Futuryści z MZO. Organizowanie się Ministerstwa Ziem Odzyskanych w czasie i przestrzeni

• Authors: Karolina Ćwiek-Rogalska , Izabela Mrzygłód

Title variants

EN

Futurists from the MZO: Self-Organisation of the Ministry of the Recovered Territories in Time and Space

Abstracts

PL

Do zadań Ministerstwa Ziem Odzyskanych, istniejącego w latach 1945–1949, należało planowanie zagospodarowania dawnych terenów niemieckich wcielonych w powojenne granice Polski. W naszym artykule poddajemy krytycznej lekturze dokumenty Ministerstwa, dotyczące zarówno organizacji przestrzennej osadnictwa na „Ziemiach Odzyskanych” – akty normatywne oraz sprawozdania Departamentu Osiedleńczego – jak i starań o pozyskanie budynku na siedzibę instytucji w Warszawie. Przyglądamy się, jak Ministerstwo lokowało się w przestrzeni stolicy i czytamy to jako odzwierciedlenie procesu zagospodarowywania „Ziem Odzyskanych”. Celem tekstu jest podjęcie gry intelektualnej, polegającej na odczytaniu kształtowania się porządku prawno-administracyjnego terenów poniemieckich jako strategii projektowania nowej rzeczywistości społeczno-politycznej w kluczu myślenia sciencefictionalnego. Dzięki użyciu takiej kategorii wydobywamy splątane czasowości projektu „Ziem Odzyskanych” i samego Ministerstwa oraz skalę konstruktywizmu społecznego i politycznego powojennej epoki przejściowej.

EN

Among the tasks of the Ministry of the Recovered Territories, which existed in the years 1945–1949, was planning the development of former German territories incorporated into the post-war borders of Poland. In our article, we critically read the documents of the Ministry, concerning both the spatial organisation of settlement in the Recovered Territories – normative documents and reports of the Department for Settlement, as well as the efforts to acquire a building for the headquarters of the Ministry in Warsaw. We look at how the Ministry located itself in the space of Warsaw and we read this as a reflection of the process of the settlement in the Recovered Territories. We propose an intellectual game of reading how the legal and administrative order of formerly German territories was created and we show it as a strategy for designing a new socio-political reality in vein of science fiction thinking. By using such a category, we bring out the entangled temporalities of the project of the “Recovered Territories” and the Ministry itself, as well as the scale of social and political constructivism of the post-war transition period.

Keywords

PL

czasowość; przestrzenność; Ministerstwo Ziem Odzyskanych; „science fiction”; „world building”; osadnictwo; przyszłość; archiwum

EN

temporality; spatiality; Ministry of the Recovered Territories; science fiction; world building; settlement; future; archive

• Publisher: Polska Akademia Nauk. Instytut Slawistyki PAN
• Journal: Acta Baltico-Slavica
• Year: 2022
• Volume: 46

Dates

published

2022

Contributors

author

Karolina Ćwiek-Rogalska

• Instytut Slawistyki Polskiej Akademii Nauk [Institute of Slavic Studies, Polish Academy of Sciences], Warsaw

• https://orcid.org/0000000161425609

author

Izabela Mrzygłód

• Instytut Slawistyki Polskiej Akademii Nauk [Institute of Slavic Studies, Polish Academy of Sciences], Warsaw

• https://orcid.org/0000000273129361

References

• Andersson, J. (2018). The future of the world: Futurology, futurists, and the struggle for the post-Cold War imagination. Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/oso/9780198814337.001.0001
• Bachelard, G. (2014). The poetics of space (M. Jolas, Tłum.). Penguin.
• Bertram, Ł. (2016). Towarzysze podróży: Bezpartyjni w polskiej elicie rządowej (1949–1956). W K. Bałękowski & D. Litwin-Lewandowska (Red.), Polska Ludowa 1944–1989 – wybrane problemy historii politycznej i społecznej (ss. 49–74). Wydawnictwo Naukowe Tygiel.
• Borodziej, W., & Lemberg, H. (2001). Niemcy w Polsce 1945–1950: Wybór dokumentów. Przegląd Polityczny, 2001(49), 145–149.
• Boyer, M. C. (1996). The city of collective memory: Its historical imagery and architectural entertainments. MIT Press.
• Bukowski, M., & Maciejewski, W. (2022). Between rationality and reality: Economics and central planning in Poland (1945–1989). W J. M. Kovács (Red.), Communist planning versus rationality: Mathematical economics and the central plan in Eastern Europe and China (ss. 211–226). Lexington Books.
• Butt, A. (2021). The present as past: Science fiction and the museum. Open Library of Humanities, 7(1), 1–18. https://doi.org/10.16995/olh.634
• Enwezor, O. (2008). Archive fever: Uses of the document in contemporary art. International Center of Photography.
• Farge, A. (2015). The allure of the archives. Yale University Press.
• Futurysta. (2022). W Wielki słownik języka polskiego. Pobrano 7 października 2022, z https://wsjp.pl/haslo/podglad/73397/futurysta/5186945/futurolog
• Gumbrecht, H. U. (2015). Po roku 1945: Latencja jako źródło współczesności (A. Paszkowska, Tłum.). Wydawnictwo Krytyki Politycznej.
• Halicka, B. (2015). Polski Dziki Zachód: Przymusowe migracje i kulturowe oswajanie Nadodrza 1945–1948 (A. Łuczak, Tłum.). Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych „Universitas”.
• Jameson, F. (2005). Archaeologies of the future: The desire called utopia and other science fictions. Verso.
• Jasanoff, S., & Kim, S.-H. (Red.). (2015). Dreamscapes of modernity: Sociotechnical imaginaries and the fabrication of power. University of Chicago Press. https://doi.org/10.7208/chicago/9780226276663.001.0001
• Jaworski, M. (1973). Na piastowskim szlaku: Działalność Ministerstwa Ziem Odzyskanych w latach 1945–1948. Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej.
• Kochanowicz, J. (2010). Początki planowania w Polsce po drugiej wojnie światowej w perspektywie porównawczej. W E. Mączyńska & J. Wilkin (Red.), Ekonomia i ekonomiści w czasach przełomu (ss. 203–222). Polskie Towarzystwo Ekonomiczne.
• Linek, B. (2001). „De-Germanization” and „re-Polonization” in Upper Silesia, 1945–1950. W P. Ther & A. Siljak (Red.), Redrawing nations: Ethnic cleansing in East-Central Europe, 1944–1948 (ss. 121–134). Rowman & Littlefield.
• Lombardo, T. (2018). Science fiction: The evolutionary mythology of the future: T. 1. Prometheus to the Martians. Changemakers Books.
• Majer, T. T. (2018). Kształtowanie się modelu zarządu Ziem Odzyskanych w latach 1944–1945. Studia Prawnoustrojowe, 2018(42), 389–402. https://doi.org/10.31648/sp.4821
• Mallard, G., & Lakoff, A. (2011). How claims to know the future are used to understand the present: Techniques of prospection in the field of national security. W C. Camic, N. Gross, & M. Lamont (Red.), Social knowledge in the making (ss. 339–378). Chicago University Press.
• Moskal, A. (2013). Die Polonisierung der Stadt Posen nach 1918 und 1945: Im Spannungsfeld von Region und Nation. Harrasowitz Verlag.
• Musekamp, J. (2010). Zwischen Stettin und Szczecin: Metamorphosen einer Stadt von 1945 bis 2005. Harrassowitz Verlag.
• Potts, J. (2018). Futurism, futurology, future shock, climate change: Visions of the future from 1909 to the present. Journal of Multidisciplinary International Studies, 15(1–2), 99–116. https://doi.org/10.5130/portal.v15i1-2.5810
• Protokół pierwszej ogólnokrajowej narady PPR w Warszawie 27–28 maja 1945. (1982). Archiwum Ruchu Robotniczego, 7, 14–80.
• Protokół plenarnego posiedzenia Komitetu Centralnego [PPR], odbytego w dniach 3–4 października 1945 r. (1982). Archiwum Ruchu Robotniczego, 7, 112–150.
• Pytlík, R. (1972). Historismus v Řezáčově Nástupu: K otázce poválečného literárního vývoje. Česka literatura, 20(2), 131–150.
• Reichenbach, K. (2017). The research program on the beginnings of the Polish state between Polish western thought and historical materialism: Structural developments and political reorientation. Przegląd Archeologiczny, 65, 19–34.
• Rembacka, K. (2020). Komunista na peryferiach władzy: Historia Leonarda Borkowicza (1912–1989). Instytut Pamięci Narodowej – Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu.
• Scott, J. C. (1998). Seeing like a state: How certain schemes to improve the human condition have failed. Yale University Press.
• Serrell, B. (2017). Judging exhibitions: A framework for assessing excellence. Routledge. https://doi.org/10.4324/9781315425818
• Service, H. (2013). Germans to Poles: Communism, nationalism, and ethnic cleansing after the Second World War. Cambridge University Press.
• Strauchold, G. (2015). Okoliczności likwidacji Ministerstwa Ziem Odzyskanych. Komunikaty Mazursko-Warmińskie, 287(1), 111–120. https://doi.org/10.51974/kmw-142680
• Świder, M. (2001). Die Sogenannte Entgermanisierung im Oppelner Schlesien in den Jahren 1945–1950. Europaforum-Verlag.
• Thum, G. (2011). Uprooted: How Breslau became Wrocław during the century of expulsions. Princeton University Press. https://doi.org/10.23943/princeton/9780691140247.001.0001
• Weber, M. (1978). Economy and society: An outline of interpretive sociology. University of California Press.
• Wykaz zatwierdzonych budowli – Warszawa. (1935, październik 25). Przegląd Budowlany, 7(10).
• Zaidi, L. (2019). Worldbuilding in science fiction, foresight and design. Journal of Futures Studies, 23(4), 15–26. https://doi.org/10.6531/JFS.201906_23(4).0003

Identifiers

DOI

10.11649/abs.2829

Biblioteka Nauki

38584333