Obraz Kresów Wschodnich w tekstach historii mówionej

• Authors: Damian Gocół

Title variants

EN

The Image of Kresy Wschodnie in Texts of Oral History

Abstracts

PL

Autor wychodzi z założenia, że KRESY są kulturemem charakterystycznym dla kultury polskiej, przy czym kulturemy uznaje za pojęcia istotne dla samoidentyfikacji. Zakładając, że tożsamość ma postać narracyjną, uważa, że kulturem KRESY może mieć istotny wpływ na kształtowanie tożsamości ludzi związanych z ziemiami leżącymi na wschodzie II Rzeczpospolitej, czyli Kresami Wschodnimi. Analizie poddaje trzy teksty historii mówionej ze zbiorów własnych. Ujawnia się w nich silny związek obrazu KRESÓW z polskim domem (szczególnie dworem) i zakorzenienie tożsamości Kresowiaków w tradycjach narodowowyzwoleńczych (szczególnie powstania styczniowego). Obraz KRESÓW cechuje pewna idealizacja, przedstawiane są jako miejsce pokojowej koegzystencji licznych narodów i kultur. Obraz KRESÓW ulega zmianie w czasie. Po wojnie polsko-bolszewickiej to miejsce bezprawia, po powstaniu Korpusu Ochrony Pogranicza – pokoju. II wojna światowa stanowi cezurę, od której datuje się koniec polskich Kresów.

EN

The author assumes that KRESY (former Polish Eastern Borderlands) is a characteristic culturem of Polish culture. He considers culturems as concepts which are important for self-identification, and assumes that identity has a shape of a narrative. Consequently, he recognises that the culturem KRESY may have a significant impact on shaping the identity of people associated with the former lands of the Second Polish Republic, so-called Kresy Wschodnie. This article analyses three oral history texts from the author’s files. They reveal a strong connection between the image of KRESY and the Polish home (especially the manor house) and the roots of Kresowiak identity in national liberation traditions (especially the January Uprising). This image is characterised by a certain degree of idealisation: KRESY are viewed as a place of peaceful coexistence of numerous nations and cultures. The image of KRESY has changed over time. After the Polish-Bolshevik war, it was a place of lawlessness; after the creation of the Border Protection Corps (Korpus Ochrony Pogranicza, KOP) it was a place of peace. The Second World War was a turning point marking the end of Polish Kresy.

Keywords

PL

Kresy Wschodnie; historia mówiona; pamięć; relacje ustne; tożsamość narracyjna; podmiotowość

EN

Kresy Wschodnie; oral history; memory; oral accounts; narrative identity; subjectivity

• Publisher: Polska Akademia Nauk. Instytut Slawistyki PAN
• Journal: Acta Baltico-Slavica
• Year: 2020
• Volume: 44
• Pages: 85-103

Dates

published

2020

Contributors

author

Damian Gocół

• Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie [Maria Curie-Skłodowska University in Lublin], Lublin

• https://orcid.org/0000000311760067

References

• Bartmiński, J. (Ed.). (2006). Język. Wartości. Polityka: Zmiany rozumienia nazw wartości w okresie transformacji ustrojowej w Polsce: Raport z badań empirycznych. Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.
• Bartmiński, J. (2014). Historia mówiona – interdyscyplinarna i wieloaspektowa. In S. Niebrzegowska-Bartmińska, J. Szadura, & M. Szumiło (Eds. in collaboration with J. Kłapeć), Historia mówiona w świetle nauk humanistycznych i społecznych (pp. 9–24). Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.
• Czyżewski, F. (2015a). Mowa regionu w świadomości mieszkańców pogranicza Polski i Białorusi. In F. Czyżewski, A. Dudek-Szumigaj, & M. Żygałowa (Eds.), Gdzie bije źródło: Pieśni ludowe pogranicza Polski i Białorusi (pp. 119–128). Polihymnia; Gminny Ośrodek Kultury i Oświaty w Wisznicach.
• Czyżewski, F. (2015b). O przynależności dialektalnej włodawskich gwar ukraińskich – problemy metodologiczne. In V. M. Moĭsiienko (Ed.), Ukraїnsʹkyĭ hlotohenez: Materialy mizhnarodnoї naukovoї konferentsiї (pp. 179–198). “Polissia”.
• Emenanjo, E.’N. (1984). ̧ The anecdote as an oral genre: The case in Igbo. Folklore, 95(2), 171– 176. https://doi.org/10.1080/0015587X.1984.9716311
• Głowacka-Grajper, M. (2015). Memory of lost local homelands: Social transmission of memory of the former Polish Eastern Borderlands in contemporary Poland. In S. Mitroiu (Ed.), Life writing and politics of memory in Eastern Europe (pp. 164–182). Palgrave Macmillan. https://doi.org/10.1057/9781137485526_9
• Gocół, D. (2016). Linguists towards oral history texts: Changes within the meaning of the term and research possibilities. Acta Humana, 7, 47–61. https://doi.org/10.17951/ah.2016.7.47
• Grele, R. (1996). Directions for oral history in the United States. In D. Dunaway & W. Baum (Eds.), Oral history: An interdisciplinary anthology (2nd ed., pp. 62–84). AltaMira Press.
• Hirsch, M. (2008). The generation of postmemory. Poetics Today, 29(1), 103–128. https://doi. org/10.1215/03335372-2007-019
• Księga adresowa Polski (wraz z w.m. Gdańskiem) dla handlu, przemysłu, rzemiosł i rolnictwa. Annuaire da la Pologne (y Compris la V.L. de Dantzig) [KAP]. (1930). Towarzystwo Reklamy Międzynarodowej Sp. z o.o., Jener. Reprez. Rudolf Mosse. https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/publication/6492/edition/11649?language=pl
• Kubiszyn, M. (2019). Niepamięć – postpamięć – współpamięć: Zagłada lubelskich Żydów jako przedmiot kultury pamięci. Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.
• Kurkowska-Budzan, M. (2009). Antykomunistyczne podziemie zbrojne na Białostocczyźnie: Analiza współczesnej symbolizacji przeszłości. Towarzystwo Wydawnicze “Historia Iagellonica”.
• Majer-Baranowska, U. (2005). Podmiot w języku czy język w podmiocie? In M. Czermińska, S. Gajda, K. Kłosiński, A. Legeżyńska, A. Makowiecki, & R. Nycz (Eds.), Polonistyka w przebudowie: Literaturoznawstwo – wiedza o języku – wiedza o kulturze – edukacja: Zjazd Polonistów, Kraków, 22–25 września 2004 (Vol. 1, pp. 253–266). Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych “Universitas”.
• McAdams, D. (2006). The redemptive self: Stories Americans live by. Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/acprof:oso/9780195176933.001.0001
• Nagórko, A. (2004). Metody kontrastywne a etnolingwistyka (lingwistyka kulturowa). In É. Fórián (Ed.), Multikulturowość, tożsamość narodowa, mniejszości na Węgrzech i w Polsce: Język – literatura – kultura (pp. 23–33). Kossuth Egyetemi K.
• Nagórko, A., Łaziński, M., & Burkhardt, H. (2004). Dystynktywny słownik synonimów. Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych “Universitas”.
• Portelli, A. (2003). What makes oral history different. In R. Perks & A. Thomson (Eds.), The oral history reader (pp. 63–74). Routledge.
• Rak, M. (2015). Co to jest kulturem? LingVaria, 10(2(20)), 305–316. https://doi.org/10.12797/LV.10.2015.20.23
• Sawaniewska-Mochowa, Z. (2016). KRESY w różnych perspektywach oglądu. In M. Krajewska, J. Kulwicka-Kamińska, & A. Szulc (Eds.), Święte księgi judaizmu, chrześcijaństwa i islamu w słowiańskim kręgu kulturowym: Prace dedykowane Profesorowi Czesławowi Łapiczowi (pp. 243–260). Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.
• Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej: Vol. 9. Województwo wołyńskie [SMRP]. (1923). Nakładem Głównego Urzędu Statystycznego.
• Słownik języka polskiego PWN [SJP PWN]. (n.d.). https://sjp.pwn.pl/
• Starr, L. (1996). Oral history. In D. Dunaway & W. Baum (Eds.), Oral history: An interdisciplinary anthology (2nd ed., pp. 39–61). AltaMira Press.
• Tomkins, S. (1995). Shame and its sisters: A Silvan Tomkins reader (E. Kosofsky Sedgwick & A. Frank, Eds.). Duke University Press.
• Trzebiński, J. (2002), Narracyjne konstruowanie rzeczywistości. In J. Trzebiński (Ed.), Narracja jako sposób rozumienia świata (pp. 17–42). Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
• Wielki słownik języka polskiego PAN [WSJP PAN] (P. Żmigrodzki, Ed.). (n.d.). https://www.wsjp.pl/
• Woźniak, T. (2014). Narracja a czynności mózgu. In D. Filar & D. Piekarczyk (Eds.), Narracyjność języka i kultury (pp. 67–82). Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.
• Wójcicka, M. (2014). Pamięć zbiorowa a tekst ustny. Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.
• Załęczny, J. (2016). Pamięć o powstaniu styczniowym elementem patriotycznego wychowania w II RP. In V. Machnicka (Ed.), Powstanie styczniowe z różnych stron widziane (pp. 191–206). Uniwersytet Przyrodniczo-Humanistyczny w Siedlcach, Wydział Humanistyczny.
• Żywicka, B. (2006). Kresy. In J. Bartmiński (Ed.), Język. Wartości. Polityka: Zmiany rozumienia nazw wartości w okresie transformacji ustrojowej w Polsce: Raport z badań empirycznych (pp. 318–321). Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.

Identifiers

DOI

10.11649/abs.2020.004

Biblioteka Nauki

38436320