Preferencje help
Widoczny [Schowaj] Abstrakt
Liczba wyników

Znaleziono wyników: 10

Liczba wyników na stronie
first rewind previous Strona / 1 next fast forward last
Wyniki wyszukiwania
Wyszukiwano:
w słowach kluczowych:  mine closure
help Sortuj według:

help Ogranicz wyniki do:
first rewind previous Strona / 1 next fast forward last
1
Content available Model numeryczny emisji CO2 z nieczynnego szybu
PL
W artykule przedstawiono wyniki symulacji numerycznych emisji dwutlenku węgla z nieczynnego szybu podziemnej kopalni węgla kamiennego. Do obliczeń zastosowano program FDS wraz z graficznym modułem Pyrosim. Program należy do grupy programów CFD (Computational Fluid Dynamics) służących do symulacji przepływów mieszanin gazowych. Walidację stworzonego modelu przeprowadzono w oparciu o dane eksperymentalne otrzymane podczas pomiarów „insitu” nad nieczynnym szybem Gliwice II. W programie FDS przeprowadzono symulacje emisji mieszaniny gazowej z szybu z założonym, stężeniem objętościowym CO2 wynoszącym 3,24% (wartość maksymalna stwierdzona podczas pomiarów) dla dwóch wariantów prędkości wiatru. W pierwszym wariancie założono prędkość wiatru 1 m/s z kierunku południowego (warunek odpowiadający przeprowadzonym pomiarom). W drugim wariancie założono prędkość wiatru 0 m/s (dzień bezwietrzny) i porównano otrzymane wyniki. Wykazano, że istnieje różnica w rozpływie strugi mieszaniny gazowej wokół szybu dla obu wariantów. W dni bezwietrzne gazy wypływające z górotworu przez szyb mogą tworzyć lokalnie wokół szybu bardziej niebezpieczne nagromadzenia niż podczas dni wietrznych. Ma to znaczenie przy opracowaniu procedur bezpieczeństwa dla terenów pogórniczych. Zbudowany model numeryczny może być zmodyfikowany w dowolny sposób i być stosowany w przyszłości w ocenie bezpieczeństwa gazowego na powierzchni przy wielu zagadnieniach związanych z możliwym przepływem gazów pomiędzy atmosferą, a górotworem, np. przy likwidacji kopalń, technologiach CCS (Carbon Capture Storage) lub UCG (Underground Coal Gasification).
EN
The results of numerical simulations into carbon dioxide emissions from a closed shaft are presented in the article. FDS programme including Pyrosim mode was applied to computing. The programme belongs CFD (Computational Fluid Dynamics) group which are designed for simulations of fluid flow. Validation was based on experimental data obtained during „insitu” measurements above closed Gliwice II shaft. The concentration of CO2 in assumed mixture was 3,24%vol. (maximal detected value) and two wind variants were set up. The first was for wind velocity 1,0m/s from the south (according to measurements conditions). The second variant was for wind velocity 0,0m/s. Then the results were compared. Comparing the variants, the difference in gas stream distribution in vicinity of the shaft was observed. In contrary to assumed wind velocity as 1,0m/s, under „no wind” conditions gas flowing out of the shaft can create local hazardous accumulation. It is crucial when safety procedures for post – mining areas are elaborated. Created model can be easily modified and applied in the future for many aspects of possible gas flow from an underground to the surface, eg. during mine closure, CCS (Carbon Capture Storage) or UCG (Underground Coal Gasification).
EN
Given the scientific consensus pointing to climate change, the more extreme weather events associated with this will lead to deeper pressure drops. As has already been stated, pressure drops are the main cause of gas flow from underground sites to the surface. This article presents the results of numerical simulations of the change in distribution of CO2 and CH4 near a closed mining shaft under the predicted baric tendency. Simulations have been undertaken by means of the FDS software package with the Pyrosim graphical interface – a CFD tool for fire and ventilation analysis. Assumptions have been based on previous results of in-situ measurements. The results (determined for a height of 1m above the ground) were compared to the following levels (later in the text comparison levels): for CO2 0.1%vol. according to Pettenkoffer’s scale and 2.5%vol. for CH4 as the half of Lower Explosive Limit (LEL). The results show that the deeper baric drops anticipated could lead to a wider spread of both greenhouse gases in the vicinity of the shaft, especially along the prevailing wind direction. According to the results obtained, CO2 and CH4 with concentrations above their comparison levels are expected at a distance greater than 50m from the shaft when wind is present for CO2 and at a distance of 4.5m for CH4. Subsequent analysis of the results enabled the determination of functions for describing the concentration of gases along the wind direction line under the projected pressure drop. The results relate to a particular case, although the model could easily be modified to any other example of gas emissions from underground sites.
PL
Wraz ze zmianami klimatu należy spodziewać się większej niż obecnie liczby dni w roku, w których będą występować ekstremalne zjawiska pogodowe, związane z przechodzeniem coraz głębszych frontów atmosferycznych (np. Falarz, 1997; Koźmiński i Michalska, 2010). Przyczyni się to do wzrostu tendencji barycznej zniżek ciśnienia. Zniżki baryczne są główną przyczyną emisji gazów kopalnianych na powierzchnię (Wrona et al., 2016b). Gazy te zawierają głównie CO2 i CH4, które są uznawane za gazy cieplarniane oraz mogą stworzyć lokalne zagrożenie dla bezpieczeństwa powszechnego (np. Czaja, 2012). W artykule przedstawiono wyniki symulacji numerycznych dotyczących zmiany stężenia obu gazów emitowanych z nieczynnego szybu górniczego na skutek zwiększającej się zniżkowej tendencji barycznej. Na podstawie analizy literaturowej zagadnienia (np. Falarz, 1997), stwierdzono, że w przyszłości możliwe są ekstremalne zniżki baryczne sięgające lub nawet przekraczające 5 hPa/1h. Na obszarze południowej Polski można spodziewać się raz na dwa lata zniżki sięgającej 4 hPa/1h oraz raz na 10 lat przekraczającej 5 hPa/1h. Takie zdarzenie, spowodowane przez zmiany klimatu, może doprowadzić do intensywniejszego wypływu gazów z obszarów podziemnych, a przez to zasięg ich oddziaływania może być zaskakujący i przede wszystkim niebezpieczny dla okolicznej ludności. Równocześnie do atmosfery zostanie wyemitowana większa ilość gazów cieplarnianych. Natężenie emisji gazów przyjęte podczas symulacji oparto o wyniki pomiarów in-situ nad jednym z nieczynnych szybów na Górnym Śląsku (Wrona et al., 2016b), kiedy to wyznaczono empiryczną zależność (1) pomiędzy wartością tendencji zniżki barycznej, a natężeniem wypływu gazów przez szyb. Założono także stężenia obu gazów jako 5%obj. Wartości te określono jako prawdopodobne na podstawie przeprowadzonych wcześniej pomiarów (Wrona et al., 2016b), oraz na podstawie analizy literaturowej (np. Nawrat, 2002; Szlązak et al., 2002; Krause, 2003). Założono kilka wariantów (zestawów danych wejściowych) symulacji. Dotyczyły one zmiennej wartości tendencji barycznej (TB) oraz wpływu wiatru z jednego kierunku geograficznego (zachodu).Wyznaczone wartości zostały określone na wysokości 1m nad gruntem. Wykazano, że przy bezwietrznej pogodzie, wraz ze wzrostem tendencji barycznej do wartości 5 hPa/1h zasięg obecności CO2 w stężeniu przekraczającym 0.1%obj. (wartość po przekroczeniu której można odnotować efekt duszący, wg skali Pettenkoffera), sięga 45 m. Dla metanu przyjęto poziom porównawczy jako 2.5%obj. stanowiący połowę dolnej granicy wybuchowości tego gazu i stwierdzono, że stężenie wyższe od tej wartości występuje do 4 m od szybu. Przy wietrze 5m/s z zachodu i TB = 1 hPa/1h wartości NDS w linii wiatru (E) są przekroczone do 50 m dla CO2 i 4.2 m dla CH4 (Rys. 6,7). Natomiast przy prognozowanej zniżce 5 hPa/1h wartość NDS dla CO2 w linii jest przekroczona na ponad 50 m od szybu, a dla CH4 na 4.5 m (Rys. 8,9) Prognozę dotyczącą zmiany stężenia na linii zgodnej z dominującym kierunkiem wiatru przedstawiono na rysunkach 10 i 11, podano funkcje aproksymujące i współczynnik determinacji wykonanej prognozy (2) i (3). Wykazano, że przy spodziewanej na skutek zmian klimatu zniżce barycznej sięgającej 5 hPa/1h oba gazy mogą być obecne w odległości ponad 100 m od szybu na wysokości 1m nad gruntem. Uzyskane wyniki wskazują na możliwość występowania w przyszłości poważniejszego niż obecnie zagrożenia gazowego wokół nieczynnych szybów, a także zwiększonej emisji gazów cieplarnianych do atmosfery. Zbudowany model może być łatwo modyfikowany do innych przypadków emisji gazów z górotworu, np. przy rozszczelnieniu instalacji CCS lub UCG, a także przy wszelkich stanach awaryjnych systemów odmetanowania.
PL
Model numeryczny warunków hydrodynamicznych w rejonie kopalni piasku podsadzkowego Maczki-Bór obejmuje obszar o powierzchni około 15,3 km2. Badania zrealizowano w oparciu o jednowarstwowy model hydrogeologiczny przy wykorzystaniu programu Processing MODFLOW Pro v. 7. Kalibracja i weryfikacja modelu przeprowadzona została w odniesieniu do zalegania zwierciadła czwartorzędowego poziomu wód podziemnych pomierzonego w piezometrach oraz ilości wód odprowadzanych z kopalni. W oparciu o uzyskane wyniki przeprowadzono symulację zmian w układzie hydrodynamicznym wynikającą z planowanej likwidacji wyrobisk i utworzenia zbiornika wodnego w obrębie pola Bór-Wschód.
EN
Numerical model of the hydrodynamic conditions in the Maczki-Bór sand pit space encompass an area of about 15,3 km2. The survey was fulfilled on a single layer hydrogeological model reconstructed with Processing MODFLOW Pro v. 7 software. Model calibration and verification was carried out with regard to the quaternary groundwater table measured in piezometers and amount of groundwater drained by the mine. Based on the results of the survey simulation of changes in the hydrodynamic system (resulting from planned closure of mining operations and forming water reservoir within the field Bór-Wschód) was accomplished.
4
Content available remote What Polish mining owes to Polish hydrogeology?
EN
Poland is endowed with the wealth of mineral resources, especially resources of coal and lignite, metal ores and mineral rawmaterials for chemical industry. Exploitation of these resources as a rule leads to inflow of water to mine workings and thus to various technical problems which have to be solved. Such problems arise at all the stages of management of mineral deposits, from reconnaissance and prospecting and exploration to preparing of a deposit for exploitation and exploitation and closing of mines. The water can have significant negative influence on prospecting and exploration and preparation of deposits to exploitation and creates a risk for mining operations and miners.Water inflow also results in environmental changes and increases extraction costs. The arising problems are technical and economic in character and the key for their solution is hydrogeology or, more precisely speaking, one of its more specialized branches - that is mining hydrogeology. The aim of this paper is to show the role and significance of hydrogeological works in management of mineral resources. A special attention is paid to the major achievements of Polish hydrology, which contributed to the developments in mining in our country and the world. Moreover, significance of contribution of hydrogeology at all the stages of mineral resources management, from reconnaissance and prospecting to exploitation of mineral deposits and closing of mines, is discussed. The presentation is of the review type and comprises examples of contributions of hydrogeology to exploration and documentation of individual mineral deposits, including assessments of mine water inflow and risks, environmental impact of mining operations and water management issues. It is worth to note that achievements of the mining hydrogeology from the last twenty years were mainly connected with working out methods for forecasting and assessments of environmental impact of closing the mines. In short, it may be stated that the actual contribution of Polish hydrogeology to the developments of mining sector is well shown by the presented examples concerning practically all the major mineral resources and the whole process of their management.
PL
Zaprezentowano problematykę związaną z procesami likwidacji wyodrębnionego rejonu zakładu górniczego. Przedstawiono podstawowe uwarunkowania formalno-prawne oraz zagadnienia dotyczące potencjalnych zagrożeń mogących wystąpić w likwidowanym obszarze, a także zagadnienia techniczne z tym związane. Problematyka ta została omówiona na przykładzie koncepcji likwidacji Rejonu PW kopalni "Polkowice-Sieroszowice" z uwzględnieniem likwidacji szybów P-III i P-IV.
EN
The issues concerning closing the separated mine region are presented in the paper. Basic formal and legal regulation are discussed and problems concerning the possible hazards which may occur in the area being closed as well as technical issues are presented. All aspects are presented on the example of the concept of East Polkowice region in the "Polkowice-Sieroszowice" mine closing taking also into consideration closure of P-III and P-IV shafts.
6
Content available remote Development of a mineral deposit as a sustainable economic unit
EN
Closure of a mine is more certain than starting it. Kamaishi mine of Japan is an example of the development of a mineral deposit as a sustainable economic unit, where revenue earned today is comparable, when the mine was operational. Alternative possible measures to be taken during active mining life have been suggested like Afforestation, Water Harvesting, Tourism etc. to earn the desired revenue during post mining period in the article.
PL
Zamknięcie kopalni jest bardziej pewne niż jej uruchomienie. Kopalnia Kamaishi w Japonii jest przykładem opracowania złoża mineralnego jako jednostki zrównoważonej ekonomicznie, gdzie dochody zarabiane obecnie są porównywalne z tymi z czasu, gdy kopalnia pracowała. Zaproponowano alternatywne środki do podjęcia w czasie aktywności kopalni, takie jak zalesianie, hodowle wodne, turystyka, itp., których celem jest wypracowanie żądanych dochodów w okresie po zakończeniu eksploatacji.
PL
Likwidacja zakładów górniczych na obszarze Tarnobrzeskiego Zagłębia Siarkowego wymagała rozwiązania szeregu zagadnień związanych z ukształtowaniem nowej gospodarki wodnej. Dotyczyła ona zarówno terenów położonych wokół dwóch kopań odkrywkowych, jak i byłych pól górniczych kopalni otworowej. Brak jednoznacznej, przedeksploatacyjnej dokumentacji stosunków wodnych oraz niedostateczne wykorzystanie prognoz hydrogeologicznych spowodowało określone trudności i zwiększyło koszty likwidacji tak dużych przedsiębiorstw górniczych. Założenia i bieżąca kontrola skuteczności odwadniania terenów pogórniczych, prognozowanych zmian położenia zwierciadła wody w piętrach wodonośnych oraz wielkości przepływów wód podziemnych były treścią badań wykonanych na numerycznym modelu obszaru filtracji. Przedłużający się okres likwidacji wyrobisk pogórniczych siarki jest negatywnym przykładem trudności, jakie występują w przypadku braku wiążących decyzji dotyczących sposobu i warunków prowadzenia prac likwidacyjnych i niezabezpieczenia dostatecznych środków finansowych na ten cel.
EN
The closure of mines in the Tarnobrzeg Native Sulphur District required the solution of numerous problems concerning the new water management in the areas surrounding both the open pits and the fields mined with the underground melting method. The lack of precise documentation of pre-mining aquatic environment along with an inadequate application of hydrogeological prognoses resulted in significant difficulties and additionally rised the high closure costs of mining enteprises. The designed drainage of post-mining areas and the control of its current efficiency, the prognosed changes in groundwater table position within water horizons and the volumes of groundwater flows were studied with the numeric model of filtration area. The overextended period of mine closure in the district is a negative feature and illustrates difficulties which arise due to the lack of compulsory decisions concerning the methods and conditions of land reclamation, and due to insufficient financing.
8
Content available remote Wpływ likwidacji otworowej kopalni siarki Jeziórko na stosunki wodne
PL
Wydobycie siarki metodą podziemnego wytapiania w kopalni Jeziórko zostało zakończone w 2001r. Prace likwidacyjne prowadzone w obrębie obszaru górniczego dotyczą całej infrastruktury przemysłowej, w tym ponad 8000 otworów eksploatacyjnych. Przekazanie zrekultywowanych terenów pogórniczych do nowego użytkowania jako tereny rekreacyjne wymaga uregulowania stosunków wodnych, zwłaszcza w piętrze czwartorzędowym. Dotychczasowy sposób odwadniania terenu kopalni pompami powierzchniowymi musi być zastąpiony przez grawitacyjne odprowadzanie wody. Docelowy system odwadniania utworzą powierzchniowe zbiorniki wodne połączone rowami i kanałami. Odprowadzenie wody poza obszar kopalni ma zapewnić przebudowana i pogłębiona rzeka Żupawka. Skuteczność odwadniania terenów pogórniczych, prognozowane zmiany położenia zwierciadła wody w piętrach wodonośnych oraz wielkości przepływów wód podziemnych były treścią badań wykonanych na numerycznym modelu obszaru filtracji obejmującym rejon Jeziórka. Rezultaty uzyskane dla czwartorzędowej warstwy wodonośnej wskazują na możliwość wystąpienia lokalnych podtopień terenu, natomiast w warstwie trzeciorzędowej obserwowany będzie powrót do warunków zbliżonych do istniejących pierwotnie.
EN
Native sulphur mining with the underground melting method at the Jeziórko Mine has been abandoned in 2001. The remediation of the license area includes the whole industrial infrastructure with over 8,000 producing wells. The transfer of remediated area for the new land-use purposes (recreation) requires the regulation of aquatic environment, particularly the Quaternary groundwater horizon. The mine drainage system with surface pump stations operating up to date must be replaced with the gravitational drainage. The designed drainage system will include surface reservoirs connected with ditches and canals. Water discharge from the former mine area will be provided by reconstructed and deepened Żupawka River. Effectiveness of drainage of post-mining land, prognosing of changes in the position of groundwater table and the volume of groundwater flow were the topics of studies on the numeric model of the Jeziórko filtration area. The results of modelling of Quaternary groundwater horizon point to the possible local floodings whereas the Tertiary grounwater environment is expected to return to the primary conditions.
9
Content available remote Prognozy hydrogeologiczne przebiegu likwidacji Kopalni Siarki Machów
PL
W rejonie Tarnobrzega prace likwidacyjne w wyrobisku poeksploatacyjnym Kopalni Siarki Miechów są realizowane w sposób minimalizujący zagrożenie dla środowiska naturalnego. W grudniu 2002r. zakończono formowanie na dnie wyrobiska 25-metrowej warstwy izolacyjnej oddzielającej wody przyszłego zbiornika od zanieczyszczonych wód trzeciorzędowych. Do czasu napełnienia odkrywki wodą z Wisły będzie ona odwadniana, aby nie spowodować rozszczelnienia utworzonej warstwy izolacyjnej. Na matematycznym modelu warunków hydrogeologicznych Tarnobrzeskiego Zagłębia Siarkowego, utworzonym w programie Modflow, wykonano prognozę zmian stosunków wodnych obejmującą końcowy okres likwidacji odkrywki Machów. Wyniki tych obliczeń pozwalają optymalizować lokalizację studni odwodnieniowych i ilości odbieranych wód trzeciorzędowych oraz określić wpływ likwidacji wyrobiska na środowisko wodne. Z rozwiązań symulacyjnych wynika, że w miarę napełnienia odkrywki wodą można będzie znacząco ograniczać ilość wody pompowanej z piętra trzeciorzędowego aż do całkowitego wyłączenia systemu odwadniania. Nowym istotnym ośrodkiem drenażu zanieczyszczonych wód trzeciorzędowych będzie niezlikwidowane wyrobisko górnicze byłej Kopalni Siarki Piaseczno.
EN
In the Tarnobrzeg Sulphur District the closure and remediation of the Machów native sulphur mine is run with methods which minimize the environmental impact. In December 2002 the 25-meters-thick protection layer has been completed which sealed the bottom of the future reservoir from the polluted in Tertiary formations. Until the reservoir is filled with water from the Vistula River it will be drained in order to avoid the unsealing of protection layer. The mathematical model of hydrogeological conditions in the Tarnobrzeg Sulphur District and the MODFLOW software were applied to prognosing the changes in aquatic environment at the final stage of Machów open pit remediation. The results of calculations enable the optimization of draining wells location and the volume of drained Tertiary waters as well as the prediction of environmental impact of the mine closure. The modelling revealed that during the flooding of the pit the volume of waters drained from the Tertiary horizon can be substantially limited until the final closure of draining system. The new, important draining center for polluted waters from Tertiary horizon will become the unremediated open pit of the Piaseczno Sulphur Mine.
EN
The water storage capacity of a rock mass as one of the factors flooding process affecting mines has not been thoroughly examined in the past. The value of the water storage capacity of rock mass has been obtained through field investigations and calculations, including the water capacity of the rock masses in the vicinity of mine workings and similar rock masses łocated beyond the mine workings themselves, but able to drain into the mined area. In this paper, the so-called "additional" water capacity of rock masses in the external part of the drainage zone has been defined and a method for its quantification is presented. It allows to calculate the water storage capacity of a rock mass and the total void volume of the reservoirs. The water storage capacity of the Carboniferous rock mass in the Upper Silesian Coal Basin (USCB) has been estimatcd by using prognostic calculations and the results of field observations. It was estimated with respect to the complex geological and tectonic conditions and, in particular, to the hydro-geological and mining conditions, including the geo-mechanical properties of the rocks surrounding mine workings. It has been found that the overall percentage proportion of each void volume- componenfs capacity in relation to the specific, empirically determined real volume of the reservoir can be proportionally responsible for its formation time and how the process develops. For capacities related to the water storage capacity of a rock mass, this proportion can be from 35% to 75%. Considering the wide usc of the parameters in mines, the author also suggests using the so-called "rock-mass water-storage capacity index — drm in the calculations. This index can correct the total void volumes of the reservoirs in mine workings by introducing values of the water storage capacity of the rock mass and their local zones of drainage. The values of index drm for the reservoirs investigated can vary from 0.95 to 4.78. Knowing the principles of its determination, it may be used not only for the predietion of the flooding process in mine workings, but also for the predietion of the drainage process in flooded mine workings.
PL
Chłonność wodna górotworu jako jeden z czynników decydujących o przebiegu zatapiania kopalń nic była dotychczas szczegółowo badana. Ocena chłonności wodnej górotworu ograniczała się jak dotąd do określenia jej wpływu na proces zatapiania kopalń przy zastosowaniu tylko jednej z jej składowych, jaką jest pojemność wodna górotworu. W wyniku prac wykonywanych w GIG w aspekcie zatapiania likwidowanych kopalń w latach 1994—1997 stwierdzono, że uzyskana na podstawie obliczeń i badań polowych wartość chłonności obejmuje pojemności wodne zdrenowanego górotworu objętego zasięgiem występowania wyrobisk górniczych oraz górotworu w zasięgu odwodnienia, lecz położonego poza zasięgiem wyrobisk górniczych (rys. 1). Jest ona ponadto wartością korygującą dla znanych sposobów obliczeń pojemności wodnej wyrobisk górniczych, szczelin poeksploatacyjnych (rys. 2) i górotworu (pojemności intergranularnej skał) dla podziemnych zbiorników wodnych (Rogoż 1978; Konstantynowicz i in. 1974; Bukowski 1999, 1999a). W niniejszej pracy zdefiniowano tzw. pojemność dodatkową i przedstawiono sposób jej wyznaczania (wzór 3), a tym samym wyznaczania chłonności wodnej górotworu i całkowitej pojemności wodnej podziemnych zbiorników (wzory 1—5). Dokonano podziału wód gromadzonych w tych zbiornikach na składowe pojemnościowe (tabl. 1). W oparciu o podstawy teoretyczne i badania własne autora określono warunki, jakim powinny odpowiadać podziemne zbiorniki obserwowane w kopalniach węgla kamiennego w GZW (rys. 3). Wyniki obserwacji zbiorników spełniających te warunki posłużyły do wyznaczenia parametrów określających chłonność wodną górotworu oraz dla charakterystyki składowych pojemnościowych (rys. 5). Określając warunki obserwacji zbiorników na potrzeby oceny chłonności przedstawiono również podstawy geometryczne obliczania pojemności wodnej górotworu i części szczelin poeksploatacyjnych, które mogą zostać wypełnione wodą (rys. 4). Omówiono wpływ chłonności wodnej górotworu na przebieg procesu zatapiania wyrobisk górniczych i ich naturalnego otoczenia. Posługując się wynikami obliczeń prognostycznych i wynikami obserwacji polowych, w nawiązaniu do złożoności warunków geologicznych i tektoniki, a szczególnie warunków hydrogeologicznych oraz warunków górniczych, zwłaszcza własności fizykomechanicznych skał otaczających zatapiane wyrobiska górnicze, dokonano oceny chłonności wodnej górotworu karbońskiego w GZW. Pomimo tzw. „typowego" przebiegu procesu zatapiania zrobów, charakteryzującego się dłuższym od prognozowanego czasem zatapiania, stwierdzono wyraźne różnicowanie czynników decydujących o zachodzeniu tego procesu (rys. 6, 7). Określenie wszystkich składowych pojemnościowych umożliwiło uzyskanie pełnego obrazu struktury tworzonego zbiornika wodnego (rys. 5) i wpływu jego poszczególnych składowych, związanych z chłonnością wodną górotworu lub procesem eksploatacji, na przebieg zatapiania (rys. 8). Stwierdzono, że ogólny udział procentowy każdej z tych składowych w stosunku do określonej empirycznie pojemności rzeczywistej zbiornika odpowiada proporcjonalnie za czas i przebieg jego formowania się. Dla pojemności związanych z chłonnością wodną górotworu udział ten waha się od 35 do 75% (rys. 8). W znacznym uproszczeniu można stwierdzić, że stosunek chłonności wodnej górotworu do pojemności wyrobisk górniczych i szczelin poeksploatacyjnych w różnych rejonach GZW i w zróżnicowanych warunkach występowania zbiorników wodnych nie ulega poważniejszym zmianom, lecz w obrębie pojemności składowych chłonności wodnej górotworu zmienia się stosunek objętościowy wód intcrgranularnych do szczelinowych. W aspekcie szerokiego zastosowania w kopalniach, obok innych parametrów, autor proponuje wykorzystanie w obliczeniach tzw. „wskaźnika chłonności wodnej górotworu". Wskaźnik ten koryguje całkowite pojemności podziemnych zbiorników wodnych powstałych w wyrobiskach górniczych o chłonność wodną górotworu w obrębie lokalnego dla zbiornika leja depresji. Jest on stosunkiem rzeczywistej pojemności zbiornika uzyskanej empirycznie (V) do łącznej pojemności wolnych przestrzeni obliczonej dla zrobów i wyrobisk korytarzowych (Vz + Vk — oznaczony jako dch (wzór 6), rzadziej z uwzględnieniem pojemności szczelin i spękań poeksploatacyjnych, wówczas oznaczony jako Dch. Wartości wskaźnika dch określone dla zbadanych zbiorników wodnych zmieniają się w zakresie od 0,95 do 4,78 (rys. 9). Parametr ten, przy znajomości zasad jego wyznaczania, umożliwia korygowanie całkowitych pojemności zbiorników wód podziemnych w kopalniach i powinien pozwolić na obniżenie błędu prognozowania procesu zatapiania nawet o około 50%. Może znaleźć szerokie zastosowanie praktyczne nie tylko w prognozowaniu zatapiania, lecz także w prognozowaniu procesu odwadniania wyrobisk górniczych.
first rewind previous Strona / 1 next fast forward last
JavaScript jest wyłączony w Twojej przeglądarce internetowej. Włącz go, a następnie odśwież stronę, aby móc w pełni z niej korzystać.