Tax Evasion in Post-Imperial Silesia: the Pless Administration vs the Polish Government

• Authors: Zachary Mazur

Title variants

PL

Uchylanie się od płacenia podatków na postimperialnym Śląsku: dyrekcja ks. Pszczyńskiego kontra rząd Polski

Abstracts

PL

W 1931 r. rodzina Hochbergów, jedna z najbogatszych rodzin arystokratycznych w Europie, złożyła do Ligi Narodów skargę na rząd polski, zarzucając, że polskie urzędy skarbowe nieuczciwie naliczają należne pieniądze w celu przejęcia i „polonizacji” należących do Hochbergów przedsiębiorstw, znanych pod wspólną nazwą „administracji Pless”. Przedsiębiorstwa te działały zarówno w Polsce, jak i w Niemczech. W wyniku powojennych zmian granic administracja Pless stała się przedsięwzięciem wielonarodowym, stojącym w obliczu nowych, skomplikowanych praw krajowych i międzynarodowych. W niniejszym artykule pokazuję, że celem rządu polskiego nie było bynajmniej wymuszone przejęcie przedsiębiorstw Hochbergów, a zabiegi o utrzymanie ich funkcjonowania i produktywności w czasach wielkiego kryzysu. Polscy urzędnicy rządowi dostrzegali ekonomiczne korzyści płynące ze wspierania administracji Pless i zapewnienia w ten sposób płynnych wypłat tysiącom pracowników. Skandal związany z uchylaniem się od płacenia podatków daje nowe spojrzenie na złożone relacje międzywojennej Polski z zagranicznymi inwestycjami kapitałowymi i wnosi cenny wkład w historię biznesu, wprowadzając interesującą korektę do historii międzynarodowego zarządzania podatkami. Twierdzę, że wielonarodowe przedsiębiorstwa – ze względu na swój rozdrobniony charakter – mają przewagę nad państwami, które próbują czerpać korzyści z ich działalności handlowej.

EN

In 1931, the von Hochberg family, one of the wealthiest aristocratic families in Europe, filed a discrimination complaint against the Polish government at the League of Nations. At the heart of their petition was the accusation that tax authorities unfairly calculated monies owed in a bid to take over and ‘Polonise’ the von Hochberg-owned businesses, collectively called ‘the Pless administration’. However, these ventures operated both in Poland and in Germany. The Pless administration became a multinational enterprise under postwar border settlements and new convoluted domestic and international legal environments. This article shows that the Polish government, far from trying to force a takeover, was trying hard to keep the von Hochberg businesses functioning and productive during the depths of the Great Depression. Polish government officials understood the economic value of supporting the Pless administration and ensuring that von Hochberg would continue to pay his thousands of employees. This tax evasion scandal reveals a new understanding of interwar Poland’s complex relationship to foreign capital investment and – in a broader contribution to business history – adds a revealing corrective to the history of international tax governance. Moreover, I argue that multinational enterprises – because of their fractured nature – possess advantages over the states that attempt to benefit from their commercial activities.

Keywords

PL

historia biznesu; Górny Śląsk; Liga Narodów; przedsiębiorstwo wielonarodowe

EN

business history; Upper Silesia; League of Nations; multinational enterprise

• Publisher: Polska Akademia Nauk. Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla PAN w Warszawie
• Journal: Roczniki Dziejów Społecznych i Gospodarczych
• Year: 2024
• Volume: 86
• Pages: 135-161

Dates

published

2024

Contributors

author

Zachary Mazur

• POLIN Museum of the History of Polish Jews

• https://orcid.org/0000000167323910

References

• Biały F., Górnośląski Związek Przemysłowców Górniczo-Hutniczych, 1854–1914. Z dziejów kapitalizmu monopolistycznego na Śląsku, Katowice, 1963.
• Biały F., Górnośląski Związek Przemysłowców Górniczo-Hutniczych, 1914–1932, Wrocław, 1967.
• Bjork J.E., Neither German nor Pole: Catholicism and National Indifference in a Central European Borderland, 1890–1922, Ann Arbor, 2008.
• Błahut K., Polsko-niemieckie stosunki gospodarcze w latach 1918–1939, Wrocław, 1975.
• Braithwaite V.A, Levi M. (eds), Trust and Governance, New York, 1998.
• Daszyńska-Golińska Z., Śląsk dla Polski: odczyt wypowiedziany w d. 14/IX w Puławach, Komitet „Obrony Śląska”, Lublin, 1919.
• Doleshal Z., In the Kingdom of Shoes: Bata, Zlín, Globalization, 1894–1945, Toronto, 2021.
• Goetzmann W., Money Changes Everything: How Finance Made Civilization Possible, Princeton, 2016.
• Gołębiowski J., Sektor państwowy w gospodarce Polski międzywojennej, Warszawa, 1985.
• Grzyb M., Narodowościowo-polityczne aspekty przemian stosunków własnościowych i kadrowych w górnośląskim przemyśle w latach 1922–1939, Katowice, 1978.
• Hudson M., “The Twelfth Year of the Permanent Court of International Justice”, American Journal of International Law, 28 (1), 1934, pp. 2–4.
• Hunt Tooley T., National Identity and Weimar Germany: Upper Silesia and the Eastern Border, 1918–22, Lincoln (NE) – London, 1997.
• Kofman J., “Nacjonalizm ekonomiczny w Europie Środkowo-Wschodniej w okresie międzywojennym – instrumenty i skutki”, Studia z Dziejów ZSRR i Europy Środkowej, 26, 1988, pp. 21–44.
• Kożuchowski J., “Kapitał zagraniczny w spółkach akcyjnych w Polsce”, Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny, 16 (1), 1936, pp. 51–64.
• Kwiatkowski E., Znaczenie górnośląskiego przemysłu przetwórczo-węglowego dla Polski, Lwów, 1920.
• Landau Z., Skrzeszewska B. (eds), Wojciech Korfanty przed Sądem Marszałkowskim: dokumenty, Katowice, 1964.
• Łazor J. “‘A Colony of Alien Capital’: French Investments, Polish Identity, and a Story of Murder in 1930s Warsaw”, Slavic Review, 81 (1), 2022, pp. 122–141.
• Łazor J., “‘Broń dyplomatyczna pierwszej rangi’? Powstanie Polsko-Francuskiego Banku Śląskiego SA po I wojnie światowej”, Roczniki Dziejów Społecznych i Gospodarczych, 81, 2020, pp. 289–320.
• Leszczyńska C., Polska polityka pieniężna i walutowa w latach 1924–1936, Warszawa, 2013.
• Majcher-Ociesa E., Interwencjonizm państwowy w przemyśle Drugiej Rzeczypospolitej w latach 1930–1939, Kielce, 2019.
• Mały rocznik statystyczny 1938, Warszawa, 1938.
• Mathias P., Pollard S. (eds), Cambridge Economic History of Europe from the Decline of the Roman Empire, vol. 8: The Industrial Economies: The Development of Economic and Social Policies, Cambridge, 1989.
• Mazur Z., “The Grabski Tax Reform and Jewish Merchants: State Building in Interwar Poland”, East European Politics and Societies, 36 (2), 2022, pp. 626–643.
• Musialik W., Michał Grażyński (1890–1960). Biografia polityczna, Opole, 1989.
• Ogle V., “State’s Rights Against Private Capital: The New International Economic Order and the Struggle Over Trade, Aid and Foreign Investment, 1962–1981”, Humanity: An International Journal of Human Rights, Humanitarianism, and Development, 5 (2), 2014, pp. 211–234.
• Osterhammel J., Die Verwandlung der Welt: Eine Geschichte des 19. Jahrhunderts, München, 2009.
• Picciotto S., International Business Taxation: A Study in the Internationalization of Business Regulation, Cambridge, 2013 [1992].
• Polak-Springer P., Recovered Territory: A German-Polish Conflict over Land and Culture, 1919–1989, New York, 2015.
• Rigó M., Capitalism in Chaos: How the Business Elites of Europe Prospered in the Era of the Great War, Ithaca, 2022.
• Rocznik Statystki Rzeczypospolitej Polskiej 1924, Warszawa, 1925.
• Rocznik Statystki Rzeczypospolitej Polskiej 1930, Warszawa, 1931.
• Salanié B., The Economics of Taxation: Second Edition, Cambridge (MA), 2011.
• Schneiderman D., Constitutionalizing Economic Globalization: Investment Rules and Democracy’s Promise, Cambridge, 2008.
• Serafin F. (ed.), Województwo śląskie: 1922–1939: Zarys monograficzny, Katowice, 1996.
• Slobodian Q., Globalists: The End of Empire and the Birth of Neoliberalism, Cambridge (MA), 2018.
• Smith L.V., Sovereignty at the Paris Peace Conference of 1919, Oxford, 2018.
• Sprawozdanie stenograficzne ze 164 posiedzenia Sejmu Ustawodawczego z dnia 15 lipca 1920 r., https://bc.umcs.pl/dlibra/publication/edition/7256/content [Accessed: 5 Oct. 2024].
• Sulik A., “Przemysł”, in Województwo śląskie: 1922–1939: Zarys monograficzny, ed. F. Serafin, Katowice, 1996.
• Szmidtke Z., ‘Skarboferm’ 1922–1939 związki polityki z gospodarką, Opole, 2005.
• Taylor E., Druga inflacja polska: Przyczyny, przebieg, środki zaradcze, Poznań, 1926.
• Tomaszewski J., Rzeczpospolita wielu narodów, Warszawa, 1985.
• Wilson T.K., “The Polish-German Ethnic Dispute in Upper Silesia, 1918–1922: A Reply to Tooley”, Canadian Review of Studies in Nationalism, 32, 2005, pp. 1–26.
• Zagóra-Jonszta U., Etatyzm w polskiej myśli społeczno-ekonomicznej Górnego Śląska, 1922–1939, Wrocław, 1996.

Identifiers

DOI

10.12775/RDSG.2024.05

Biblioteka Nauki

59968862