Ograniczanie wyników
Czasopisma help
Autorzy help
Lata help
Preferencje help
Widoczny [Schowaj] Abstrakt
Liczba wyników

Znaleziono wyników: 168

Liczba wyników na stronie
first rewind previous Strona / 9 next fast forward last
Wyniki wyszukiwania
Wyszukiwano:
w słowach kluczowych:  geoturystyka
help Sortuj według:

help Ogranicz wyniki do:
first rewind previous Strona / 9 next fast forward last
1
Content available remote Nowe obiekty geoturystyczne na południowym Podlasiu
EN
In 2018 the Łuków commune in southern Podlasie became enriched by eight small lapidaries as a result of local self-government initiative. They play a didactic and aesthetic function of biker-friendly spaces along bicyce routes. The article discusses 25 erratic boulders, indicating their Scandinavian provenance and micro-morphology features that are a record ofenvironments in which the erratic boulders were staying during their transport. A special attention has been given to the geotourist significance of these stone objects.
EN
The Owadów-Brzezinki Geopark, located in the western margin of the Holy Cross Mountains in Slawno community (Łódź Voivodeship), was established in June 2019 in close vicinity of the Owadów-Brzezinki quarry. The geopark consists of palaeontological museum, educational trail and panoramic viewing platform, located along the quarry edge. The palaeontological museum exhibits unique fossils of marine and terrestrial organisms that were excavated in the quarry during the last six years. Among the most important fossils, which can be seen there are: horseshoe crabs, crustaceans, ammonites, insects, actinopterygian fish, turtles, ichthyosaurs, crocodylomorphs and pterosaurs. In addition to the original fossils, the museum presents life-size reconstructions of animals that inhabited the local seas and islands in the Late Jurassic, and plates illustating palaeogeographical and paleoenvironmental history of this site. Thanks to many important palaeontological and palaeobiological discoveries, this geopark has great geotourist and educational potential. The geopark’s design was drawn upon similar palaeontological museums such as the Jura Museum Eichstätt in the Solnhofen region and the Hauff Museum in the Holzmaden in Germany.
EN
The pits that left after exploitation of solid rock minerals are extremely interesting geological objects. They contain records of ancient processes that led to the exposure of rock formations, allowing the timing of these processes. The data obtained from abandoned quarries can be used for scientific studies, but it can also be applied in all activities aimed at popularizing knowledge about a biotic nature. Therefore, these localities should be under legal protection or at least secured against devastation, which often faces considerable difficulties. The Geological Museum has undertaken actions aiming at the protection of abandoned quarries, most often in the form of projects dedicated to geotourism management and creating geotourist trails. These projects are a chance to save important geosites from devastation, overgrowing by vegetation, or fading into oblivion. The article presents case studies of successfully managed old quarries, as well as failed attempts.
EN
Cave tourism (speleotourism) is very popular all over the world within the broader category of geotourism. Slovakia is also well known for its karst areas and caves, but most of them are not freely open to the public. This paper presents how to make a cave “accessible” without physically entering it. This can be facilitated through the use of digital 3D models. Visitors are then able to experience cave tours through 3D projections and 3D cinema. This would allow people with disabilities and those with claustrophobia to enjoy caving. An added advantage is that the cave environment remains untouched. This paper provides a comprehensive scan of the Bear Cave using Leica ScanStation C10 terrestrial laser scanner. During the 3D modelling of the Bear Cave, Trimble RealWorks software was used to process and analyze the large data sets recorded by the scanner. As a result, not only were visualizations and images of 3D models from the cave obtained, but also a 3D animation was made using the Bentley Pointools software. The information included in this paper has been compiled from all phases of the measuring and data processing of the Bear Cave.
PL
Turystyka jaskiniowa (speleoturystyka) to bardzo popularna na całym świecie forma geoturystyki. Realizowana jest ona także na Słowacji, która jest znana ze swoich krasowych obszarów i jaskiń. Niestety większość z tych jaskiń nie jest swobodnie dostępna dla zwiedzających. Niniejszy artykuł przedstawia, jak „udostępnić” jaskinię bez konieczności fizycznego wchodzenia do niej. Jest to możliwe dzięki wykorzystaniu cyfrowych modeli 3D. Zwiedzający będą mogli doświadczyć zwiedzania jaskini za pośrednictwem projekcji 3D i kina 3D. Pozwoliłoby to niepełnosprawnym oraz osobom z klaustrofobią cieszyć się wizytą w jaskini. Dodatkową zaletą takiej formy zwiedzania jest to, że środowisko jaskiniowe pozostaje nietknięte. Autorzy opisują pomiar Jaskini Niedźwiedziej przy użyciu naziemnego skanera laserowego Leica ScanStation C10. Podczas jej trójwymiarowego modelowania, do przetwarzania i analizy dużych zbiorów danych zarejestrowanych przez skaner, wykorzystano oprogramowanie Trimble RealWorks. W wyniku skanowania laserowego uzyskano nie tylko wizualizacje i obrazy modeli 3D z jaskini, ale także animacje 3D wykonane przy użyciu oprogramowania Bentley Pointools. Informacje zawarte w niniejszym opracowaniu zostały zebrane ze wszystkich faz pomiarów Jaskini Niedźwiedziej i przetwarzania danych.
EN
Human intervention in the geological environment is commonly thought to pose a threat to geoheritage. However, new information from the Western Caucasus where unique geological features are concentrated in Mountainous Adygeya, implies that man-made features in fact add value to geoheritage. Such features include a lengthy artificial niche in the Guama Gorge, accumulations of large artificial clasts along the road leading to the Lagonaki Highland and the Khadzhokh Quarry with the artificial Red Lake. These contribute to the regional uniqueness of geosites and can be classified as geomorphological, sedimentary, economical and hydro(geo)logical geoheritage types. Interestingly, these artificial features have natural analogues in the study area. Such integrity of local geological landscapes urgently require special interpretations for guided excursions and explanatory panels for correct comprehension of the origin of these unique features on the part of unprepared tourists. Generally, the human imprint on geological landscapes of Mountainous Adygeya is significant and occasionally positive, which makes the entire geodiversity hotspot of special, international interest and an object for further investigations.
EN
The article describes 19 erratic boulders of the northwestern margin of the Holy Cross Mountains pointing to their Scandinavian source area. For each boulder, the location, the form of its protection, petrographic type, morphology, and the present and potential significance are also given.
EN
Interesting objects – the rocky forms and waterfall thresholds, built of Yamna Sandstone occur in the vicinity of Skole town. Beside the esthetic positive aspects related the morphological variety of the rocky forms and occurrence of the diversified weathering structures, the objects have a substantial cognitive value encompassing the lithology and sedimentological processes of the thick-bedded turbidites. The sandstone rocky forms usually occur in the groups distributed on slopes and forming so-called rocky towns. Their number and distribution allow observation of the changing structural and textural features both lateral and vertical within the 100-m thick composed profiles. The excellent degree of rocks outcropping, variety of structural and textural features and spectrum of possible observations indicates the high geotouristic potential of the investigated objects.
PL
W okolicy miasta Skole, w obrębie wychodni piaskowca jamneńskiego występują interesujące obiekty geoturystyczne, do których należą piaskowcowe formy skałkowe i progi wodospadowe. Oprócz wysokich walorów estetycznych, związanych z urozmaiceniem morfologicznym terenu i różnorodnością poszczególnych skałek oraz struktur wietrzeniowych, obiekty te mają istotną wartość poznawczą w zakresie wykształcenia litologicznego oraz procesów sedymentacyjnych gruboławicowych turbidytów. Skałki piaskowcowe zwykle występują w grupach rozmieszczonych na stokach, tworząc miasta skalne. Taka liczebność oraz położenie daje możliwości obserwacji zmienności cech tekstualnych i strukturalnych, zarówno lateralnie, jak i wertykalnie, w obrębie ponad stumetrowych złożonych profili. Znakomity stopień odsłonięcia oraz różnorodność form strukturalnych i tekstualnych oraz spektrum możliwych obserwacji wskazuje na wysoki potencjał geoturystyczny.
EN
The Cabo de Gata-Níjar Geopark is one of the most remarkable examples of the geological heritage in Spain, and it comprises the largest volcanic massif in Andalusia. It is built of andesites and dacites with such typical volcanic forms like lava flows, volcanic calderas, volcanic domes and columnar joints. The ancient beaches and reefs demonstrate the presence of climate change as well as of a subtropical sea. The tourism in this region is mainly focused on its beaches and some remains of the cultural heritage, like salt works or the Rodalquilar gold mine. This study pretends to analyze the reasons and consequences of this matter. Highlighting the good state of preservation of this area and the possibility of enjoyment of its beauty, more attention should be paid to the popularization of the local geological aspects, which would significantly increase the awareness and interest among the tourists.
PL
Geopark Cabo de Gata-Níjar jest jednym z najbardziej niezwykłych przykładów dziedzictwa geologicznego w Hiszpanii i obejmuje największy masyw wulkaniczny w Andaluzji. Zbudowany jest z andezytów i dacytów tworzących tak typowe formy wulkaniczne jak lawy, wulkaniczne kaldery, kopuły wulkaniczne częstokroć wykazujące oddzielność słupową. Występowanie kopalnych plaż i raf koralowych dowodzi obecności w tym miejscu tropikalnego morza oraz zaszłych z czasem wyraźnych zmian klimatycznych. Turystyka w tym regionie koncentruje się głównie na tutejszych plażach i niektórych pozostałościach dziedzictwa kulturowego, takich jak dawne solniska lub kopalnia złota Rodalquilar. Celem artykułu była analiza przyczyn i skutków tego stanu rzeczy. Podkreślając dobry stan zachowania tego obszaru i możliwość korzystania z jego piękna, większej uwagi wymagałoby spopularyzowanie lokalnych atrakcji geologicznych, co znacznie zwiększyłoby świadomość i zainteresowanie wśród turystów
PL
Czy czynna kopalnia odkrywkowa surowców skalnych może być interesującym miejscem dla działań w zakresu geoedukacji i geoturystyki, a także pełnić rolę w promocji obszaru, na którym się znajduje? Obserwując przykład kopalni Owadów-Brzezinki i współpracy pomiędzy trzema podmiotami: Stowarzyszeniem Przyjaciół Nauk o Ziemi PHACOPS, firmą Nordkalk i gminą Sławno, można odpowiedzieć na to pytanie jedynie w pozytywny sposób.
10
Content available Moai i geoturystyka na Wyspie Wielkanocnej
EN
There are few places like Easter Island on the Earth, where material culture is so strongly linked to geology. However, geological information, given to us by handbooks and guides, is usually incomplete, being only a supplement to the culture and historical information. This article presents a different, geological view on the monuments and sculptures of Easter Island and takes a notice of geology and geomorphology of the island.
EN
Landscape is part of everyone’s cultural heritage, if recognized and understood; such consciousness fosters a more creative participation of society in a balanced management of the territory and sustainable development: an important resource in times of crisis. Cognitive tools now enjoy a wide use and offer us a means of immediate communicative diffusion of scientific knowledge relative to an area and an environment. LANDSCApp, a smartphone app, gives the public a chance to try an alternative approach to the knowledge of the natural and cultural territorial heritage, thanks to a set of information related to the geological, morphological, environmental settings of the Italian landscapes.
EN
Nowadays, there are no operating deep-cast mines in Hungary, the last one – Úrkút manganese mine was closed in 2016. The purpose of this article is to briefly present two historical underground mines and theirs recent condition. First of them is Telkibánya – a gold mine placed in Tokaj Mountains. Second one is a brown coal mine in Salgótarján. Field works were focused on the most significant and accessible remainings in those regions – Mária adit in Telkibánya and Joseph adit in Salgótarján.
PL
Obecnie na Węgrzech nie ma żadnej działającej kopalni podziemnej. Ostatnia kopalnia Úrkút została zamknięta w roku 2016. Przykładami dawnego górnictwa podziemnego tego kraju jest kopalnia złota i srebra Telkibánya oraz kopalnia węgla brunatnego Salgótarján. Leżą one w północnej części Węgier. Niniejszy komunikat jest wynikiem robót terenowych przeprowadzonych w tych lokalizacjach z naciskiem na dostępne sztolnie – Mária, leżąca w Telkibánya, oraz Joseph – leżąca w Salgótarján. Pierwsza z wymienionych nie jest udostępniona turystom, a jedynie użytkowana okresowo przez studentów wydziałów geologicznych i górniczych. Druga z nich została zagospodarowana jako muzeum już w roku 1965. Sztolnia Mária to przykład obiektu o dużych walorach naukowych, jednak stosunkowo mniejszym potencjale geoturystycznym. Z pewnością na uwagę zasługuje długa historia wydobycia bardzo cennego kruszca oraz aspekty geologiczne. Sztolnia Joseph mimo swoich niewielkich rozmiarów, ale za to długiej historii istnienia jako muzeum ukazuje wszelkie aspekty związane z górnictwem podziemnym węgla.
PL
Geostanowiska są miejscami odwiedzanymi przez różne grupy turystów. Są wśród nich także uczniowie biorący udział w wycieczkach klasowych i szkolnych. Oni bowiem, łącząc turystykę edukacyjną z krajoznawstwem, mają możliwość poznać m.in. dziedzictwo geologiczne odwiedzanego regionu. Szkolny lub klasowy wyjazd pełni też ważną funkcję wychowawczą dzieci i młodzieży oraz uwrażliwia je na piękno otaczającego świata. Wycieczka jest zatem, dobrą okazją dla uczniów do zdobycia nowych oraz utrwalenia już posiadanych wiadomości i umiejętności poza szkolną ławą. Taka edukacja – z dala od szkoły – jest zwykle dla młodych ludzi bardzo interesująca, a przez to efektowna i efektywna. Autorzy pracy podejmują próbę omówienia geoturystyki jako formy edukacji i wychowania uczniów. Szkolny lub klasowy wyjazd nauczycieli z podopiecznymi jest też ważny z pedagogicznego punktu widzenia i pozwala na kształtowanie szeroko rozumianych postaw prospołecznych u młodych ludzi. W niniejszym artykule autorzy chcą zwrócić uwagę na te zagadnienia w nawiązaniu do geoturystyki. Wśród postawionych sobie celów jest też poznanie aktywności nauczycieli w organizowaniu wyjazdów turystycznych do różnorodnych miejsc związanych z geologią. By zrealizować obrany cel, autorzy artykułu zdecydowali się na badania ankietowe, ograniczając dwustronicowy kwestionariusz do 16 pytań. Spośród pedagogów sondażem tym objęto wyłącznie nauczycieli geografii, którzy są najbardziej związani z edukacją geologiczną. Często też podejmują się wyjazdów z młodzieżą lub służą pomocą swoim kolegom, który uczą innych przedmiotów, ale także angażują się w turystykę szkolną. Poznanie zainteresowań nauczycieli geografii wyjazdami turystycznymi do geostanowisk, organizacji i celów wyjazdów szkolnych i klasowych oraz form geoedukacji w terenie może mieć charakter aplikacyjny. Jest to szczególnie ważne dla nauczycieli geografii oraz innych osób zajmujących się geoedukacją i organizacją wycieczek młodzieży do geostanowisk. Dydaktyczny i wychowawczy charakter takich szkolnych wyjazdów może również przyczyniać się do zwiększenia różnorodności ofert geoturystycznych i geoproduktów w miejscach związanych z edukacją geologiczną.
EN
Geosites are places visited by various tourist groups, as well as students, who take part in class or school trips. Combining educational tourism with touring, visitors have the opportunity to learn about the geological heritage of the visited region. School or class trips play an important role in bringing up children and young people and expose them to the beauty of the surrounding world. A trip for students is therefore a good opportunity to acquire new and consolidate already existing knowledge and skills, outside of the classroom. Such education, away from school, is very interesting for young people, captivating their attention, and, as such, attractive and effective. It can also be successfully used in geotourism. The authors of the work attempt to discuss geotourism as a form of education and upbringing of students. The school or class trip is important from a pedagogical point of view and makes it possible to shape broadly understood pro-social attitudes among young people. In this work, the authors want to draw attention to these issues in reference to geotourism. Learning about the activity of teachers in organizing tourist trips to various places related to geology is one of the goals set out in the paper. In order to achieve the objective, the authors of the article decided to conduct surveys, limiting a two-page questionnaire to 16 questions. Among the educators, the survey covered only geography teachers, who are mainly educated in geology in the schools. They often lead trips with young people or help their colleagues who teach other subjects, and likewise engage in school tourism. The understanding of the interests of the geography teachers in geosite trips, organization and objectives of the school trips and forms of geo-education in the field may be applied in future projects. This is especially important for geography teachers and others involved in geo-education and organization of geosite trips. The educational character of such school trips may also contribute to the development of a range of geotouristic offers and geoproducts in places associated with geological education.
EN
The purpose of this contribution is to present the geotourist path in the Chochołowska Valley for the disabled with limited mobility, as well as for the elderly. The Chochołowska Valley is the most westward valley in the Polish Tatra Mountains (Western Tatras). It is the longest and largest valley in the Polish Tatra Mountains, with an area of 35 km2 and 10 km in length. The highest peak located in the Chochołowska Valley is the Starorobociański Wierch at 2176 m a.s.l. The altitude at the end of the valley around Siwa Polana, is about 900 m a.s.l. (from 910 m a.s.l. to 920 m a.s.l.). At the Polana Huciska, where the geotoursit path ends, the altitude is about 1000 m a.s.l. The length of the path is 3.5 km, and the altitude difference over this distance is 100 meters. The Chochołowska Valley is developed in sedimentary rocks (limestones, marls, dolomites), belonging to two nappes: Choč Nappe (e.g. Siwiańskie Turnie outcrop) and Križna Nappe (e.g. Niżna Brama Chochołowska Rock Gate). The valley administratively belongs to the Witów village. A green tourist trail was marked through the valley. It start from the Siwa Polana to the mountain hut named after John Paul II on Polana Chochołowska. An asphalt road is from Siwa Polana to the Polana Huciska. The Chochołowska Valley is one of the most beautiful Tatra valleys with numerous rock outcrops and is considered to have a high geotouristic potential. The proposed geotourist path includes selected outcrops, which can be easily accessed by people with limited mobility, including people in wheelchairs. This path runs along a wide asphalt road, and any additional equipment (e.g. a freewheel for wheelchairs) is not required. A large car parking lot is available at the beginning of the proposed path (Siwa Polana), as well as sanitary and catering facilities.
PL
W niniejszym artykule została opisana propozycja trasy geoturystycznej w Dolinie Chochołowskiej dla osób niepełnosprawnych z ograniczonym stopniem poruszania się oraz dla osób starszych. Dolina Chochołowska jest najbardziej na zachód wysuniętą doliną walną w Tatrach Polskich (Tatry Zachodnie). Jest to najdłuższa i największa dolina w Tatrach Polskich. Jej powierzchnia wynosi 35 km2, a długość 10 km. Najwyższym szczytem położonym nad Doliną Chochołowską jest Starorobociański Wierch (2176 m n.p.m.). Wysokość bezwzględna u wylotu doliny, w rejonie Siwej Polany, wynosi około 900 m n.p.m. (od 910 m n.p.m. do 920 m n.p.m.), a na Polanie Huciska około 1000 m n. p. m. Długość naszej ścieżki geoturystycznej wynosi 3,5 km, a różnica wysokości na tej odległości wynosi 100 metrów. Dolina Chochołowska jest wypreparowana w skałach osadowych (wapienie, margle, dolomity) dwóch płaszczowin: choczańskiej (Siwiań- skie Turnie) i kriżniańskiej (Niżna Brama Chochołowska). Dolina ta administracyjnie należy do wsi Witów. Dnem doliny został popro- wadzony zielony szlak turystyczny do górskiego schroniska im. Jana Pawła II na Polanie Chochołowskiej. Do połowy doliny, do Polany Huciska, została doprowadzona droga asfaltowa. Dolina Chochołowska jest jedną z piękniejszych dolin tatrzańskich o wysokim potencjale geoturystycznym w związku ze znajdującymi się tu licznymi odsłonięciami skalnymi. W niniejszym artykule prezentujemy wybrane odsłonięcia łatwo dostępne, do których mogą dostać się bezproblemowo (płaska i szeroka nawierzchnia drogi) osoby z ograniczonym stopniem poruszania się, w tym również na wózkach inwalidzkich. Proponowana ścieżka geoturystyczna przebiega opisywaną drogą asfaltową, co nie wymaga konieczności używania dodatkowych sprzętów (np. freewheel w przypadku wózków). Na początku proponowanej trasy (Siwa Polana) jest duży parking dla samochodów i niezbędna infrastruktura sanitarno-gastronomiczna.
PL
Artykuł przedstawia historię oraz aktualny stan istniejących i dawnych kamieniołomów piaskowców godulskich w Brennej, Ustroniu i Wiśle na tle charakterystyki geologicznej warstw godulskich (jednostka śląska, kreda). W zarysie kreśli też kierunki wykorzystania piaskowców i możliwości współczesnego zagospodarowania dawnych kamieniołomów.
EN
In the 20th century, until approx. 1980, the Cieszyn area was the largest stone field in the Silesian Beskids. This is where sandstone used in the construction industry, in road construction (among others in Ustroń and Wisła) and in stone masonry (Brenna) was mined. The Godula layers (upper Cretaceous) provided abundant material, particularly sandstone. Sandstone mined from the lower Godula layers was used in road construction, whereas sandstone from the middle layers - in the construction industry, particularly in stone masonry, and sandstone from the upper layers - in local construction projects. After a time of prosperity, the number of active open-pit stone mines decresed. Currently, sandstone is mined in Wisła Obłaziec and in Brenna only. From among 14 sandstone deposits documented for the Cieszyn region, only seven are actually mined: in Wisła-Obłaziec, in the “Gahura” quarry, and in Brenna, in the “Beskid”, “Cisowa”, “Cisowa 1”, “Głębiec”, “Kormany” and “Tokarzówka” quarries. Long-decommissioned Godule sandstone quarries are located in Ustroń, Brenna and Wisła. The majority of them was naturally “reclaimed” by the natural world. Their small ledges were completely overgrown, and their initial shape was obliterated. Larger pits are still recognizable, although they are now overgrown with large trees. They are however often hidden deep in the woods, entirely forgotten. Yet, the former open pits could become a geo-tourist attraction of the region, and a part of them, such as the: “Czantoria”, “Szwarc” and “Równica” pits in Ustroń, or “Kończakówka”, “Jatny” and “Jarząbek” pits in Brenna, and “Jonidło” - in Wisła, deserve to be protected by establishing a documentation site. They are important for conserving the geo-diversity and cultural heritage of the region.
16
Content available remote Rola kamienia w przestrzeni miejskiej Pruszkowa
EN
The geological heritage of Pruszków is absent in the inhabitants’ consciousness, even though it is within their reach. In addition to the short characteristics of geodiversity of the area, the paper also presents eight large boulders and other stone elements in the town. They have a great potential in playing cognitive, educational, cultural-historical, geo-conservative and aesthetic roles. These functions can be used in the development of urban geotourism and in shaping the town’s image in accordance with the principles of sustainable development.
17
Content available remote Geopark Arouca w Portugalii
EN
Arouca Geopark is located in northern Portugal, approximately 50 km to the southeast from the city of Porto. It was established in 2006 and covers 330 km2 of the municipality of Arouca. Geologically it includes Early Palaeozoic weakly metamorphosed slates and quartzites, intruded by several granite massifs of Carboniferous age. Geological highlights of the area are findings ofgiant Ordovician trilobites, now on display in a special museum and rare textural varieties of granites. Arouca Geopark offers interesting geomorphology too, such as high-elevated planation surfaces in granites, tors and boulder fields, waterfalls and river gorges. Mining heritage is also present, focused on tungsten. Earth heritage is made accessible primarily through a network of 41 designated geosites and further promoted by a range of educational activities addressed to schools of all levels and initiatives aimed at engagement of local communities.
18
Content available Głazy narzutowe w żwirowni Łubienica-Superunki
PL
Na przykładzie głazów narzutowych ze żwirowni Łubienica-Superunki zaprezentowano ich walory naukowe, edukacyjne, estetyczne oraz wartości kulturowe i konserwatorskie. Wskazano także potencjał geoturystyczny, jaki ukryty jest wśród dużych eratyków skandynawskich, znajdujących się na terenie Polski.
EN
The scientific, educational, aesthetic, cultural and conservation values of erratic boulders have been presented on the example of boulders from the Łubienica-Superunki gravel pit. The potential of geotourism, which is hidden among Scandinavian boulders, is also indicated.
PL
Celem niniejszego artykułu jest zaprezentowanie wybranych kamieniołomów Ziemi Kłodzkiej, ocena stanu wyeksponowania oraz wskazanie możliwości ich zagospodarowania na różne cele. Ziemia Kłodzka jest regionem zróżnicowanym i urozmaiconym pod względem budowy geologicznej, stąd też w wielu jej rejonach prowadzono działalność eksploatacyjną surowców mineralnych. W pracy badawczej przeprowadzono badania kameralne, podczas których dokonano kwerendy publikacji. Pozwoliła ona zapoznać się z budową geologiczną omawianych obiektów oraz z problematyką wykorzystania wyrobisk na różnych przykładach i możliwości ich rewitalizacji. Drugim etapem były badania terenowe, podczas których przeprowadzono inwentaryzację i dokonano charakterystyki najważniejszych wyrobisk związanych z eksploatacją surowców takich jak: bazalt, piaskowiec, marmur, wapień krystaliczny, melafir i gnejs. Kamieniołomy mają duży potencjał geoturystyczny, mogą być wykorzystywane w celu prowadzenia zajęć dydaktycznych. Mankamentem opisanych obiektów jest brak ich odpowiedniego zagospodarowania na cele turystyczne.
EN
The aim of this article is to present the selected quarries of the Klodzko Region, to assess the status of their exposure, and to indicate their potential for various purposes. The Kłodzko Region is very diverse in terms of geology, so in many of its parts mining operations were conducted. In the research work, a chamber study was conducted and the results were included in this publication. The research lead to discovering the geological structure of the discussed objects, helped highlight the problems with excavations in various places and suggested possibilities for their revitalization. The second stage was a field study during which an inventory was crafted along with specification of the characteristics of the main excavations related to the exploitation of raw materials such as basalt, sandstone, marble, crystalline limestone, melafir and gneiss. Quarries have a great geotourism potential and can be used for teaching purposes. The disadvantage of the described facilities is their lack of suitable development for tourist purposes.
PL
Kamieniołomy były od dawna bazą do prowadzenia badań geologicznych, doskonałym źródłem pozyskiwania skamieniałości, a obecnie są również ważnymi obiektami służącymi edukacji i popularyzacji wiedzy geologicznej. Niestety nieczynne kamieniołomy często ulegają dewastacji – zarastają roślinnością, stają się składowiskami odpadów, są zalewane przez wody gruntowe lub wyrównane dla potrzeb realizacji inwestycji budowlanych. Istniejące prawo teoretycznie umożliwia ochronę nieczynnych kamieniołomów, jednak w praktyce są one rzadko chronione. Winę za ten stan rzeczy ponosi nieodpowiednia interpretacja niektórych zapisów prawa, problemy z własnością gruntów oraz brak świadomości społeczeństwa o wartości tych obiektów. Ochrona ścian kamieniołomu może być realizowana poprzez zakładanie rezerwatów, jak również tworzenie parków rekreacyjnych z elementami edukacyjnymi. Przykładem jest kamieniołom Sadowa Góra w Jaworznie z powstałą w nim GEOsferą, czy też Lipówka w Rudnikach z przyrodniczymi ścieżkami edukacyjnymi. Spośród ponad stu starych kamieniołomów Wyżyny Częstochowskiej i Wieluńskiej wybrano te o szczególnej wartości, aby na ich przykładach omówić zagadnienia i problemy pojawiające się przy próbach ich zabezpieczania. Inicjatywa autorów na rzecz ochrony tych obiektów w wielu przypadkach zaowocowała zwróceniem uwagi na nie lokalnych władz, a w niektórych – podjęciem konkretnych działań na rzecz ich zabezpieczenia. Na drodze objęcia ich faktyczną, prawną ochroną piętrzą się jednak liczne przeszkody. Wydaje się, że bez zdecydowanego poparcia takich działań ze strony Ministerstwa Środowiska nie mają one realnych szans na sukces.
EN
Old quarries often present the only possible insight in the geological history of the area, being also the important objects of scientific value, and the attractions for the education and geoturism. These statements are especially true for Poland, where, except the high mountains, the bulk of the Palaeozoic and Mesozoic rocks is usually hidden below the cover of a younger, mostly Quarternary deposits. The best places where these rocks can be observed are just the quarries. The old quarries often have been the basis for the geological studies, the scientific interpretation of cropping out here rock formations – both of stratigraphical, sedimentological, tectonical and palaeontological nature, and yielded the collections of fossils – often new for the science. The existing law gives several opportunities for protection of the quarries, at least in theory, indicating e.g. the geological outcrops as possible types and places of reserve. Unfortunatelly, both in the formal practice, and in interpretation of the existing law, the old qurries are rarely protected as the monuments or reserves of the inanimate nature. Such situation results from the generally poor knowledge of geology, the wrong interpretation of existing law according to opinion that “old quarries as the product of the human activity are not true objects of the nature”, and a very complicated way to formal recognition of the abandoned quarry as the protected object according to the law. There exists of course another way than the formal one to protect the old abandoned quarries. They can be used as places of recreation – natural parks where the interdisciplinary and interactive education with special attention to geology could be realized, or other possible solutions given, making them places of rest, sport, or other purposes. All of these need, however, the understanding of importance of the abandoned quarries as the objects of the high tourist and recreation attraction, and thus places useful for the local administration, enterprises and population. A special example of well understood position of the old qurry for the educational, ecological, geological purposes presents the newly erected „Geosfera center” at Jaworzno. Here in the abandoned qurry of Middle Triassic limestones and dolomites a multi-directional educational and recreation object has been formed due to activity of the local admistration and the scientists of the Polish Geological Institute – National Research Institute (Woźniak, 2011; Woźniak & Krzeczyńska, 2010, 2013). Although some other , good examples may be also cited e.g. the old quarry Lipówka near Częstochowa transformed by its owner “Cemex” Enterprise into educational area – with special path devoted both to geology, and the living nature characteristics (Babelewska et al., 2014; Śliwińska-Wyrzychowska et al., 2014); or the Skarbka quarry at Bałtów where the private investor founded the “line-park” with educational path, such examples are not numerous; the advanteges in adaptation of the old quarries for the promotion and recreation of the area are generally not noticed. Of more than one hundred of the old quarries of the Jurassic rocks in only one region of Poland well known to the authors – the Wieluń Upland, and the adjoining part of the Częstochowa Upland – are presented herein only six the most important of them which are unfortunatelly neither formally protected, nor in any other way saved against the potential destruction. All these quarries show the geologically important rock formations, and/or yielded the fossils of Middle and Upper Jurassic well known in international scale. These are as follows: (1) an old quarry at Wieluń showing the transitional beds between the Middle and Upper Jurassic rich in fossils, and showing special sedimentological features of extermely slow sedimentation in the open marine environment (Giżejewska, 1981; Antczak et al., 2014); (2–3) old quarries at Bobrowniki and Łobodno discussed recently in geological literature as the place of the reference level of the newly redefinded the World’s boundary of the two stages of the Upper Jurassic: Oxfordian and Kimmeridgian (Matyja& Wierzbowski, 2014; Wierzbowski et al, 2016); (4) Złota Góra quarries (“Adam” quarry) at Zawodzie in Częstochowa where the bedded limestones with abundant Upper Jurassic ammonite faunas have been described from XIX century (Różycki, 1953) – these include some forms having here their locus tipicus, and widely cited thereafter in many geological studies in the World – such as the genus Passendorferia (Brochwicz-Lewiński, 1973, 1975); (5) old quarry “Amerykan” at Złoty Potok showing the well preserved debris-flow deposits formed during Late Jurassic on the sea-bottom from the slope of the sponge “reef ” complexes; (6) the “Janina” quarry at Julianka showing the Jurassic coral-reef – the only one cropped out in the whole Kraków-Częstochowa and Wieluń uplands, and preserved karst phenomena of Early Cretaceous age (Różycki, 1937; Matyja & Wierzbowski, 2006). The present authors undertook some activities to protect the mentioned objects – but the general difficulties of many reasons – resulted so far in informal statements only of the local administration authorities – that they will care about them. It is thus the main subject of the whole problem that in opposition to protection of the animate nature which is generally realized well, the protection of the inanimate nature, and especially of the old quarries, is realized in the way that may be summarized as “less than perfect”. It should be mentioned that in the whole area of the Wieluń Upland, and the northern part of the Częstochowa Upland – a very picturesque region owing its landscape of the Upper Jurassic rocks – no one of the old quarries is protected according to the existing law. The main question remains – how this unhappy sitauation can be improved? In opinion of the authors – the formal support in this matter from the Ministry of the Environment seems necessary. There is necessity to organize the meeting to discuss the problem within group of specialists and under auspicies of the Ministry. Possibly a special opinion accepted by the Ministry should be sent to its local exposures. On the other hand, the protection of old quarries of special geological value should be placed within the subjects of activity of the newly rearranged Polish Geological Survey, as well as strictly related Polish Geological Institute.
first rewind previous Strona / 9 next fast forward last
JavaScript jest wyłączony w Twojej przeglądarce internetowej. Włącz go, a następnie odśwież stronę, aby móc w pełni z niej korzystać.