Rosyjski ruch wolnościowy w XIX wieku w oglądzie Ludwika Kulczyckiego

• Authors: Koprowski Piotr

Title variants

EN

The Russian Freedom Movement in the 19th Century as Viewed by Ludwik Kulczycki

• Languages of publication: PL

Abstracts

PL

Ludwik Kulczycki (1866–1941) był polskim socjologiem, publicystą, działaczem socjalistycznym (w latach 1894–1910 członkiem Polskiej Partii Socjalistycznej), w okresie II Rzeczypospolitej profesorem-wykładowcą w Szkole Nauk Politycznych i Wyższej Szkole Dziennikarskiej w Warszawie. Przedmiotem jego zainteresowań naukowych była w głównej mierze historia ruchów społecznych XIX w. oraz zagadnienia prawno-ustrojowe. W niniejszym artykule przybliżono poglądy i zapatrywania L. Kulczyckiego na rosyjski ruch wolnościowy w XIX w., zaprezentowane w dwuczęściowym dziele Rewolucja rosyjska, opublikowanym na początku XX stulecia (1909–1911). Za niezwykle ważne w tym kontekście uznano uwypuklenie zarówno tego, co dla socjologa stanowiło istotę rzeczonego ruchu (organizacje, działacze), jak i kryteriów, za pomocą których go systematyzował i oceniał. L. Kulczycki był zwolennikiem idei ewolucyjnego rozwoju społeczeństw oraz wprowadzania przeobrażeń w państwie. Znajomość przeszłości, działania cywilizacyjno-modernizacyjne podejmowane przez władzę państwową, a także istnienie i aktywność elit wyrażających potrzeby ogółu determinuje – w jego przekonaniu – postęp. Stąd też pozytywnie oceniał on wszelkie przejawy organizowania się inteligencji i szlachty rosyjskiej w imię walki o ideały wolnościowe, o zmiany na niwie prawno-ustrojowej (praca nad projektami konstytucji dla Rosji i postulat jej wprowadzenia w życie) oraz o uświadomienie niższych warstw społecznych. Rosyjski ruch wolnościowy w XIX w., obejmujący wiele wewnętrznie zróżnicowanych nurtów, został – co prawda – określony przez L. Kulczyckiego mianem ruchu rewolucyjnego, co jednak nie oznacza, że uczony był zwolennikiem radykalnych, rewolucyjnych rozwiązań. Socjolog starał się dowieść ciągłości tego ruchu zarówno pod względem ideowym, jak i poprzez osoby działające w poszczególnych okresach. Rewolucjonistów oceniał nie za przez pryzmat stopnia radykalizmu ich działań, lecz zaangażowania na rzecz wprowadzenia w Rosji novum w zakresie prawno-ustrojowym. Podejmowane przez niektórych działaczy akty terroru starał się, przynajmniej w pewnym stopniu, usprawiedliwiać, podkreślając, że były m.in. przejawem samoobrony przy aresztowaniach, odwetu na szpiegach czy znienawidzonych przedstawicielach aparatu państwowego.

Keywords

EN

Russia; the freedom movement; revolutionary activists; draft constitution; Ludwik Kulczycki; The Russian Revolution

• Publisher: Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie
• Journal: Acta Polono-Ruthenica
• Year: 2021
• Volume: Tom 2 Nr XXVI
• Pages: 177-193

Dates

published

2021-06-30

Contributors

author

Koprowski Piotr

• Uniwersytet Gdański

References

• Bierdiajew Mikołaj. 2005. Źródła i sens komunizmu rosyjskiego. Tłum. Paprocki H. Kęty: Wydawnictwo Antyk.
• Ejdelman Natan. 1990. Paweł I czyli śmierć tyrana. Przeł. Śliwowscy W. i R. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.
• Koprowski Piotr. 2009. Pozytywista, ale jaki? Światopogląd Iwana Turgieniewa w latach 1848–1883. Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego.
• Kulczycki Ludwik. 1909. Rewolucja rosyjska. Od dekabrystów do wędrówki w lud 1825–1870. Lwów: Nakładem Księgarni Polskiej Bernarda Połonieckiego.
• Kulczycki Ludwik. 1911. Rewolucja rosyjska. Od wędrówki w lud do upadku „Narodnej Woli” 1870–1886. Cz. II. Lwów: Nakładem Księgarni Polskiej Bernarda Połonieckiego.
• Lincoln William Bruce. 1988. Mikołaj I. Tłum. Krzeczkowski H. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.
• Malia Martin. 1986. Lekcja rewolucji rosyjskiej. Przeł. Doroń W. Kraków: Wszechnica Społeczno-Polityczna.
• Marks Karol, Engels Fryderyk, Lenin Włodzimierz. 1984. O anarchizmie i anarchosyndykalizmie. Wybór. Warszawa: Książka i Wiedza.
• Opacki Zbigniew. 1994. „Bóg zawłaszczony”. Prawosławie w ideologii i polityce państwa rosyjskiego w XIX wieku. W: Naród i religia. Materiały z sesji naukowej. Red. Stegner T. Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego: 92–103.
• Pipes Richard. 1990. Rosja carów. Przeł. Wieczorkiewicz P.P. Warszawa: Wydawnictwo Krąg.
• Pipers Richard. 2011. Zamachowcy i zdrajcy. Z dziejów terroru w carskiej Rosji. Tłum. Jeżewski W. Warszawa: Wydawnictwo Magnum.
• Styczyński Marek. 1992. Amor futuri albo eschatologia zrealizowana. Studia nad myślą Mikołaja Bierdiajewa. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
• Walicki Andrzej. 1973. Rosyjska filozofia i myśl społeczna od Oświecenia do marksizmu. Warszawa: Wiedza Powszechna.