL: https://cyberleninka.ru/article/n/yurodivyy-geroy-v-dialoge-ierarhiy-dostoevskogo/viewer.
• Khanova A.O., Gospitalizm u detey, [v:] Meditsinskiy spravochnik bolezney, URL: https://www.krasotaimedicina.ru/diseases/children/hospitalism.
• Kliabanau D., „Vozvrashcheniye v Ostrog” Sashi Filipenko: deformatsiya zazerkal'ya v romane-sozertsanii «russkoy toski», [v:] Studia Pigoniana: Rocznik Karpackiej Państwowej Uczelni im. Stanisława Pigonia w Krośnie, nr 6, 2023, Krosno, s. 179–191.
• Klimova M., Popast' v PNI ochen' prosto, vybrat'sya – pochti nevozmozhno, [v:] Meduza, 20.02.2020, URL: https://meduza.io/feature/2020/02/20/popast-v-pni-ochen-prosto-vybratsya-pochti-nevozmozhno.
• Kolodin O.O., Imya kak sposob vyrazheniya avtorskoyidei v sozdanii literaturnogo personazha, [v:] Vestnik TGU, № 10 (90), 2010, с. 106–110, URL: https://cyberleninka.ru/article/n/imya-kak-sposob-vyrazheniya-avtorskoy-idei-v-sozdanii-literaturnogo-personazha/viewer.
• Leont'yev D., Vyuchennaya bespomoshchnost', [v:] Postnauka, URL: https://postnauka.org/faq/96814.
• Leskov N., Ledi Makbet Mtsenskogo uyezda, [v:] Leskov N.S., Sobraniye sochineniy v 11-ti tomakh. Тоm 1. Goslitizdat, Moskva 1956.
• Linke W. CP, Jurodztwo i „głupota z powodu Chrystusa”, [w:] Teologia polityczna, URL: https://teologiapolityczna.pl/o-waldemar-linke-cp-jurodstwo-i-glupota-z-powodu-chrystusa.
• Maier S.F., Seligman M.E.P., Learned Helplessness at Fifty: Insights from Neuroscience, [v:] National Library of Medicine, URL: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4920136/.
• Mikhal'skaya N., O Sharlotte Bronte, romane «Gorodok» i yego geroyakh, [v:] Bronte Sh., Gorodok, «Pravda», Moskva 1990.
• Michałowicz M., To, co dziś postrzegamy jako piękno, kiedyś jako prawda przyjdzie do nas. Schiller o pozorze estetycznym, [w:] Sztuka i filozofia, nr 53, 2018, s. 38, URL: https://artandphilosophy.pl/wp-content/uploads/2020/11/SziF_53.pdf.
• Novodvorskaya V., Po tu storonu otchayaniya, Izdatel'stvo «Novosti», Moskva 1993.
• Oxford Advanced Learner's Dictionary, URL: https://www.oxfordlearnersdictionaries.com/.
• Petrenko A., «Istericheskiy psikhoz, sostoyaniye tyazheloye»: kak rabotala karatel'naya psikhiatriya v SSSR, [v:] Afisha.ru, 13.04.2022, https://daily.afisha.ru/relationship/22799-istericheskiy-psihoz-sostoyanie-tyazheloe-kak-rabotala-karatelnaya-psihiatriya-v-sssr/.
• Petrovskiy N.A., Slovar' russkikh imën, Sovetskaya Entsiklopediya, Moskva 1966, URL: https://1794.slovaronline.com/1680-%D0%BF%D0%B5%D1%82%D1%80.
• Pisareva Ye., Sasha Filipenko: «Kogda mne govoryat, chto ya ne umeyu pisat', – eto glavnyy kompliment», [v:] Afisha Daily, URL: https://daily.afisha.ru/brain/14507-sasha-filipenko-kogda-mne-govoryat-chto-ya-ne-umeyu-pisat-eto-glavnyy-kompliment/.
• Platon, Fajdros, tłum. Władysław Witwicki, [w:] Platon, Dialogi, t. 2, Wydawnictwo Antyk, Kęty 2005.
• Prokopenko A., Bezumnaya psikhiatriya: sekretnyye materialy o primenenii v SSSR psikhiatrii v karatel'nykh tselyakh, Sovershenno sekretno, Moskva 1997.
• Rosenkranz K., Aesthetics of ugliness. A critical edition, transl. A. Pop, M. Widrich, Bloomsbury Publishing, London/New York 2015.
• Sasha Filipenko: Eto slishkomslozhno – chto-to delat', [v:] Pozіrk, URL: https://pozirk.online/ru/longreads/82899/.
• Seligman M.E.P., Helplessness: on depression, development, and death, W.H. Freeman, San Francisco, New York 1975.
• Sławiński J. (red.), Podręczny słownik terminów literackich, Wydawnictwo Open, Warszawa 1994.
• Św. Tomasz z Akwinu, Suma Teologiczna, cz. 1, Przełożył i objaśnieniami zaopatrzył o. Pius Bełch, O.P., Katolicki Ośrodek Wydawniczy „VERITAS”, London 1962, t. 1, s. 74, URL: https://zwola-old.karmelicibosi.pl/p/z/formacja/summa/summa_01.pdf.
• Tatarkiewicz W., Dzieje sześciu pojęć: sztuka, piękno, forma, twórczość, odtwórczość, przeżycia estetyczne, Warszawa 1988.
• Tolkovyy slovar' Ozhegova, URL: https://slovarozhegova.ru/.
• Tolkovyy slovar' Ushakova, URL: https://ushakovdictionary.ru/.
• Tolkovyy slovar' zhivogo velikorusskogo yazyka Vladimira Dalya, t. 4, Russkiy yazyk Media, Moskva 2003.
• Tolstoy L., Chto takoye iskusstvo?, URL: http://tolstoy-lit.ru/tolstoy/publicistika/chto-takoe-iskusstvo/glava-vii.htm.
• Volokhova N.V., «Dobro – Krasota – Istina» kak osnovopolagayushchiye kontsepty v religiozno-filosofskoy antropologii L.N. Tolstogo, [v:] Vesnik Nizhegorodskogo universiteta im. N.I. Lobachevskogo, 2013, № 4 (32), s. 125–130, URL: https://cyberleninka.ru/article/n/dobro-krasota-istina-kak-osnovopolagayuschie-kontsepty-v-religiozno-filosofskoy-antropologii-l-n-tolstogo/viewer.
• Wodziński C. Św. Idiota. Projekt antropologii apofatycznej, Słowo/Obraz Terytoria, Gdańsk 2009.

Identifiers

DOI

10.12775/SP.2024.007

Biblioteka Nauki

59622575