W warunkach strefy umiarkowanej najważniejszym czynnikiem wpływającym na charakterystykę roślin jest nieunikniony cykl pór roku, z niezwykle trudną do przetrwania zimą. To właśnie ona decyduje o strategiach naszych roślin, a to bezpośrednio przekłada się nie tylko na to, jak je zabezpieczać jesienią, ale też na ich właściwości dekoracyjne.
Rzeki, choć zawsze stanowiły istotny element krajobrazu kulturowego, na przestrzeni wieków odgrywały różne role w zagospodarowaniu przestrzennym miast. Historia lokacji osad ludzkich jest nierozerwalnie związana z obszarami rzek i ich rozlewisk: miejsc schronienia i zaopatrzenia w wodę pitną. Jednocześnie związek człowieka z rzekami polegał często na próbach – zazwyczaj udanych – ich ujarzmienia i uregulowania. Wody płynące były i wciąż są narażone na degradację i zanieczyszczenia, co stanowi ogromne wyzwanie dla rozwoju miast i jakości życia ich mieszkańców, także w obszarze architektury krajobrazu.
Kupiony dzisiaj komputer jutro jest już przestarzały. Chwila radości z nowej rzeczy trwa krótko. Jednak w codziennym, domowym użytkowaniu nowy sprzęt spełni swoją rolę przez dłuższy czas. W szerszej eksploatacji może to być za mało. Na pewno chwila jest za krótka, jeśli IT ma służyć ochronie życia i bezpieczeństwa ludzi, kiedy klimat za oknem tak szybko się zmienia. Czy nowe technologie informatyczne nadążają, żeby jak najskuteczniej służyć społecznościom i przyrodzie? Sytuacja nie jest jednoznaczna.
The worrying phenomenon of our times is a rapid decline in the biodiversity, that is directly related to the disorder in environmental sustainability. However, the question is whether before the appearance of the Homo sapiens there was a greater eco-sustainability? Or maybe even without the presence of the man such state would be rather correlated with some natural processes, that happen independently of our interference? The paper attempts to explain the relativity of environmental sustainability described by the Red Queen Hypothesis (RQH). That model presents competition in nature, which may be extrapolated to all interactions in the world of living organisms. The RQH shows that in the evolutionary terms not keeping pace on the run threatens not only progress but also poses an increasing risk of elimination of a given individual. So in that way environmental sustainability is relative and the model explains the probability of a constant extinction, so in fact a fall.
PL
Niepokojącym zjawiskiem naszych czasów jest gwałtowny spadek bioróżnorodności który jest bezpośrednio związany z zaburzeniem równowagi środowiskowej. Powstaje jednak pytanie, czy przed pojawieniem się Homo sapiens istniał większy eko-zrównoważony rozwój? A może nawet bez obecności człowieka taki stan byłby raczej skorelowany z pewnymi naturalnymi procesami, które zachodzą niezależnie od naszej ingerencji? W artykule podjęto próbę wyjaśnienia względności zrównoważenia środowiskowego opisanego w Hipotezie Czerwonej Królowej (RQH). Model ten przedstawia konkurencję w przyrodzie, którą można ekstrapolować na wszelkie interakcje w świecie żywych organizmów. RQH pokazuje, że w ujęciu ewolucyjnym nie nadążanie w biegu grozi nie tylko postępowi, ale także zwiększa ryzyko wyeliminowania danego osobnika. W ten sposób równowaga środowiskowa jest względna, a model wyjaśnia prawdopodobieństwo ciągłego wymierania, czyli w rzeczywistości upadku.
Według szacunkowych obliczeń do roku 2050 liczba ludności Ziemi przekroczy 10 mld, z czego ponad 80% będą stanowić mieszkańcy aglomeracji miejskich. Oznacza to m.in., że będzie zmniejszała się dostępna powierzchnia ziemi uprawnej dla rolnictwa przez zawłaszczanie tych przestrzeni przez miasta. Trend ten już teraz jest widoczny i nieustannie wzrasta, gdyż miasto przyciąga większymi możliwościami zawodowymi, socjalnymi czy społecznymi. Niestety ma to swoją cenę, ponieważ odcinamy się od przyrody.
Powiedz mi, a zapomnę. Pokaż mi, a zapamiętam. Pozwól mi zrobić, a zrozumiem – ta maksyma chińskiego filozofa Konfucjusza, wypowiedziana ponad 2 tys. lat temu, zachowuje aktualność po dziś dzień. Wiele współczesnych badań potwierdza bowiem, że im większa jest stymulacja naszego mózgu za pomocą różnorodnych bodźców, tym skuteczniej się uczymy.
Nie trzeba być znawcą tematu. Liczy się zaangażowanie i spostrzegawczość. Ekipa ma jedno, jasno sprecyzowane zadanie: zauważyć i udokumentować istnienie każdego żywego organizmu.
P. Crutzen and E. Stoermer’s concept that humanity has entered a new geological epoch – the Anthropocene, in which the human species has become the leading geological force, is the subject of multidisciplinary scientific research. The debate on the Age of Man reconnects the sphere of facts and the normative sphere, while still continuing the eco-developmental concept oriented towards the search for new socio-economic solutions. One of the assumptions of the naturalistic narrative of the Anthropocene is the conviction that human action has the greatest impact on the environment and we are responsible for its condition. Often compared in literature to other great revolutions in science – Copernicus‘ and Darwin‘s theory – the paradigm shift in thinking in the Anthropocene forces us to rethink the key concepts of classical philosophy: human, nature, responsibility. The article presents an outline of the ethical debate on responsibility in the Anthropocene, considering its collective and individual aspects, and introduces a new concept of co-existence, which integrates ecosystems with the technosphere.
W artykule poruszono problematykę architektury współczesnych żłobków i przedszkoli oraz zwrócono uwagę na ich dostęp do przyrody i zieleni na podstawie analizy istniejących obiektów w Polsce oraz wybranych obiektów europejskich i azjatyckich. Opisano podstawowe założenia teoretyczne dotyczące potrzeb dziecka w aspekcie architektury oraz kontaktu z naturą, które zestawiono z realiami panującymi w tego typu inwestycjach. Przedstawiono najczęstsze i najbardziej istotne cechy dominujące architekturę żłobków i przedszkoli a także jej otoczenie oraz poddano analizie w kontekście rzeczywistych potrzeb dla danej kategorii wiekowej. Podjęto próbę oceny najczęstszych czynników przyrodniczego wyjałowienia terenów przedszkolnych oraz nakreślono zagrożenia jakie niesie ze sobą kontynuowanie takiego podejścia. Przyjęte metody badań obejmowały m.in. analizę opracowań naukowych z zakresu architektury, psychologii i kognitywistyki oraz obserwacje i eksperymenty wśród grupy docelowej (dzieci z przedziału wiekowego 3-5 lat).
EN
The article discusses the issues of the architecture of contemporary nurseries and kindergartens, and highlights their access to nature and greenery based on the analysis of existing facilities in Poland and selected European and Asian facilities. The basic theoretical assumptions regarding the child’s needs in terms of architecture and contact with nature were described, compared to the realities of this type of investment. The most common and important features dominating the architecture of nurseries and kindergartens as well as its surroundings were presented and analyzed in the context of actual needs for a given age category. An attempt was made to assess the most common factors of the natural depletion of pre-school grounds and outlined the risks of continuing such an approach. The adopted research methods included, among other, analysis of scientific studies in the field of architecture, psychology and cognitive science as well as observations and experiments among the target group (children aged 3-5).
10
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
Przygotowanie eseju poprzedziło postawienie tezy: Przyroda jest dla człowieka czymś ważnym, wręcz sacrum, na co liczne argumenty znaleźć można także w Biblii. Skompletowano materiał bibliograficzny; w tym przestudiowano Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu. Po sformułowaniu problemu badawczego, rozważono w nim; motywacje do działań związanych z ochroną Przyrody, biblijne pouczenia np. „Obóz Twoim sacrum” i bogactwo treści teologicznych wokół „ aby nic nie zginęło”.
EN
The preparation of the essay was preceded by a statement: nature is something important to man, even sacred. There are also many arguments in the Bible. Bibliographic material was completed, including the study of the Holy Scriptures of the Old and New Testaments. After formulating the research problem, the motivations for activities related to the protection of nature and biblical instructions were considered.
Przedstawiono znaczenie ekosystemów wód śródlądowych dla przyrody świata i Polski, w kontekście globalnego kryzysu różnorodności biologicznej. Zaprezentowano przykłady przyczyn zmniejszania się populacji i zanikania organizmów słodkowodnych oraz wskazano kierunki niezbędnych działań naprawczych.
EN
The article discusses the role of inland water ecosystems for the natural environment in Poland and in the world, in the context of the global biodiversity crisis. The author presents the examples of decreasing populations and vanishing fresh water organisms and indicates the directions of necessary corrective action.
W artykule przedstawiono krótką charakterystykę wszystkich 24 referatów przygotowanych na sesję CIGRE, która odbyła się w 2020 roku. Najliczniejszą grupę stanowią referaty opracowane przez autorów europejskich, następnie pochodzących z Azji oraz Ameryki Północnej i Południowej. Referaty te, co jest charakterystyczne dla Komitetu C3, poruszają zagadnienia natury ogólnej, jak i szczegółowej. W przypadku sesji w 2020 roku tematy ogólne koncentrowały się wokół problematyki implementacji przez podmioty sektora elektroenergetycznego celów zrównoważonego rozwoju. Natomiast tematyka szczegółowa związana była z realizacją konkretnych projektów, w tym między innymi związanych z: uwzględnieniem zanieczyszczenia powietrza w planowaniu produkcji energii elektrycznej, podejmowanymi środkami ochrony gatunków zagrożonych oraz gleby przy realizacji inwestycji energetycznych, ponownym wykorzystaniem materiałów budowlanych oraz nowymi technologiami.
EN
Presented is a short characteristics of all 24 papers prepared for CIGRE session held in 2020. The most numerous group consists of papers elaborated by European authors, then from Asia and both Americas. These papers – which is a typical characteristics of the Committee C3 – concern issues of general and specific nature. In case of the 2020 session the general issuses focused on problems referring to implementation of sustainable development objectives by subjects of a power sector. Papers of the second group concerned realization of specific projects, among the others the ones connected with taking into account the air pollution when planning production of electric energy, measures taken for conservation of endangered species and soil during realization of power investments, the re-use of building materials and new technologies.
Krajobraz stanowi ważną kategorię badawczą w geografii, równocześnie od wielu lat jest obecny w szkolnej edukacji geograficznej. W ostatnim czasie obserwowany jest w Polsce wzrost zainteresowania badaczy krajobrazem kulturowym, co ma potwierdzenie w licznych opracowaniach naukowych. Biorąc pod uwagę znaczenie oraz aktualność tej problematyki, krajobraz kulturowy powinien zajmować równie ważne miejsce w szkolnej edukacji geograficznej. W artykule podjęto próbę sprawdzenia, czy jest tak w istocie. Przeprowadzono szczegółową analizę dokumentów oświatowych określających cele i treści edukacji geograficznej i przyrodniczej po reformie z 2017 r. Pozwoliło to na ocenę, jakie miejsce zajmuje krajobraz kulturowy w edukacji szkolnej oraz które nurty i podejścia badawcze są w niej obecne. Artykuł ma charakter polemiczny, przedstawiono w nim odmienne i bardziej krytyczne poglądy na temat stanu edukacji krajobrazowej w Polsce niż m.in. A. Hibszer, E. Szkurłat (2018).
EN
Landscape is an important research category in geography, and it has also been part of school geography lessons for many years. We have recently observed a clear increase in researcher interest in cultural landscape in Poland, as confirmed by numerous scientific studies. Given the importance and timeliness of this issue, cultural landscape should occupy an equally important place in school geography lessons. This article attempts to determine whether this is the case. A detailed analysis of educational documents setting out the objectives and content for geography and natural science lessons after the 2017 reform was carried out. This allowed us to assess how cultural landscape is positioned in school education and which trends and research approaches are included. The article is polemical in nature, presenting different and more critical views on the state of landscape education in Poland than, for example, A. Hibszer and E. Szkurłat (2018).
Traditional rural landscapes have long been shaped by the subsistence farming adapted to local environmental conditions (climate, soils, topography, etc.), underpinned by traditional institutions (family, parish, communal councils, the rule of land heredity, etc.), and secured by the common system of values and norms. Such biocultural complexes were providing an intrinsic network of habitats interconnected by the traditional land multiple use systems. Securing relative dynamic stability throughout centuries, the rural landscapes have become a very efficient „time capsule‟ of Europe‟s terrestrial biodiversity. At the same time, they are a living memory, a tangible footprint of the past generations, and thus, a place where a contemporary man can understand his ancestors, and rediscover the truth of himself. Alas, the progressing urbanization of societies decouples them from the landscapes of their origin. Urban dwellers eagerly get involved in conservation advocacy campaigns focused on often far-away „virgin forests‟, while their own urbia keep sprawling and consuming the rich traditional countryside. Such cultural severance threatens not only the diversity and beauty of abandoned and neglected landscapes but also our own sense of identity.
Tematem pracy jest bezpieczeństwo globalnych łańcuchów dostaw rozpatrywane z punktu widzenia zagrożeń generowanych przez 4 kluczowe środowiska bezpieczeństwa, tj. środowisko naturalne, geopolityczne, globalne i organizacyjne. Środowisko naturalne (przyrodnicze) i środowisko geopolityczne generują tzw. zagrożenia zewnętrzne, na które tylko w niewielkim stopniu możemy defensywnie oddziaływać. Środowiska globalne (rynkowe) i organizacyjne generują zagrożenia wewnętrzne, na które w dużym stopniu możemy ofensywnie oddziaływać i skutecznie minimalizować prawdopodobieństwo ich wystąpienia oraz negatywne ich skutki. Każde środowisko zostało szczegółowo scharakteryzowane pod kątem wpływu na kształtowanie bezpieczeństwa globalnych łańcuchów dostaw.
EN
The topic of work is the security of global supply chains considered from the point of view of threats generated by 4 key security environments, i.e. the natural, geopolitical, global and organizational environment. The natural (natural) environment and the geopolitical environment generate the so-called external threats that we can only defuse to a small degree. Global (market) and organizational environments generate internal threats, to which we can have an offensive influence and effectively minimize the likelihood of their occurrence and their negative effects. Each environment has been detailed in terms of its impact on shaping the security of global supply chains.
The development of global economy goes hand in hand with the cultural change gaining a new place and value in the society. Thus, the globalizing culture develops which is connected with the changes of the world and culture into the market. It acquires an anti-natural as well as antihuman character and it is not compatible with the idea of sustainable life. One of the sub-systems of the culture – global economy – plays there the major role. It is also anti-natural, helps spreading global culture damaging the cultural system, nature and eventually also Man. Young people have become the hope because they are able to realize that the nature is the system with its function and values superordinated to the culture and economy. They will take over the responsibility for not only the global culture but also for the nature.
PL
Rozwój globalnej gospodarki rzutuje również na zmiany w kulturze, która zyskuje w społeczeństwie nowe miejsce oraz nową wartość. Powstaje zglobalizowana kultura, tak zwana kultura światowa, która łączy się z komercjalizacją świata i kultury. Nabiera ona charakteru sprzecznego z naturą oraz człowiekiem i jest nie do połączenia z ideą zrównoważonego rozwoju. Znaczny udział w tym ma jeden z podsystemów kultury – globalna gospodarka. Jest ona również sprzeczna z przyrodą, pomaga w szerzeniu kultury światowej, przez co szkodzi systemowi kultury, przyrodzie oraz samemu człowiekowi. Nadzieją stają się młodzi ludzie, którzy są w stanie uświadomić sobie, że przyroda stanowi system funkcjonalnie i wartościowo nadrzędny w stosunku do kultury i gospodarki. Są oni w stanie wziąć odpowiedzialność nie tylko za globalną kulturę, ale również za przyrodę.
Mówiąc o edukacji przyrodniczej, mamy zazwyczaj na myśli formalne zajęcia dla grupy szkolnej lub przedszkolnej, np. warsztaty, lekcje w terenie czy w szkole. Tym razem jednak pomyślmy o zupełnie nieformalnej, a może nawet „przypadkowej” edukacji, prowadzonej podczas zabawy.
Eco-aesthetics and ecological aesthetics of nature are closely related, twin disciplines having a similar, but not identical object of interest. Eco-aesthetics is a discipline which – in our opinion – focuses on the existing world of nature, nature intact by man or modified by him only to a limited extent (wilderness areas, natural ecosystems, nature and landscape parks). Eco-aesthetics would advocate simple acceptance of nature without arranging it, nature protected against anthropogenic impact distorting or modifying its original, existing beauty. And for these reasons eco-aesthetics is part of – or at least is close to – the biocentric vision of the world, in contrast to ecological aesthetics of nature, which fits more into the anthropocentric vision of reality. While eco-aesthetics is interested in nature understood autonomously in its original and existing form, ecological aesthetics of nature focuses more on the environment modified by man.
PL
Ekoestetyka i ekologiczna estetyka przyrody to bliskie, siostrzane dyscypliny o podobnym lecz nie tożsamym przedmiocie zainteresowań. Ekoestetyka to dyscyplina, która – naszym zdaniem – uwagę koncentruje na zastanym świecie natury, nietkniętej przyrodzie, bądź w ograniczonym tylko stopniu zmienionej przez człowieka (obszary dzikie, naturalne ekosystemy, parki przyrodnicze i krajobrazowe). Ekoestetyka opowiadałaby się za prostą akceptacją przyrody, bez jej aranżowania, chronionej przez wpływami antropogennymi, zniekształcającymi czy modyfikującymi pierwotne, zastane piękno. I z tych powodów ekoestetyka wpisuje się, albo przynajmniej bliska jest, biocentrycznej wizji świata, w przeciwieństwie do ekologicznej estetyki przyrody, która wpisuje się bardziej w antropocentryczny obraz rzeczywistości. O ile dla ekoestetyki przedmiotem zainteresowań jest przyroda pojęta autonomicznie w swej pierwotnej i zastanej postaci, to ekologiczna estetyka przyrody, bardziej kieruje uwagę ku przyrodniczemu, przetworzonemu otoczeniu człowieka.
W poprzednich trzech artykułach próbowano przybliżyć założenia do zmian w Ustawie z 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (DzU z 2013 r. poz. 627, z późn. zm.) w zakresie ochrony szeroko rozumianej zieleni. Czas jednak nie stoi w miejscu, w związku z czym w trakcie publikacji cyklu artykułów poświęconych założeniom do zmian uległy one konkretyzacji.
JavaScript jest wyłączony w Twojej przeglądarce internetowej. Włącz go, a następnie odśwież stronę, aby móc w pełni z niej korzystać.