Ograniczanie wyników
Czasopisma help
Autorzy help
Lata help
Preferencje help
Widoczny [Schowaj] Abstrakt
Liczba wyników

Znaleziono wyników: 445

Liczba wyników na stronie
first rewind previous Strona / 23 next fast forward last
Wyniki wyszukiwania
Wyszukiwano:
w słowach kluczowych:  rekultywacja
help Sortuj według:

help Ogranicz wyniki do:
first rewind previous Strona / 23 next fast forward last
PL
W Gnieźnie realizowany jest pionierski program, który ma przyczynić się do poprawy jakości wody w jeziorze Jelonek. Na czym one polegają i jaka jest ich efektywność?
EN
Rapid technological development in the second half of the 20th century has led to the production of large amounts of waste, which have been collected for years in landfills. The municipal solid waste deposited in landfills and waste from the mining and metallurgical industries constitutes a major environmental problem, but on the other hand these types of waste serve as a reservoir of raw materials, therefore, they are becoming more and more popular as a source of raw materials. Obtaining raw materials from landfills of waste requires technological operations, mainly known from open cast mining, and the application of processing technologies. As a result of landfill mining metal concentrates, construction materials or fuel are obtained; on the other hand often post-processing waste can be formed, which should be utilized, to reduce their nuisance to the environment. Depending on their physicochemical properties, they can be used, e.g. in construction, road engineering, mining or land reclamation. This paper presents research on the possibilities of using postflotation waste from zinc and lead ores, deposited in old repositories, for land reclamation after waste reflotation. For this purpose, the physical and chemical properties of waste were examined, such as: grain composition, chemical composition, content of radioactive isotopes and leaching. To determine the ecotoxicity of the investigated wastes, vegetative experiments were carried out. These studies allowed the assessment of the impact of the tested wastes on selected test plant species. Among other things, the impact of waste on such physiological processes as germination of seeds and the growth of plants (roots and above-ground parts) were investigated. Despite relatively high metal concentration levels in waste and a high leachability of sulphate ions, a small dose of waste, which will be added to soil will stimulate plant growth. It was found, that the addition of waste to the substrate in quantities of 10-30% have accelerated germination of plants compared to control objects. In the case of higher waste content (over 30%) germination inhibition was observed. Similar reactions were observed for both test plant species. It was found that it is possible to select such a dose of waste for release to the ground, which will stimulate plant development. So, there is a possibility of using the tested waste to produce material (substrate) for natural land reclamation. The natural use of industrial waste can substantially contribute to solving the problem of the negative impact of deposited waste on natural environment.
PL
Szybki rozwój technologiczny, który nastąpił w drugiej połowie XX wieku, doprowadził do powstania dużych ilości odpadów, które gromadzone były przez lata na składowiskach. Stałe odpady komunalne, odpady z przemysłu wydobywczego i metalurgicznego zdeponowane na składowiskach stanowią poważny problem środowiskowy, ale jednocześnie są także istotnym rezerwuarem surowców i cieszą się coraz większym zainteresowaniem. Pozyskanie surowców ze składowisk wymaga stosowania operacji technologicznych z zakresu górnictwa odkrywkowego, a także zastosowania procesów przeróbczych. W efekcie tych procesów otrzymywane są koncentraty metali, materiały budowlane lub paliwo. Niestety, w procesach tych mogą także powstawać odpady przeróbcze, które należy w odpowiedni sposób zagospodarować, tak, żeby zmniejszyć ich uciążliwość dla środowiska. W zależności od właściwości fizykochemicznych odpadów wydobywczychi przeróbczych, można je stosować, np. w budownictwie, drogownictwie, górnictwie lub rekultywacji gruntów. W pracy przedstawione zostały wyniki badań związanych z oceną możliwości przyrodniczego wykorzystania odpadów poflotacyjnych z rud cynku i ołowiu, zdeponowanych na starych składowiskach, po poddaniu ich przeróbce w celu odzysku z nich metali. Zbadano właściwości fizyczne i chemiczne odpadów, takie jak: skład ziarnowy, skład chemiczny w tym zawartość izotopów promieniotwórczych oraz wymywalność. W celu określenia ekotoksyczności badanych odpadów przeprowadzono doświadczenia wegetacyjne, które pozwoliły na ocenę wpływu badanych odpadów na wybrane gatunki roślin testowych. Badano między innymi wpływ odpadów na takie procesy fizjologiczne jak kiełkowanie nasion oraz wzrost roślin (korzeni i części nadziemnych). Wyniki przeprowadzonych doświadczeń wykazały, że pomimo stosunkowo wysokich poziomów stężenia metali w odpadach oraz wysokiej wymywalności jonów siarczanowych, niewielki dodatek odpadów do podłoża, na którym uprawiane były rośliny, miał korzystny wpływ na kiełkowanie roślin i przyrost ich biomasy. Stwierdzono, między innymi, że dodatek do podłoża odpadów w ilości 10-30% stymulował kiełkowanie roślin w porównaniu z obiektami kontrolnymi. W przypadku większej zawartości odpadów zaobserwowano zahamowanie kiełkowania. Podobne reakcje obserwowano w przypadku obu gatunków roślin testowych. Stwierdzono, że możliwe, jest dobranie takiej dawki odpadów w podłożu, która nie spowoduje wprowadzenia do gleby nadmiernych ilości zanieczyszczeń, natomiast korzystnie wpłynie na rozwój roślin. Istnieje więc możliwość wykorzystania badanych odpadów do produkcji materiału (podłoża) do naturalnej rekultywacji gruntów. Naturalne wykorzystanie odpadów przemysłowych może znacząco przyczynić się do rozwiązania problemu negatywnego wpływu składowanych odpadów przemysłowych, po przeróbce rud metali, na środowisko.
PL
W artykule przedstawiono rozwój działań naprawczych w zakresie działalności wydobywczej: od sozologii, poprzez rekultywację, aż do rewitalizacji. Pokazano jak na przestrzeni 100 lat Wydział Górnictwa i Geoinżynierii, którego podstawowym zakresem działalności naukowo-badawczej i kształcenia było górnictwo, wzbogaca zakres o dyscypliny naukowe niezbędne dla uczynienia eksploatacji kopalin bardziej „przyjaznej” dla środowiska i społeczeństwa. Zwrócono uwagę na dominację pojęcia „rewitalizacja” zawierającego w swoim zakresie rekultywację, ale rozumianego jako ożywienie społeczno-gospodarcze terenów zdegradowanych. Z takiego rozumienia rewitalizacji wynika nie tylko potrzeba pracy w interdyscyplinarnym zespole fachowców, ale także zaangażowania różnych interesariuszy na etapie realizacji. W artykule przedstawiono zagadnienia, którymi zajmuje się WGiG w zakresie rewitalizacji, a także wybrane prace badawcze i projektowe z ostatnich 10 lat. Podkreślono ciągłe dążenie do rozwijania warsztatu badawczego poprzez szeroką współpracę z otoczeniem społeczno-gospodarczym oraz instytucjami krajowymi i międzynarodowymi.
EN
The article presents the development of restoration actions in the mining industry: from sozology, through reclamation to revitalization. It has been shown how over the last 100 years the Faculty of Mining and Geoengineering, whose basic scope of scientific and research activity and education was mining, enriches this scope with scientific disciplines necessary to make the exploitation of minerals more “friendly” for environment and society. Attention was paid to the dominance of the concept of “revitalization” containing within its scope reclamation, but understood as the socio-economic recovery of degraded areas. This understanding of revitalization not only implies the need to work in an interdisciplinary team of professionals, but also to involve various stakeholders at the implementation stage. The article presents issues that Faculty of Mining and Geoengineering deals with in the field of revitalization, as well as selected research and design works from the last 10 years. The constant desire to develop the research workshop through broad cooperation with the socio-economic environment as well as national and international institutions was emphasized
EN
The model reclamation process of the studied fly ash deposits has been started in 2003 by formation of five different experimental surface layers containing fly ash and organic matter in various combinations. Then, grass mixture was sown on these surface layers. In 2015, selected properties of plant communities growing on different variants of surface layers applied in the reclamation process were assessed. It was assumed that the type of mineral and organic substrates used in the process and their quality were the main factors affecting the long term plant diversity present on different variants of restored surfaces. The aim of this analysis was the assessment of the effectiveness of ash waste reclamation (carried out on five different types of the surface layer) after 12 years since its initiation. The long term results of the reclamation process showed that the applied surface layers allowed for an effective reclamation of ashes since all variants of experimental surfaces were totally covered by dense vegetation. The predominance of plant species from ruderal and segetal habitats indicated that the soil of the experimental habitats was fertile with neutral and slightly alkaline pH, and texture of sandy loams. The experimental surface layers with a texture of sand of favourable C:N ratio, neutral or slightly alkaline did not limit the plant development. The use of organic waste markedly contributed to the floristic diversity of the spontaneously developed vegetation. Coniferous bark used in some experimental variants had a marked effect on their floristic distinctiveness due to the presence of species preferring habitats of lower pH values.
5
Content available remote Wpływ składowisk odpadów na ptaki
PL
Wzrost konsumpcji powoduje, że składowiska odpadów stają się istotnym elementem rzeczywistości. To co mieszkańcy miast i wsi postrzegają jako śmieci, ptaki traktują jako źródło pokarmu, a niekiedy budulec gniazd. Oprócz korzyści, w postaci bazy pokarmowej i miejsca odpoczynku podczas migracji, składowiska odpadów mogą jednak stwarzać zagrożenia dla ptaków. Niekorzystne konsekwencje bytowania ptaków na składowiskach to m.in. ich zatrucia pokarmowe, okaleczenia i urazy ciała, infekcje bakteryjne, przenoszenie patogenów i chorób, zmiany w diecie obniżające zdolności reprodukcyjne oraz zmiany wzorców migracyjnych – prowadzących do wyczerpania ptaków i narażenia na inne niebezpieczeństwa. Ptaki pełnią również inne role na składowiskach odpadów, np. wzbogacają bioróżnorodność poprzez przenoszenie propagul roślin, zarówno rodzimych, ale także obcych jak i inwazyjnych. Zarządcy składowisk oraz przedstawiciele organów administracji publicznej powinni podejmować działania na rzecz zmniejszenia negatywnego wpływu składowisk odpadów na ptaki, a tym samym na całe środowisko.
EN
The increase in consumption makes landfills an important element of reality. What inhabitants of cities and villages perceive as rubbish, birds treat as a source of food, and sometimes material for building nests. In addition to benefits in the form of a food base and a place of rest during migration, landfills may, however, pose a threat to birds. Adverse consequences of birds living in landfills include, among others their food poisoning, mutilations, injuries, bacterial infections, the transmission of pathogens and diseases, diet changes lowering reproductive capacity and changes in migration patterns - leading to exhaustion of birds and exposure to other dangers. Birds also play other roles in landfills, e.g. enrich biodiversity by transferring propagules of plants, both native but also foreign and invasive. Waste managers and public administrative bodies should take actions to reduce the negative impact of landfills on birds, and thus on the whole environment.
EN
Rehabilitation is an important stage in mining operations for environmental conservation. However, the shortage of topsoil makes it difficult to achieve rehabilitation in open-cast coal mines. Securing topsoil by mixing soil with fly ash (FA), which is treated as an industrial waste, is expected to solve this issue in coal mines. While mixing soil with FA makes it possible to secure the topsoil and treat industrial waste simultaneously, the high alkalinity of FA and the dissolution of heavy metals from FA may inhibit plant growth. This study investigated the effects of FA in the topsoil on plant growth via vegetation tests with simulated topsoil mixed with FA using Acacia mangium, a species of flowering tree: the FA mixing ratios were set to 0%, 20%, 40%, 60%, and 100%. The growth of Acacia mangium was inhibited with increasing FA mixing ratio, especially from 60% to 80%. However, the growth rate of Acacia mangium in an FA mixing ratio of 100% was nearly comparable to that in a mixing ratio of 40%. Furthermore, there were no effects of the physical characteristics and pH conditions in the topsoil on the plant growth at any of the mixing ratios; meanwhi- le, the accumulated concentration of Al in the plant body increased significantly at an FA mixing ratio of 60%–80%. This suggests that the accumulation of Al, which inhibits plant growth, including root growth and its functions, in the plant body inhibited the growth of Acacia mangium. Therefore, the most important aspect in terms of rehabilitation concerning the use of FA for securing topsoil is not the mixing ratio of FA but the amount of Al in the FA and the accumulation of Al in the plant body.
PL
Rekultywacja jest ważnym etapem w eksploatacji górniczej wzakresie ochrony środowiska. Brak wierzchniej warstwy gleby utrudnia osiągnięcie efektu rekultywacji w kopalniach odkrywkowych. Oczekuje się, że zabezpieczenie wierzchniej warstwy gleby przez zmieszanie gleby z popiołem lotnym (FA), który jest traktowany jako odpad przemysłowy, rozwiąże ten problem w odkrywkowych kopalniach węgla. Podczas mieszania gleby z FA możliwe jest jednoczesne zabezpieczenie wierzchniej warstwy gleby i utylizacja odpadów przemysłowych. Jednak wysoka alkaliczność FA i rozpuszczanie metali ciężkich z FA może hamować wzrost roślin. W artykule przedstawiono wpływ dodatku FA do wierzchniej warstwy gleby na wzrost roślin poprzez testy roślinności z symulowaną wierzchnią warstwą gleby zmieszaną z FA przy użyciu Acacia mangium i gatunków drzew kwitnących. Proporcje mieszanek FA zostały określone na 0%, 20%, 40%, 60% i 100%. Wzrost Acacia Mangium był hamowany wraz ze wzrostem zawartości FA, zwłaszcza od 60% do 80%. Jednak tempo wzrostu w mieszance FA w proporcji 40% było praktycznie takie jak bez dodatku FA. Ponadto nie zaobserwowano wpływu właściwości fizycznych i warunków pH w wierzchniej warstwie gleby na wzrost roślin w żadnej mieszance. Oznacza to, że skumulowane stężenie Al w roślinie znacznie wzrosło dla mieszanek z dodatkiem FA 60% -80%. Sugeruje to, że nagromadzenie Al, które hamuje wzrost roślin, w tym wzrost korzeni i jego funkcje, w organizmie rośliny hamuje wzrost Acacia Mangium. Dlatego najważniejszym aspektem rekultywacji z zastosowaniem FA do zabezpieczania wierzchniej warstwy gleby nie jest wielkość dodatku FA, lecz ilość Al w FA i akumulacja Al w roślinie.
EN
The aim of this study is to assess the suitability of use of a selected battery of biological tests to evaluate ecotoxicity of mine tailings before biological recultivation of mining dumps. Samples of mine tailings were collected at mining dump Jeremenko in Kunčice nad Ostravicí. For determination of acute toxicity, contact test using earthworms Eisenia foetida, germination and growth inhibition test using seeds of Sinapis alba, luminescence test using bacteria Vibrio fischeri and enzyme acetylcholinesterase inhibition assessment were used. Results showed clearly that indicator organisms reacted sensitively to the presence of toxicological substances found in mine tailings samples. These samples were collected at five locations at mining dump of Jeremenko mine. In three of these locations, a toxicological effect could be observed in all indicator organisms. This study proved the suitability of application of ecotoxicological evaluation for determination of possible use of biological recultivation at mining dumps.
PL
Celem przeprowadzonych badań jest ocena przydatności zastosowania wybranej baterii testów biologicznych do oceny ekotoksyczności odpadów kopalnianych przed biologiczną rekultywacją hałd górniczych. Próbki odpadów kopalnianych pobrano na składowisku Jeremenko w Kunčicach nad Ostrawicą. W celu określenia ostrej toksyczności zastosowano test kontaktowy z wykorzystaniem dżdżownic Eisenia foetida, test zahamowania kiełkowania i wzrostu z wykorzystaniem nasion Sinapis alba, test luminescencji z wykorzystaniem bakterii Vibrio fischeri oraz ocenę hamowania enzymu acetylocholinesterazy. Wyniki wykazały wyraźnie, że organizmy wskaźnikowe reagowały wrażliwie na obecność substancji toksykologicznych w próbkach odpadów kopalnianych. Próbki te pobrano w pięciu lokalizacjach na hałdzie kopalni Jeremenko. W trzech z tych miejsc można zaobserwować efekt toksykologiczny we wszystkich organizmach wskaźnikowych. Badanie to potwierdziło przydatność zastosowania oceny ekotoksykologicznej do określenia możliwego zastosowania rekultywacji biologicznej na hałdach górniczych.
PL
W kontekście ponownego wykorzystania surowców nasuwa się wiele uwag co do dotychczasowych zasad stosowania tego cyklu w polskim przemyśle wydobywczym węgla kamiennego. W pierwszej kolejności należałoby się zastanowić nad niezbędnymi zmianami prawnymi, które umożliwiłyby i stymulowały inne podejście do odpadów wydobywczych i rekultywacji terenów zdegradowanych.
EN
In the context of recycling raw materials, many reflection arise concerning the principles of circular economy in the Polish coal mining industry. First of all we should consider necessary legal changes which would enable and stimulate a different approach to mining waste and the revitalization of degraded land.
PL
W artykule omówiono wybrane metody zalesiania terenów bezglebowych w górnictwie odkrywkowym węgla brunatnego w Polsce oraz przedstawiono wstępną ocenę ich efektywności. W praktyce rekultywacyjnej stosowano trzy metody zalesienia: „gatunków pionierskich”, „biodynamiczną” i „gatunków głównych”. Różnią się one udziałem w składzie gatunkowym zalesień gatunków fitomelioracyjnych głównie z rodzaju olsza oraz zakresem stosowania nawożenia mineralnego, zwłaszcza azotowego. Ocenę efektywności tych metod oparto na wynikach ilościowych badań zawartości węgla organicznego i azotu ogólnego w poziomach próchnicznych inicjalnych gleb powstających na terenach pogórniczych pod zalesieniami. Czynniki te można uznać za najbardziej dynamiczne wskaźniki przekształcania „surowych” utworów w glebę. Tempo ich zmian, w przypadku rekultywacji leśnej, zależy przede wszystkim od udziału w składzie zalesień olszy.
EN
The article discusses selected methods of afforestation of soilless areas in open brown lignite mining in Poland and presents an initial assessment of their effectiveness. In the reclamation practice, three methods of afforestation were applied: „pioneer species”, „biodynamic species” and „main species”. They differ in their share in the species composition of afforestation of phytomelioration species, mainly of the alder type, and the scope of mineral fertilization, in particular nitrogen fertilization. The assessment of the effectiveness of these methods based on the results of quantitative studies of the organic carbon content and total nitrogen in the humus levels of initial soils formed in post-mining areas under afforestation. These factors can be considered the most dynamic indicators of transforming fallow lands into the soil. The rate of their transformation, in the case of forest reclamation, depends mainly on the share in the composition of afforestation of the alder.
PL
Utrwaliło się przekonanie, że działalność wydobywcza powoduje duże zmiany środowiska, w tym ubożenie szaty roślinnej, świata zwierzęcego i przekształcenia stosunków wodnych. Tereny poprzemysłowe (w tym pogórnicze i poeksploatacyjne) były klasyfikowane jako tereny zdegradowane, a nawet zdewastowane. Zgodnie z tym podejściem dalsze wykorzystanie tych terenów nie było możliwe bez wykonania zabiegów rekultywacyjnych i przywrócenia, bądź też nadania, wartości użytkowych. W skrajnych przypadkach o rzeczywistości biologiczno-przyrodniczej środowiska decydowała klasyfikacja administracyjno-prawna, a nie obiektywne wartości parametrów biologicznych. Skuteczne metody i kierunki zagospodarowania terenów poprzemysłowych mogą przywrócić tym terenom nową wartość użytkową oraz umożliwić ich wykorzystanie jako unikatowych siedlisk roślinnych. Długotrwałe działania rekultywacyjne ograniczają skutki globalnych zmian (global change mitigation). W niniejszym artykule przedstawiono techniczno-rolnicze aspekty pojęcia rekultywacji oraz określono jej miejsce w naukach biologicznych.
EN
It has been believed that mining activities have always and exclusively caused large changes in the environment, including the impoverishment of plant cover, the animal world and the transformation of water resources. This makes that post-industrial areas (including post-mining and after-care) have been classified as degraded or even devastated. According to this approach a further use of these areas was not possible without reclamation and restoration or even creating a use value. In extreme cases, these were not the objective values of biological parameters, but the administrative and legal classification which determined the biological and natural environment. Effective methods of post-industrial area use as well as directions referring to this are extremely important because they can restore the new utility value to the area and they can enable the use of areas after the exploitation of mineral resources as unique plant habitats. Long-term reclamation activities limit the effects of global change mitigation. This article presents technical and agricultural aspects of the concept of reclamation and determine where its place in biological sciences is.
PL
Praca zawiera wyniki badań zawartości węgla organicznego w inicjalnych glebach powstających z utworów bezglebowych rekultywowanych w celu ich leśnego zagospodarowania. Uzyskane dane pozwoliły na określenie zasobów węgla w warstwie organicznej i przypowierzchniowych poziomach mineralnych, a także na zbudowanie modeli umożliwiających wytypowanie głównych czynników wpływających na tempo jego przyrostu. Najsilniejszy wpływ na sekwestrację węgla w trakcie leśnej rekultywacji utworów bezglebowych ma ich litologia (uziarnienie), skład gatunkowy wprowadzonych nasadzeń (korzystniejsze drzewostany jesionowo-olchowe i olchowe), mniejsze znaczenie ma wpływ czasu, usytuowanie na skłonie czy powierzchni poziomej. Obliczone roczne przyrosty węgla wskazują, że okres potrzebny do nagromadzenia węgla w glebach rekultywowanych, w ilości zbliżonej do zasobów w naturalnych glebach leśnych, wynosi ponad 100 lat.
EN
This paper contains the results of the studies on the content of organic carbon in the initial soils formed from soilless formations reclaimed for forest management. The obtained data allowed for the assessment of the carbon resources in the organic layer and in the mineral layers close to the surface. It also allowed us to make models that enabled us to determine the main factors influencing the rate of the increase. The strongest influence on the carbon sequestration during the forest reclamation of soilless formations has their lithology (granulation) and species composition of the planted trees. The time and situation (on a slope or a horizontal surface) are less important. The calculated annual increase of carbon indicates that the period necessary to store carbon in reclaimed soils in the quantities similar to the ones occurring in the soils of a natural forest is more than 100 years.
EN
The opencast extraction of aggregates (sand and gravel) affects the change in landscape, including the formation of anthropogenic water reservoirs. The research were conducted in selected open-pits mines in southern Poland. In the research, a remote-controlled bathymetric device, constructed by the author, was used. Firstly, the investigation aimed to check the method under strictly defined conditions in open-pit mines of aggregates. But, above all, the study cycle aimed to verify whether a remote-controlled bathymetry could successfully be helpful for protecting the aquatic environment. The following issues were discussed in the paper:• characteristics of the applied remote-controlled bathymetric set Smart-Sonar-Boat,• characteristics of the obtained bathymetric data,• research that were conducted by the author on aquatic environment of open pit mines by applying remotely controlled bathymetric measurements,• what contribution to the aquatic environment of open pit mines could be made using such measurements.The research were conducted in southern Poland in the following facilities:• Zator-Podolsze Nowe Aggregate Mine, where the colonies of night heron birds (Nycticorax nycticorax) nested on the island,• Dwory Aggregate Mine in the city of Oświęcim, where the aggregates were being extracted in close vicinity to high voltage electricity lines and railway tracks,• Brzegi Aggregate Mine in the city of Kraków, where the reclamation works were being performed to develop the post-mining area into the water park of Przystań Brzegi,• Lake of Bagry Wielkie in the city of Kraków where the research of a hard-to-reach water area was conducted. The study proved the applied remote-controlled bathymetric method was practical, effective and accurate in open-cast aggregate mines. The research confirmed the contribution to protecting the aquatic environment could be made using remotely controlled geodetic measurements. The completed research stages were described in detail in separate articles. The detailed results of the planned tasks will be published after their completion.
PL
Odkrywkowa eksploatacja kruszyw naturalnych (piasku i żwiru) niesie ze sobą zmiany w krajobrazie, przyczyniając się również do powstawania antropogenicznych zbiorników wodnych. Badania zostały przeprowadzone w wybranych kopalniach kruszyw w południowej Polsce z zastosowaniem autorskiego. zdalnie sterowanego urządzenia batymetrycznego Smart-Sonar-Boat. Pierwszym celem badań była weryfikacja metody pomiarowej w ściśle określonych warunkach, jakie występowały w kopalniach odkrywkowych kruszyw naturalnych. Cykl badań miał przede wszystkim na celu sprawdzenie, w jakim stopniu zdalna batymetria mogła być pomocna do ochrony środowiska wodnego. W artykule poruszono następujące kwestie:• charakterystyka zastosowanego zdalnego zestawu batymetrycznego Smart-Sonar-Boat,• charakterystyka uzyskanych danych batymetrycznych,• badania batymetryczne przy zastosowaniu zdalnie sterowanego zestawu batymetrycznego, jakie zostały przeprowadzone przez autora w kopalniach odkrywkowych,• wkład, jaki może być wniesiony w wiedzę o środowisku wodnym w kopalniach odkrywkowych stosując tego typu obserwacje.Pomiary badawcze przeprowadzono w południowej Polsce w następujących obiektach:• Kopalnia Kruszywa „Zator – Podolsze-Nowe” w miejscowości Zator, gdzie gniazdowały rzadko występujące kolonie ślepowronów (Nycticorax nycticorax),• Kopalnia Kruszywa „Dwory” w Oświęcimiu, w której prowadzono eksploatację surowca w bliskim sąsiedztwie linii wysokiego napięcia oraz linii kolejowej,• Kopalnia Kruszywa „Brzegi” w Krakowie, gdzie prowadzone były prace rekultywacyjne dla zagospodarowania terenu poeksploatacyjnego w celu utworzenia obiektu rekreacyjnego „Przystań Brzegi”,• Otwarty zbiornik rekreacyjny Bagry Wielkie w Krakowie, gdzie wykonane zostały pomiary badawcze trudnodostępnego obszaru wodnego. Wyniki wykazały, że zastosowana metoda zdalnej batymetrii była w kopalniach odkrywkowych praktyczna, skuteczna i dokładna. Badania potwierdziły możliwość znacznego wkładu takich obserwacji w ochronę środowiska wodnego. Poszczególne etapy badań zostały szeroko opisane w osobnych artykułach. Szczegółowe wyniki planowanych zadań zostaną opisane po zakończeniu obserwacji.
PL
Kopalnie odkrywkowe (wyrobiska), przewidziane do rekultywacji, mogą być miejscem potencjalnego lokowania kruszyw lub odpadów produkowanych w sektorze górnictwa węgla kamiennego oraz odpadów innych grup. Szerokie zastosowanie w tym procesie mogą mieć wyselekcjonowane frakcje odpadów wydobywczych górnictwa węgla kamiennego należące do grupy 01. Ten sam materiał odpadowy może być zarówno produktem, jak i odpadem, w związku z czym stosuje się odmienne przepisy prawne w zależności od zaklasyfikowania materiału. Celem nadrzędnym jest, żeby lokowanie materiału obcego w wyrobisku nie spowodowało szkody w środowisku. W ramach prezentowanej pracy poddano analizie kopalnie odkrywkowe skał okruchowych w województwie śląskim, w których są eksploatowane surowce zaklasyfikowane jako piaski i żwiry. Stworzono listę wszystkich eksploatowanych w 2016 r. wyrobisk tych złóż na terenie województwa. Istotnym zagadnieniem jest rozpoznanie usytuowania czynnych wyrobisk odkrywkowych na tle uwarunkowań stawianych dla lokalizacji składowisk odpadów. Wyrobiska przeznaczone do potencjalnego przyjmowania materiału odpadowego zweryfikowano pod względem możliwości usytuowania na obszarach ochronnych zbiorników wód podziemnych oraz pod względem lokalizacji w dolinach rzek i obszarach narażonych na niebezpieczeństwo powodzi. Te dwa kryteria lokalizacyjne należą do kryteriów wykluczających, czyli takich, które należy bezwzględnie respektować przy wyborze lokalizacji składowisk, a tym samym przy wyborze lokalizacji wyrobisk przeznaczonych do wypełniania materiałem odpadowym. Efektem pracy jest opracowana mapa rozmieszczenia eksploatowanych wyrobisk piasków i żwirów z uwzględnieniem ich lokalizacji w stosunku do wód podziemnych. Wyrobiska piasków i żwirów zlokalizowano na tle granic GZWP, a nie granic ich stref ochronnych. W celu wytypowania obszarów potencjalnie narażonych na niebezpieczeństwo powodzi sprawdzono odległość granic każdego wyrobiska w stosunki do linii najbliższego cieku powierzchniowego. Przyjęto dwa kryteria odległości wyrobiska do linii cieku: do 500 m oraz do 1000 m. Przedstawione rozpoznanie daje jedynie przybliżony obraz możliwości lokowania materiału obcego w procesie rekultywacji technicznej ze względu na warunki lokalizacyjne obiektu rekultywowanego.
EN
Opencast mines (excavations), intended for reclamation, can be the sites of potential placement of aggregates or waste produced by hard coal mining and other sectors. Selected fractions of hard coal mining waste from group 01 have a wide range of applications in this process. The same raw material can be both a product and a waste, and therefore different legal regulations depending on the classification of the material are applied. The main aim is that placement of foreign material in the excavation will not cause damage to the environment. The paper presents the study of opencast mines of clastic rocks in the Silesian Voivodeship, where sands and gravels are exploited. A list of all opencast mines exploited in the province in 2016 has been created. An important issue is the recognition of the location of active excavations against the background of conditions for the location of landfill sites. Excavations intended for the potential acceptance of waste material were verified in terms of the possibility of locating them within groundwater protection areas, river valleys, and areas exposed to flooding hazard. These two location criteria belong to the exclusion criteria, i.e. those that must be strictly respected when choosing the location of landfills, and thus when selecting the location of excavations intended for reclamation with waste material. The result of the study is a map of the distribution of sand and gravel excavations, taking into account their location in relation to groundwater. The excavations were located against the limits of the MGB, and not the boundaries of their protection zones. The distance between the boundaries of each excavation was also checked in relation to the line of the nearest surface watercourse. Two criteria for the distance of the excavation to the watercourse line were adopted: up to 500 m and up to 1000 m. The location conditions of the analyzed objects are important at the stage of the reclamation process. The presented diagnosis gives only an approximate picture of the possibility of locating foreign material in the process of technical reclamation due to the location conditions of the reclaimed object.
EN
Open pit mining of rock minerals and the affected areas requiring further development are a serious challenge for shaping the positive image of the mining industry among the public. The direction and method of post-mining land reclamation are important for this image, which should take into account various factors describing the mining area, including social preferences. The article presents an example solution – fuzzy system (FSDR) – which supports the selection of the direction of reclamation of post-mining areas created after the termination of operations of open pit gravel and sand natural aggregate mines. The article presents selected factors determining the selection of the direction and possible reclamation variants as input and output data of the fuzzy system. The rules base of the developed system, as well as the mechanisms of inference and defuzzification, were also characterized. The application of the developed system is presented on selected examples.
PL
Eksploatacja surowców skalnych metodą odkrywkową oraz pozostające po niej tereny wymagające dalszego zagospodarowania stanowią poważne wyzwanie dla kształtowania pozytywnego wizerunku branży górniczej w odbiorze społecznym. Dla tego wizerunku istotnym jest przede wszystkim kierunek i sposób rekultywacji terenu poeksploatacyjnego, który powinien brać pod uwagę różne czynniki charakteryzujące teren pogórniczy, w tym preferencje społeczne. W artykule zaprezentowano przykład opracowanego rozwiązania – systemu rozmytego (FSDR) – który wspomaga wybór kierunku rekultywacji terenów pogórniczych powstałych po zakończeniu działalności kopalń odkrywkowych kruszyw naturalnych żwirowo – piaszczystych. W artykule przedstawiono wybrane czynniki determinujące wybór kierunku i możliwe warianty rekultywacji jako dane wejściowe i wyjściowe systemu rozmytego. Scharakteryzowano również bazę reguł opracowanego systemu oraz mechanizm wnioskowania i defuzyfikacji. Przedstawiono zastosowanie opracowanego systemu na wybranych przykładach.
15
Content available Primary Used Sand Reclamation Process Efficiency
EN
The results of the efficiency of the primary reclamation process as well as the influence of the used sand temperature and other process parameters on it are presented in this paper. A separate stand realized on a reduced scale was built, which is an analogous process of the primary reclamation treatment of spent foundry sands. The used sands were introduced to the crushing process in an agglomerated form in the way typically used in industrial devices. The primary reclamation process was realized on a set of four horizontal sieves with decreasing mesh clearances while maintaining their geometrical dimensions applied in the Regmas industrial device. The model system consists of a vibratory drive mounted on the table, allowing us to control the supply frequency of the vibratory motors within a range of 40-60 Hz as well as the computer system for measuring the vibration parameters and drive power. The used sand on the quartz matrix with the KALTHARZ U404 resin and 100T3 hardener was used in our investigations. The used sand was prepared under the following conditions: cubic-shaped elements made of the applied furan sand was compacted by vibrations then hardened and subjected to heating under controlled conditions (as a “simulation” of the overheating process taking place in the mold after pouring). Time functions of the crushing and sieving process in dependence of the overheating degree of the reference sand samples (100°, 200°, and 300°C) were investigated at various table vibration frequencies and feed loads of the sieve set. The relative index of the crushing ability was determined.
PL
W artykule poruszono problem podaży produktu ubocznego, jakim jest gips syntetyczny powstający w wyniku odsiarczania spalin w elektrowniach konwencjonalnych. Przedstawiono stan produkcji oraz prognozę na przyszłość. obecnie gips syntetyczny niemal w całości wykorzystywany jest jako surowiec w zakładach produktów gipsowych ulokowanych w bezpośrednim sąsiedztwie elektrowni. od połowy lat dziewięćdziesiątych XX w. w Polsce obserwuje się wzrost produkcji gipsu syntetycznego związany z budową instalacji odsiarczania spalin w polskich elektrowniach konwencjonalnych. W najbliższym czasie tendencja wzrostowa utrzyma się w związku z budową nowych bloków węglowych w elektrowniach. Na rynku pojawią się spore nadwyżki tego surowca, które nie będą na bieżąco wykorzystane w produkcji elementów gipsowych. Należy mieć jednak na uwadze, że ze względu na restrykcyjną politykę UE wobec energetyki opartej na węglu kamiennym i brunatnym w przeciągu kilku najbliższych dekad udział elektrowni konwencjonalnych w produkcji energii będzie ulegał stopniowemu obniżeniu. W konsekwencji podaż gipsu syntetycznego również ulegnie stopniowemu zmniejszeniu. Celowe jest zatem odpowiednie składowanie nadwyżek tego surowca, aby mógł być wykorzystany w przyszłości. biorąc to pod uwagę, należy już dzisiaj przygotować sposoby magazynowania spodziewanych nadwyżek gipsu syntetycznego. Do tego celu świetnie nadają się wyrobiska pogórnicze, szczególnie w kopalniach surowców skalnych. W artykule zaproponowano ścieżkę prawną umożliwiającą przekształcenie wyrobiska poeksploatacyjnego w magazyn gipsu.
EN
The article discusses the problem of the supply of a by-product, which is synthetic gypsum produced as a re- sult of flue gas desulphurization in conventional power plants. the state of production and forecast for the future are presented. Currently, synthetic gypsum is almost entirely used as a raw material in the gypsum products plant located in the immediate vicinity of the power plant. Since the mid-1990s, in Poland, an increase in the production of synthetic gypsum associated with the construction of a flue gas desulphurization installation in Polish conventional power plants has been observed. In the near future, the upward trend will continue in connection with the construction of new coal units in power plants. Significant surpluses of this raw material will appear on the market, which will not be used on an ongoing basis in the production of gypsum components. However, due to the EU’s restrictive policy towards energy based on coal and lignite, within the next few decades, the share of conventional power plants in energy production will be gradually reduced. As a consequence, the supply of synthetic gypsum will also gradually decrease. therefore, it is advisable to properly store the surplus of this raw material so that it can be used in the future. taking this into account, it is already necessary to prepare methods for storing the expected surpluses of synthetic gypsum. For this purpose, post-mining open pits are particularly suitable, especially in mines of rock raw materials. the article proposes a legal path enabling the post-mining open pits to be transformed into a anthropogenic gypsum deposit.
PL
Beztroskie zanieczyszczanie wód powierzchniowych, w tym również stojących, doprowadziło do znacznego zdegradowania wielu jezior w Polsce. Napowietrzanie wód, a także ścieków jest bardzo istotnym zagadnieniem w technikach rekultywacji i ochronie wód powierzchniowych. Energia potrzebna do napowietrzania ścieków stanowi ok. 3/4 całego zapotrzebowania energetycznego oczyszczalni. Dlatego tak ważna jest sprawność tego procesu i ma ona bardzo istotne znaczenie dla wysokości kosztów, jakie trzeba ponieść na oczyszczenie.
18
Content available remote Water Requirements of Bird Cherry (Padus avium Mill.)
EN
Bird cherry (Padus avium Mill.) is a medicinal and ornamental plant. Its flowers, fruits and bark are used in herbal medicine. Bird cherry is planted in parks, along roads and also used in the landscape and reclamation plantations. The first three years after planting determines the seedling survival rate of introduced plants. During this period, the plants should have adequate soil moisture, which can be provided by the properly designed and operated irrigation system. The aim of the research was to assess the bird cherry water needs during the first three years after planting. As a measure of water requirements, the potential evapotranspiration (Etp) of the plants was applied. The modified for Polish conditions by Żakowicz (2010) Blaney-Criddle’s formula using the adjusted crop coefficients was applied. It was assumed that the growing season of plants starts on April 1 and ends on October 31. The estimates were carried out for five agro-climatic regions of Poland during the years 1981-2010. The rainfall deficiency (or excess) in the period from April to October was calculated based on the difference between the plants water needs (showed as Etp) and the precipitation totals. The average water requirements of bird cherry in all studied regions during the period of the highest water needs (July-August) were 233 mm. The highest water requirements (around 242 mm) in the period July-August occurred in the central-north-western and central-eastern regions. The lowest water requirements (227 mm) were noted in the north-eastern and south-eastern regions. In each decade of the long-term, a significant rising tendency of water needs in the period July-August by 5 mm was noted. During the years 1981-2010, the rainfall deficiency in the period July-August occurred in 29 years in the north-eastern and central-eastern regions, in 28 years in the central-north-western region, in 27 years in the south-western region and in 25 years in the south-eastern region. In all studied regions during the long-term, the increasing tendency of bird cherry water requirements during the growing season was noted. The temporal variability of bird cherry water needs, with the exception of the central-north-western region, was important for each region.
PL
Czeremcha zwyczajna (Padus avium Mill.), nazywana również czeremchą pospolitą, jest rośliną leczniczą i ozdobną. Jej kwiaty, owoce i kora są wykorzystywane w ziołolecznictwie. Bywa sadzona w parkach i przy drogach, a także stosowana w zadrzewieniach krajobrazowych i rekultywacyjnych. Decydującym o wysokiej udatności nasadzeń jest zwłaszcza okres pierwszych trzech lat po nasadzeniu roślin wprowadzanych na dany teren. Wymaga to zapewnienia wystarczającej ilości wody poprzez dobrze zaprogramowane nawodnienia. Celem podjętych badań była próba oszacowania potrzeb wodnych czeremchy zwyczajnej w pierwszych trzech latach po nasadzeniu. Jako miarę zapotrzebowania wody przez rośliny przyjęto ewapotranspirację potencjalną. Wykorzystano do tego celu, zmodyfikowany dla warunków Polski przez Żakowicza (2010), wzór Blaney-Criddle’a, z użyciem dostosowanych do niego współczynników roślinnych. Przyjęto, że sezon wegetacyjny czeremchy zwyczajnej rozpoczyna się 1 kwietnia a kończy 31 października. Obliczenia przeprowadzono dla różnych regionów agro-klimatycznych Polski w latach 1981-2010. Niedobory (lub nadmiary) opadów w okresie kwiecień-październik obliczono z różnicy pomiędzy potrzebami wodnymi czeremchy, wyrażonymi, jako Etp dla tego okresu, a sumą opadów atmosferycznych. Potrzeby wodne czeremchy w okresie jej największego zapotrzebowania na wodę (lipiec-sierpień) w 5 regionach Polski wyniosły 233 mm. Największe potrzeby wodne w lipcu i w sierpniu, wystąpiły w dwóch regionach Polaki: środkowo-północno-zachodnim i środkowo-wschodnim (około 242 mm). Najmniejsze potrzeby wodne (średnio 227 mm), stwierdzono w północno-wschodnim i południowo-wschodnim regionie Polski. W każdej dekadzie analizowanego wielolecia zaznaczyła się istotna tendencja wzrostu zapotrzebowania na wodę o 5 mm w okresie lipca i sierpnia. W badanym trzydziestoleciu, niedobory opadów w okresie lipiec-sierpień wystąpiły w 29 latach w regionach północno-wschodnim i środkowo-wschodnim, w regionie środkowo-północno-zachodnim w 28 latach, w południowo-zachodnim w 27 latach, a w południowo-wschodnim niedobory opadów wystąpiły w 25 latach. We wszystkich badanych regionach rozpatrywanego trzydziestolecia, zaznaczyła się tendencja do zwiększenia się potrzeb wodnych czeremchy w okresie wegetacji. Trend zmienności czasowej potrzeb wodnych był, z wyjątkiem regionu środkowo-północno-zachodniego, istotny w przypadku każdego regionu.
PL
Celem pracy była ocena oddziaływania zrekultywowanego składowiska odpadów komunalnych w gm. Dywity (woj. warmińsko-mazurskie) na występowanie w glebach metali ciężkich. W ramach podjętych badań z czaszy składowiska i jego okolic pobrano 16 prób gleby. Próby pobierano zgodnie z kierunkami stron świata w odległości 5, 10 i 15 m od czaszy lub rowu opaskowego. W trakcie analiz laboratoryjnych oznaczono zawartość wybranych metali ciężkich (Fe, Cu, Zn, Mn, Pb, Cr, Ni, Co i Cd), zarówno ich form całkowitych i przyswajalnych. Uzyskane wyniki wskazują na duże zróżnicowanie zawartości pierwiastków w analizowanej glebie, co było zależne od badanego metalu jak również od lokalizacji miejsca poboru i odległości od składowiska. Największą koncentrację większości oznaczonych metali ciężkich wykazano w glebie pobranej po północnej stronie składowiska, zlokalizowanej przy wjeździe na teren badanego obiektu. Wykazano liczne ujemne zależności między zawartością metali ciężkich a wzrastającą odległością od składowiska. Pomimo tych obserwacji nie stwierdzono przekroczenia przyjętych norm (Dz. U. 2016 r. poz. 1395) w zakresie zanieczyszczenia gleby analizowanymi pierwiastkami śladowymi.
EN
The purpose of this study has been to evaluate the impact of a reclaimed municipal waste landfill, situated in the District of Dywity (the Province of Warmia and Mazury), on the presence of heavy metals in soils. To this aim, from the landfill cap and from the area adjacent to the landfill were taken 16 samples. Samples were collected according to the geographical directions, at a distance of 5, 10 and 15 m from the cap or from the drainage ditch. Laboratory analyses were performed to determine concentrations of selected heavy metals (Fe, Cu, Zn, Mn, Pb, Cr, Ni, Co and Cd), both as total amounts and available forms. The results show large variation in the content of the above elements in the analysed soil, which depended on a given metal as well as the location of a sampling site and distance to the landfill. The highest concentrations of most of the determined heavy metals were detected at the north side that is located at the entrance to the landfill premises. Numerous negative correlations were revealed between the increasing distance to the landfill and the content of certain heavy metals. Despite these observations, the binding standard values (Journal of Law from 2016, item 1395) with regard to soil contamination with the analysed trace elements were not exceeded.
PL
Celem badań przeprowadzonych w niniejszej pracy była inwentaryzacja, kartowanie oraz waloryzacja zwałowisk odpadów po górnictwie węgla kamiennego, pochodzących z kopalń funkcjonujących na obszarze powiatu bieruńsko-lędzińskiego, pod kątem ich wpływu na zmiany rzeźby terenu. Sporządzono charakterystykę istniejących zwałowisk odpadów po górnictwie węgla kamiennego, przedstawiono zagrożenia dla środowiska związane z deponowaniem odpadów, a także oceniono ich stan zagospodarowania oraz określono potencjalne możliwości odzysku węgla ze zwałowisk. Waloryzacja opisanych zwałowisk pogórniczych została wykonana z wykorzystaniem autorskiej metodologii, uwzględniającej zagadnienia rekultywacji, zagospodarowania, dostępności oraz zagrożeń środowiskowych. Opisano również wpływ badanych form antropogenicznych na rzeźbę terenu powiatu bieruńsko-lędzińskiego.
EN
The purpose of the study was inventarization, mapping and valorization of coal mining waste dumps coming from the mines functioning in the area of Bieruń-Lędziny district, regarding their influence on the geomorphology. There was done a characterization of dumps of wastes from coal mining, there were presented environmental hazards connected with disposing of wastes and there was evaluated a state of management of the dumps as well as potential possibilities of recovery of coal from the dumps. Valorization of described objects was done using author`s methodology, concerning questions of reclamation, management, accessibility and environmental hazards. There was also described an influence of anthropogenic landforms on the relief of Bieruń-Lędziny district.
first rewind previous Strona / 23 next fast forward last
JavaScript jest wyłączony w Twojej przeglądarce internetowej. Włącz go, a następnie odśwież stronę, aby móc w pełni z niej korzystać.