„Sentymentu dla niej nie miał i nie ma…” Generał Maurice Gamelin wobec sojuszu Francji i Rzeczypospolitej (1935 r. – wrzesień 1939 r.)

• Authors: Wojciech Mazur

Title variants

EN

“He Had No Sentiment for Poland and Does Not Have…” General Maurice Gamelin towards the Alliance between France and Poland (1935 – September 1939)

Abstracts

EN

In the years immediately before the outbreak of the Second World War and during its initial phase, General Maurice Gamelin was one of a few personalities exerting a particular influence on the course of events. This also applied to France’s political-military relations with its Polish ally, which were particularly important for Poland. The proposed text is an attempt at a comprehensive analysis of this issue.

PL

W latach bezpośrednio poprzedzających wybuch II wojny światowej i w początkowej jej fazie gen. Maurice Gamelin należał do wąskiego kręgu osobistości wywierających szczególny wpływ na bieg wydarzeń. Odnosiło się to także do polityczno-wojskowych relacji Francji z jej polskim sojusznikiem, niezwykle istotnych szczególnie dla tego ostatniego. Proponowany tekst stanowi próbę całościowej analizy tej kwestii.

Keywords

EN

Maurice Gamelin; Polish-French military cooperation 1935–1939; Polish-French alliance 1921–1939; offensive pour la Pologne 1939

PL

Maurice Gamelin; polsko-francuska współpraca wojskowa 1935–1939; sojusz polsko-francuski 1921–1939; offensive pour la Pologne 1939

• Publisher: Polska Akademia Nauk. Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla PAN w Warszawie
• Journal: Dzieje Najnowsze
• Year: 2023
• Volume: 55
• Issue: 4
• Pages: 17-41

Dates

published

2023

Contributors

author

Wojciech Mazur

• Instytut Studiów Międzykulturowych Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie

• https://orcid.org/0000000235244094

References

• Źródła archiwalne
• Archiwum Akt Nowych w Warszawie
• Sztab Główny
• Centre des Archives diplomatiques de La Courneuve
• Papiers 1940, Reconstitution Fouques-Duparc
• Instytut Polski i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie
• A.11: Ministerstwo Spraw Zagranicznych
• A.II: Akta Kampanii Wrześniowej 1939 roku
• A.XII: Sztab NW i MSWojsk/MON, 1939–1948
• B.I: Relacje z Kampanii Wrześniowej 1939 roku
• Kolekcje
• Service historique de la Défense – Département de l’Armée de l’Air (Château de Vincennes)
• Série B: Fonde privés (entrés avant 2006)
• Sous-série 11 Z: Guy La Chambre (1898–1975)
• Service historique de la Défense – Département de l’Armée de Terre (Château de Vincennes)
• Archives Privées – Fonds Gamelin
• Série N: Troisième République:
• Sous-série 1 N: Conseil supérieur de la Guerre
• Sous-série 2 N: Conseil supérieur de la Défense nationale
• Sous-série 5 N: Cabinet du ministre
• Sous-série 7 N: État-Major de l’Armée et attachés militaires
• Sous-série 27 N: Grand Quartier Général
• Série NN: Troisième République. Supplément. Archives rapatriées de Russie
• Sous-série 7 NN 2: 2e Bureau de l’État-Major de l’Armée. Attachés militaires
• The National Archives, Kew
• AIR (Air Ministry, the Royal Air Force)
• AIR 9: Air Ministry: Directorate of Operations and Intelligence and Directorate of Plans: Registered Files
• CAB (Records of the Cabinet Office)
• CAB 21: Cabinet Office and predecessors: Registered Files
• CAB 29: Cabinet Office: International Conferences: Minutes and Papers
• CAB 53: Committee of Imperial Defence: Chiefs of Staff Committee: Minutes and Memoranda
• CAB 65: War Cabinet and Cabinet: Minutes (WM and CM Series)
• CAB 104: Cabinet Office and predecessors: Supplementary Registered Files
• WO (War Office)
• WO 106: Directorate of Military Operations and Military Intelligence, and predecessors: Correspondence and Papers
• WO 193: Directorate of Military Operations and Plans, later Directorate of Military
• Operations: Files concerning Military Planning, Intelligence and Statistics
• Wojskowe Biuro Historyczne, Centralne Archiwum Wojskowe (Warszawa-Rembertów)
• Oddział II Sztabu Głównego (Generalnego) z lat 1921–1939
• Źródła drukowane
• Bèdarida F., La stratégie secrète de la drôle de guerre. Le Conseil Suprême Interallié: septembre 1939 – avril 1940, Paris 1979.
• Documents diplomatiques français 1932–1939, 2me série: 1936–1939, t. XII: 3 octobre – 30 novembre 1938, Paris 1978; t. XV: 16 mars – 30 avril 1939, Paris 1981; t. XVI: 1er mai – 24 juin 1939, Paris 1983; t. XVII: 25 juin – 12 août 1939, Paris 1984; t. XVIII: 13–25 août 1939, Paris 1985.
• Dyplomata w Paryżu, 1936–1939. Wspomnienia i dokumenty Juliusza Łukasiewicza, ambasadora Rzeczypospolitej Polskiej, oprac. W. Jędrzejewicz, H. Bułhak, Londyn 1989.
• Gamelin M., Servir, t. II: Le prologue du drame (1930 – août 1939), Paris 1946; t. III: La guerre (septembre 1939 – 19 mai 1940), Paris 1947.
• Gauché M., Le Deuxième Bureau au travail (1935–1940), Paris 1953.
• Gouvernement et haut commandement au déclin de la IIIe République. Edition critique des procès-verbaux du Comité de guerre, 1939–1940, sous la direction de Th. Sarmant et S. Garçon, par M. Barros, A. Bicer, J.B. Bruneau et al., Paris 2009.
• Łowczowski G., Ambasada w Paryżu, 1935–1938, „Więź” 1972, nr 7/8, s. 195–211.
• Polska w polityce międzynarodowej (1939–1945). Zbiór dokumentów, t. I: 1939, oprac. W.T. Kowalski, Warszawa 1989.
• Protokoły polsko-francuskich rozmów sztabowych, odbytych w Paryżu, w maju 1939 r., „Bellona” (Londyn) 1958, z. 2, s. 165–179.
• Schiavon M., Les Carnets secrets du général Huntziger, Paris 2019.
• Slessor J., The Central Blue. Recollections and Reflections, London 1956.
• Stachiewicz W., Wierności dochować żołnierskiej. Przygotowania wojenne w Polsce 1935–1939 oraz kampania 1939 w relacjach i rozważaniach szefa Sztabu Głównego i szefa Sztabu Naczelnego Wodza, Warszawa 1998.
• Opracowania
• Aknouche Ch., Le Général Gamelin ou la stratégie entravée, Paris 2022.
• Alexander M.S., The Republic in Danger. General Maurice Gamelin and the Politics of French Defence, New York 1992.
• Bułhak H., Kontrowersja między generałem Gamelinem a marszałkiem Rydzem-Śmigłym na tle kryzysu czechosłowackiego w 1938 roku i jej antecedencje z 1936 roku, w: Europa Środkowa i Wschodnia w XX wieku. Studia ofiarowane Wiesławowi Balcerakowi w siedemdziesiątą rocznicę urodzin, red. A. Koryn, P. Łossowski, Warszawa–Łowicz 2004, s. 235–254.
• Bułhak H., Polska-Francja z dziejów sojuszu 1933–1936, Warszawa 2000.
• Catros S. (préface O. Forcade – postface de G.H. Soutou), La guerre inéluctable. Les chefs militaires français et la politique étrangère, 1935–1939, Rennes 2020.
• Ciałowicz J., Polsko-francuski sojusz wojskowy 1921–1939, Warszawa 1970.
• Gmurczyk-Wrońska M., Polska – niepotrzebny aliant Francji? (Francja wobec Polski w latach 1938–1944), Warszawa 2003.
• Imlay T.C., Facing the Second World War. Strategy, Politics, and Economics in Britain and France 1938–1940, Oxford–New York 2003.
• Le Goyet P., France-Pologne 1919–1939. De l’amitié romantique à la méfiance réciproque, Paris 1991.
• Le Goyet P., Le mystère Gamelin, Paris 1975.
• Le Goyet P., Théatre d’Opérations du Nord-Est, w: Les Relations franco-britanniques de 1935 à 1939: communications présentées aux colloques franco-britanniques tenus à Londres (Imperial War Museum) du 18 au 21 octobre 1971, Paris (Comité d’Histoire de la 2ème Guerre Mondiale) du 25 au 29 septembre 1972, Paris 1975, s. 319–336.
• Mazur W., Broń ostatniej szansy. Zagraniczne zakupy sprzętu wojskowego dla armii II Rzeczypospolitej (wiosna–lato 1939 r.), „Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Historica” 2013, t. XIV, s. 143–164.
• Mazur W., Droga do Rambouillet. Rokowania o francuski kredyt zbrojeniowy na modernizację armii II RP (jesień 1935 r. – jesień 1936 r.), „Przegląd Historyczno-Wojskowy” 2013, nr 2, s. 29–51.
• Mazur W., Lot ku burzy. Polska w przygotowaniach mocarstw Zachodu do wojny powietrznej, marzec–sierpień 1939 roku, Kraków 2017.
• Mazur W., „Offensive pour la Pologne”? Wojskowe aspekty polityki mocarstw zachodnich wobec Polski a konferencja w Abbeville (wiosna–lato 1939 roku), „Kwartalnik Historyczny” 2017, nr 4, s. 699–731.
• Mazur W., Pod wiatr. Francja i lotnictwo wojskowe II Rzeczypospolitej 1921–1938, Kraków 2015.
• Mazur W., „Zdrajcy z Londynu”. Armia brytyjska a koncepcje wojskowej pomocy dla Polski we wrześniu 1939 roku, „Przegląd Historyczno-Wojskowy” 2012, nr 2, s. 43–74.
• Neave-Hill B.R., Franco-British Strategic Policy, 1939, w: Les Relations franco-britanniques de 1935 à 1939: communications présentées aux colloques franco-britanniques tenus à Londres (Imperial War Museum) du 18 au 21 octobre 1971, Paris (Comité d’Histoire de la 2ème Guerre Mondiale) du 25 au 29 septembre 1972, Paris 1975, s. 337–357.
• Pasztor M., Wokół wizyty Gamelina w Warszawie (12–17 VIII 1936 r.), „Kwartalnik Historyczny” 1998, nr 4, s. 69–85.
• Réau E. du, Gouvernement et haut commandement français devant la perspective de la guerre (septembre 1938 – septembre 1939), „Guerres mondiales et conflits contemporains” 1992, nr 166, s. 149–165.
• Schiavon M., Gamelin – la tragedie de l’ambition, Paris 2021.
• Zgórniak M., Europa w przededniu wojny. Sytuacja militarna w latach 1938–1939, Kraków 1993.
• Żukowski P.M., Na przełomie pokoju i wojny. Francja w oczach polskiej opinii publicznej od wiosny 1938 roku do lata 1940 roku, Kraków 2012.

Identifiers

DOI

10.12775/DN.2023.4.02

Biblioteka Nauki

54875590