Nastroje mniejszości narodowych na terenie województwa stanisławowskiego w latach 1921–1922 w świetle raportów Policji Państwowej

• Authors: Maciej Franz

Title variants

EN

The Mood of the Population of Ethnic Minorities in the Stanisławów Voivodeship, in 1921–1922, in the Light of State Police Reports

Abstracts

EN

The Treaty of Riga of 1921 set the Polish eastern border. For the next two years, it had no international recognition as regards its run in the Eastern Lesser Poland region. This, in turn, fueled the activities of the national minorities in the area, predominantly Ukrainian and Jewish minorities, who were counting on different political solutions. Social and national unrest in the voivodeship of Stanisławów (now Ivano-Frankivsk in Ukraine) in 1921– 1922 resulted from this uncertainty regarding the finality of the European border system. The Treaty of Riga only confirmed Polish efforts and dreams in this voivodeship. For the Ukrainians and a significant part of the Jewish population, this treaty had no formal significance, which is why they tried various ways to breach it.

PL

Traktat ryski z 1921 r. ustalił przebieg polskiej granicy wschodniej. W odniesieniu do Małopolski Wschodniej przez następne dwa lata nie miał jednak oparcia w uznaniu międzynarodowym. To zaś podsycało działania zamieszkujących ją mniejszości narodowych, zwłaszcza ukraińskiej i żydowskiej, które liczyły na inne rozwiązania polityczne. Niepokoje społeczne i narodowe na terenie województwa stanisławowskiego w latach 1921–1922 były skutkiem braku pewności co do ostatecznego układu granic w Europie. Dla ludności tego obszaru traktat ryski przyniósł potwierdzenie tylko polskich starań i marzeń. Z perspektywy Ukraińców i znacznej części Żydów nie miał formalnego znaczenia, dlatego starali się oni w różny sposób doprowadzić do jego rewizji.

Keywords

EN

Ukrainians; Jews; Stanisławów Voivodeship; Eastern Lesser Poland; ethnic relations

PL

Ukraińcy; Żydzi; województwo stanisławowskie; Małopolska Wschodnia; stosunki narodowościowe

• Publisher: Polska Akademia Nauk. Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla PAN w Warszawie
• Journal: Dzieje Najnowsze
• Year: 2024
• Volume: 56
• Issue: 3
• Pages: 59-79

Dates

published

2024

Contributors

author

Maciej Franz

• Uniwersytet im. Adama Mickiewicza, Wydział Historii

• https://orcid.org/000000029075605X

References

• „Kurier Stanisławowski” 1921–1922.
• Depesze Poselstwa Rzeczypospolitej Polskiej w Londynie, t. I: Czerwiec 1919 – marzec 1923, red. W. Rojek, J. Łaptos, Kraków 2019.
• Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej opracowany na podstawie Pierwszego Powszechnego Spisu Ludności z dnia 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych, t. XIV: Województwo stanisławowskie, Warszawa 1923.
• Antypolska akcja OUN-UPA 1943–1944. Fakty i interpretacje, red. G. Motyka, Warszawa 2002.
• Azaryahu M., Brama Syjonu. Otwarcie/a portu pasażerskiego w Tel Awiwie, w: Gdynia – Tel Awiw, red. A. Tanikowski, Warszawa–Gdynia 2019.
• Bukowska-Marczak E., Przyjaciele, koledzy, wrogowie? Relacje pomiędzy polskimi, żydowskimi i ukraińskimi studentami Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie w okresie międzywojennym (1918–1939), Warszawa 2019.
• Chodubski A., Ukraina a procesy przemian europejskich. Przeszłość i teraźniejszość, „Eastern Review” 2014, t. III.
• Czornyj M.D., Suwerenność Ukrainy w latach 1917–1921 w kontekście sytuacji międzynarodowej, „Sprawy Narodowościowe” 2014, nr 44.
• Dutkiewicz G., Samorząd terytorialny Stanisławowa i Ziemi Stanisławowskiej w II Rzeczypospolitej, w: Po stronie pamięci i dialogu... Stanisławów i Ziemia Stanisławowska w dobie przemian społecznych oraz narodowościowych XIX i pierwszej połowy XX wieku, t. I: Polityka – wojskowość, red. M. Kardas, P. Semków, A.A. Ostanek, Iwano-Frankiwsk 2017.
• Flisiak D., Powstanie, rozwój i ideologia organizacji Haszomer Hacair działającej w II Rzeczypospolitej, „Almanach Historyczny” 2018, nr 20.
• Franz M., Obraz Symona Petlury w świetle źródeł policyjnych województwa stanisławowskiego 1921−1939, „Rocznik Kresowy” 2020, R. VI, nr 8, z. 2.
• Gdynia – Tel Awiw, red. A. Tanikowski, Warszawa–Gdynia 2019.
• Grott B., Ukraiński nacjonalizm a polska polityka wobec Ukrainy i Ukraińców, „Biuletyn Instytutu Pamięci Narodowej” 2010, nr 7–8.
• Hibel K., Od „Małopolski Wschodniej” do „Ukrainy Zachodniej”. Geneza, rozwój oraz zakres funkcjonowania w języku polskim nazw geograficznych odnoszących się do „Galicji Wschodniej” w latach 1918–1939, „Slavia Orientalis” 2002, R. LVI, nr 4.
• Historia zaklęta w pamięci. Stanisławów i Ziemia Stanisławowska w polskiej i ukraińskiej przestrzeni historycznej, t. II: Życie codzienne, red. A.A. Ostanek, Warszawa–Iwano-Frankiwsk 2021.
• Karpus Z., Ukraiński sojusznik Polski w wojnie 1920 roku. Walka oddziałów Ukraińskiej Republiki Ludowej u boku Wojska Polskiego i ich dalsze losy, „Biuletyn Instytutu Pamięci Narodowej” 2010, nr 7–8.
• Kiś N., Kościół grekokatolicki i ruch nacjonalistyczny w pierwszej połowie XX wieku, w: Nie zabijaj. Nacjonalizm i ludobójstwo na Kresach wobec Kościoła, etyki chrześcijańskiej i zasad humanizmu, red. W. Osadczy, A. Kulczycki, Warszawa–Lublin 2019.
• Klimecki M., Ojczyzna dwóch narodów. Polsko-ukraińska wojna o Galicję Wschodnią (1918– 1919), „Biuletyn Instytutu Pamięci Narodowej” 2010, nr 7–8.
• Kowalczyk J., Granica polsko-ukraińska w XX wieku, „Przegląd Geopolityczny” 2010, t. II.
• Kuźniar B., Mniejszość ukraińska międzywojennej Małopolski Wschodniej w okowach doktryny Dmytra Doncowa, „Przegląd Geopolityczny” 2014, t. VII.
• Landau-Czajka A., Syn będzie Lech... Asymilacja Żydów w Polsce międzywojennej, Warszawa 2006.
• Mędrzecki W., Polityka narodowościowa II Rzeczypospolitej a antypolska akcja UPA w latach 1943–1944, w: Antypolska akcja OUN-UPA 1943–1944. Fakty i interpretacje, red. G. Motyka, Warszawa 2002.
• Nie zabijaj. Nacjonalizm i ludobójstwo na Kresach wobec Kościoła, etyki chrześcijańskiej i zasad humanizmu, red. W. Osadczy, A. Kulczycki, Warszawa–Lublin 2019.
• Obertyn. Opowieść o życiu miasta, red. M. Jakimowicz, P. Zubowski, Wrocław 2018.
• Ostanek A.A., Wydarzenia 1930 roku w Małopolsce Wschodniej a bezpieczeństwo II Rzeczypospolitej, Warszawa 2017.
• Pilch A., Ukraińcy na wyższych uczelniach Lwowa 1923–1926, „Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska. Sectio F” 1999/2000, vol. LIV/LV.
• Po stronie pamięci i dialogu... Stanisławów i Ziemia Stanisławowska w dobie przemian społecznych oraz narodowościowych XIX i pierwszej połowy XX wieku, t. I: Polityka – wojskowość, red. M. Kardas, P. Semków, A.A. Ostanek, Iwano-Frankiwsk 2017.
• Po stronie pamięci i dialogu... Stanisławów i Ziemia Stanisławowska w dobie przemian społecznych oraz narodowościowych XIX i pierwszej połowy XX wieku, t. II: Gospodarka – kultura – religia, red. P. Hawryłyszyn, M. Kardas, A.A. Ostanek, Warszawa–Stanisławów 2017.
• Pulik P., Gospodarka województwa stanisławowskiego w latach 1921–1939 (zarys problematyki), w: Po stronie pamięci i dialogu... Stanisławów i Ziemia Stanisławowska w dobie przemian społecznych oraz narodowościowych XIX i pierwszej połowy XX wieku, t. II: Gospodarka – kultura – religia, red. P. Hawryłyszyn, M. Kardas, A.A. Ostanek, Warszawa–Stanisławów 2017.
• Roguski R., Krajobraz po burzy. Stan bezpieczeństwa Ziemi Stanisławowskiej w latach 1921–1923, w: W obliczu nowej rzeczywistości. Stanisławów i Ziemia Stanisławowska w latach 1918–1923, t. I: Polityka – wojskowość, red. M. Kardas, A.A. Ostanek, P. Semków, Warszawa–Iwano-Frankiwsk 2018.
• Rudnicka M., Struktura demograficzna i społeczno-zawodowa mniejszości ukraińskiej w Polsce, „De Securitate et Defensione / O Bezpieczeństwie i Obronności” 2015, t. I, nr 1.
• Stec A., Polityka czechosłowacka wobec zagadnienia ukraińskiego w kontekście stosunków czechosłowacko-polskich w latach 1918–1938. Zarys problematyki, „Przegląd Geopolityczny” 2014, t. VIII.
• Szwajca J., Reklama podstawą handlu. O reklamach kawiarni i cukierni stanisławowskich na łamach „Kuriera Stanisławowskiego” w latach 30-tych, w: Historia zaklęta w pamięci. Stanisławów i Ziemia Stanisławowska w polskiej i ukraińskiej przestrzeni historycznej, t. II: Życie codzienne, red. A.A. Ostanek, Warszawa–Iwano-Frankiwsk 2021.
• W obliczu nowej rzeczywistości. Stanisławów i Ziemia Stanisławowska w latach 1918–1923, t. I: Polityka – wojskowość, red. M. Kardas, A.A. Ostanek, P. Semków, Warszawa–Iwano-Frankiwsk 2018.
• Wiszka E., Emigracja ukraińska w Polsce 1920–1939, Toruń 2005.
• Гаврилишин П., Чорненький Р., Станиславів: віднайдені історії, Брустури 2020.

Identifiers

DOI

10.12775/DN.2024.3.03

Biblioteka Nauki

59641636