Poddaństwo jako mechanizm rynku pracy w Rzeczypospolitej przedrozbiorowej

• Authors: Mateusz Wyżga

Title variants

EN

The Serfdom as a Labour Market Mechanism in the Pre-Partition Poland

Abstracts

EN

The article discusses the practical functioning of the serfdom in the pre-partition Poland recognised as an element of regulation and control of the labour market. Its mechanism worked primarily at the level of individual goods. There existed a formal possibility of both entering and quitting serfdom. The serfdom helped in providing a stable level of reliable labour force in the face of increased social mobility, flexibly adjusting to the current economic conditions.

PL

W artykule omówiono praktyczne funkcjonowanie poddaństwa w Rzeczypospolitej przedrozbiorowej, ujęte jako element regulacji i kontroli rynku pracy. Jego mechanizm działał przede wszystkim na poziomie poszczególnych dóbr. Istniała formalna możliwość zarówno wchodzenia, jak i wychodzenia z poddaństwa. Poddaństwo pomagało w zapewnieniu stabilnego poziomu wiarygodnej siły roboczej wobec nasilonej ruchliwości społecznej, elastycznie dopasowującej się do bieżącej sytuacji gospodarczej.

Keywords

EN

serfdom; countryside; peasantry; court; labour market

PL

poddaństwo; wieś; chłopstwo; dwór; rynek pracy

• Publisher: Polska Akademia Nauk. Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla PAN w Warszawie
• Journal: Roczniki Dziejów Społecznych i Gospodarczych
• Year: 2024
• Volume: 86
• Pages: 105-133

Dates

published

2024

Contributors

author

Mateusz Wyżga

• Wydział Humanistyczny Uniwersytetu Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie

• https://orcid.org/0000000200494210

References

• Cerman M., Villagers and Lords in Eastern Europe, 1300–1800, Houndmills (Basingstoke)–New York 2012
• Chłopi na ziemiach dawnej Rzeczypospolitej do czasów uwłaszczenia, red. D. Michaluk, Ciechanowiec–Warszawa 2019.
• Deresiewicz J., Handel chłopami w dawnej Rzeczypospolitej, Warszawa 1958.
• Dworzaczek W., „Dobrowolne” poddaństwo chłopów, Warszawa 1952.
• Gierszewski S., Obywatele miast Polski przedrozbiorowej, Warszawa 1973.
• Goldberg J., Żydowscy konwertyci w społeczeństwie staropolskim, w: Społeczeństwo staropolskie, t. 4, red. A. Izydorczyk, A. Wyczański, Warszawa 1986.
• Graeber D., Wengrow D., Narodziny wszystkiego. Nowa historia ludzkości, tłum. R. Filipowski, Poznań 2022.
• Grulich J., Migrační strategie. Město, předměstí a vesnice na panství České Budějovice ve druhé polovině 18. století, České Budějovice 2018.
• Guzowski P., Chłopi i pieniądze na przełomie średniowiecza i czasów nowożytnych, Kraków 2008.
• Kamler A., Chłopi jako pracownicy najemni na wsi małopolskiej w XVI i pierwszej połowie XVII wieku, Warszawa 2005.
• Kiełbicka A., Zbiegostwo chłopów w województwie krakowskim na przełomie XVI i XVII wieku, Wrocław 1989.
• Klír T., Lindström J., Meanings of Mobility Among Peasants in Europe, 1300– 1800, „Journal of Migration History” 8, 2022, cz. 2, s. 149–155.
• Kochanowicz J., Czy w Polsce nowożytnej był feudalizm?, RDSG, t. 58, 1998, s. 187–202.
• Konflikt und Kontrolle in Gutsherrschaftsgesellschaften: über Resistenzund Herrschaftsverhalten in ländlichen Sozialgebilden der Frühen Neuzeit, red. J. Peters, B. Krug-Richter, M. Schattkowsky, Göttingen 1995.
• Kopczyński M., Studia nad rodziną chłopską w Koronie w XVII–XVIII wieku, Warszawa 1998.
• Korczak-Siedlecka J., Przemoc i honor w życiu społecznym wsi na Mierzei Wiślanej w XVI–XVII wieku, Toruń 2021.
• Korczak-Siedlecka J., Wyżga M., Liquid Identity? Peasants’ Mobility and Migration Policies in the Polish-Lithuanian Commonwealth in the Seventeenth Century. The Case of the Microregions of Gdańsk and Krakow, w: Managing Mobility in Early Modern Europe and Its Empires: Invited, Banished, Tolerated, red. K. Tikka, L. Uusitalo, M. Wyżga, Cham 2023, s. 149–168.
• Kowalewski K., Pańszczyzna i poddaństwo w Europie Środkowej – stan badań, w: Drogi odrębne, drogi wspólne. Problem specyfiki rozwoju historycznego Europy Środkowo-Wschodniej w XIX–XX wieku, red. M. Janowski, Warszawa 2014, s. 45–51.
• Łosowski J., Dokumentacja w życiu chłopów w okresie staropolskim. Studium z dziejów kultury, Lublin 2013.
• Opaliński T., Stan chłopski w Księstwie Warszawskim w świetle akt sądowych, Warszawa 2020.
• Przewodnik po kartotece materiałów do dziejów wsi, oprac. W. Maciejewska, Warszawa 1959.
• Stanziani A., Serfs, Slaves, or Wage Earners? The Legal Status of Labour in Russia from a Comparative Perspective, from the Sixteenth to the Nineteenth Century, „Journal of Global History” 3, 2008, nr 2, s. 183–202.
• Stobiecki R., Co tak zwany zwrot ludowy mówi nam lub czego nie mówi o kondycji współczesnej polskiej historiografii?, „Teksty Drugie” 4, 2022, s. 282–301.
• Śreniowski S., Zbiegostwo chłopów w dawnej Polsce: jako zagadnienie ustroju społecznego, Warszawa 1948.
• Urzędnicy kujawscy i dobrzyńscy XVI–XVIII wieku. Spisy, oprac. K. Mikulski, W. Stanek, Kórnik 1990.
• Velková A., Krutá vrchnost, ubozí poddaní?: proměny venkovské rodiny a společnosti v 18. a první polovině 19. století na příkladu západočeského panství Šťáhlavy, Praha 2009.
• Wiślicz T., Upodobanie. Małżeństwo i związki nieformalne na wsi polskiej XVII–XVIII wieku. Wyobrażenia społeczne i jednostkowe doświadczenia, Wrocław 2012.
• Wiślicz T., Zarobić na duszne zbawienie. Religijność chłopów małopolskich od połowy XVI do końca XVIII wieku, Warszawa 2001.
• Wiślicz T., Zelman Wolfowicz i jego rządy w starostwie drohobyckim w połowie XVIII w., Kraków 2020.
• Wiślicz T., Życie polityczne chłopów w Rzeczypospolitej XVI–XVIII wieku – zarys problematyki, w: Społeczeństwo staropolskie. Seria nowa, t. 1: Społeczeństwo a polityka, red. A. Karpiński, Warszawa 2008, s. 21–37.
• Wyżga M., Chłopstwo. Historia bez krawata, Kraków 2022.
• Wyżga M., Chłopstwo w nowożytnym Krakowie – od poddaństwa do obywatelstwa, „Krzysztofory. Zeszyty Naukowe Muzeum Historycznego Miasta Krakowa” 41, 2023, s. 13–24.
• Wyżga M., Elastyczność pogranicza społecznego. Chłopstwo i szlachta w Rzeczypospolitej (XVI–XVIII wiek), „Res Historica” 57, 2024, s. 829–846.
• Wyżga M., Homo movens. Mobilność chłopów w mikroregionie krakowskim w XVI–XVIII wieku, Kraków 2019.
• Wyżga M., Miasta i migracje w Rzeczypospolitej przedrozbiorowej: zarys problematyki, „Klio” 52, 2020, nr 1, s. 59–87.
• Wyżga, Podmiotowość chłopstwa staropolskiego, KH, t. 130, 2023, nr 4, s. 771–792.
• Zientara B., Poddaństwo, w: Encyklopedia historii gospodarczej Polski do 1945 roku, t. 2, red. A. Mączak, Warszawa 1981, s. 89–90.

Identifiers

DOI

10.12775/RDSG.2024.04

Biblioteka Nauki

59968859