Ograniczanie wyników
Czasopisma help
Autorzy help
Lata help
Preferencje help
Widoczny [Schowaj] Abstrakt
Liczba wyników

Znaleziono wyników: 189

Liczba wyników na stronie
first rewind previous Strona / 10 next fast forward last
Wyniki wyszukiwania
Wyszukiwano:
w słowach kluczowych:  plon
help Sortuj według:

help Ogranicz wyniki do:
first rewind previous Strona / 10 next fast forward last
EN
The aim of the research conducted in 2016-2018 at the University of Agriculture in Krakow was to assess the effect of the direct covering of 'Partenon' F1 zucchini plants with polypropylene nonwoven fabric (PP 20 g/m-2) and polyethylene netting (HDPE 38 g/m-2). While the covers were in place, measurements of environmental factors were taken. The air temperature and humidity during that period were on average by 2.1 °C and 13% and by 1.4 °C and 7.9% higher on the plots covered with the nonwoven and the net, respectively, compared to the control. Uncovered plants formed the smallest number of leaves and produced the lowest marketable yield. Weed infestation was greater on the plots with the covers by 43% and 56% for the HDPE net and the PP nonwoven, respectively, compared to the control. Laboratory analyses of the zucchini fruit did not show any significant differences in its chemical composition.
PL
Celem badań przeprowadzonych w latach 2016-2018 na Uniwersytecie Rolniczym w Krakowie była ocena wpływu bezpośredniego osłaniania cukinii odmiany 'Partenon' F1 włókniną polipropylenową (PP 20 g/m-2) oraz siatką polietylenową (HDPE 38 g/m-2). W czasie osłaniania wykonywano pomiary czynników środowiska. Temperatura i wilgotność powietrza w okresie osłaniania roślin były średnio o 2.1 °C i 13% oraz 1.4 °C i 7.9% odpowiednio wyższe w obiekcie z włókniną i siatką w porównaniu do kontroli. Rośliny nieosłaniane charakteryzowały się najmniejszą liczbą liści i wydały najniższy plon handlowy. W obu obiektach osłanianych odnotowano większe zachwaszczenie o 43% i 56% odpowiednio dla siatki z HDPE i włókniny PP w stosunku do kontroli. Wykonano analizy laboratoryjne owoców, które nie wykazały istotnych różnic.
EN
The researches results on the yield of the chickpea Pamyat (Cicer arietinum L.) in the conditions of sufficient humidity in the Western Forest-Steppe are presented in the article. Results showed that the mass of seeds produced by a single plant increased from 6.97 g on the control to 7.94 g when macro and micro fertilizers were applied, as well as the mass of 1,000 seeds grew from 267.0 g to 286.2 g, respectively. The highest yield of chickpea (3.09 t/ha) was observed when P40K60 + Intermag Legumes + MgSO4 were applied. The fertilizers also affected the amount of proteins in the seeds, which increased to 26.3%, while the amount of ashes decreased from 4.3% to 3.5%. However, the amount of fats and fibres remained stable.
PL
W pracy przedstawiono wyniki doświadczenia polowego nad wpływem zróżnicowanego nawożenia na plon i skład chemiczny nasion ciecierzycy (Cicer arietinum L.) odmiany Pamyat. Badania prowadzono w latach 2016-2017 w warunkach lasostepu zachodniego, w Instytucie Rolnictwa Regionu Karpat, NAAS (Ukraina). Po zastosowaniu nawozów zawierających makro- i mikroskładniki, masa nasion z rośliny wzrosła z 6,97 g do 7,94 g, a masa 1000 nasion z 267,0 g do 286,2 g. Wykazano, że najwyższy plon nasion ciecierzycy (3,09 t ha) można uzyskać stosując P40K60 + Intermag + MgSO4. Pod wpływem tych nawozów zawartość białka ogółem w nasionach wzrosła z 22,5 do 26,3% s.m., zawartość popiołu zmniejszyła się z 4,3 do 3,5% s.m., natomiast zawartość tłuszczu i włókna pozostała stabilna.
PL
Celem pracy była ocena wpływu zróżnicowanego nawożenia azotem mineralnym i wariantów koszenia pędów w pierwszym 4-letnim cyklu na plon biomasy 10 genotypów wierzby wiciowej (Salix viminalis) oraz na zawartość w niej suchej masy, azotu ogólnego i popiołu w drugim 4-letnim cyklu uprawy. Doświadczenie polowe, w czterech powtórzeniach, wykonano w latach 2012-2015 w Kościernicy, gmina Polanów (16°24´N i 54°8´E). Gleba pod doświadczeniem była lekka, klasy bonitacyjnej RIVa-IVb, kompleksu żytniego dobrego, bielicowa właściwa – pseudobielicowa o składzie piasku gliniastego lekkiego do głębokości 100 cm, a głębiej – gliny lekkiej. Zawartość próchnicy w warstwie 0-30 cm gleby wyniosła 1,41%. Pierwszy 4-letni okres odrastania pędów był realizowany w latach 2008-2011, a drugi – w latach 2012-2015. W ramach doświadczenia, rozlosowano na dużych poletkach cztery dawki azotu mineralnego: 0 kg N·ha-1, 60 kg N·ha-1, 120 kg N·ha-1 i 180 kg N·ha-1. Natomiast w zakresie dawek azotu na małych poletkach, rozlosowano 10 genotypów wierzby wiciowej (Salix viminalis L.): 1047, 1054, 1047D, Start, Sprint, Turbo, Ekotur, Olof, Jorr i Tordis. Corocznie w kwietniu w latach 2008-2015 stosowano nawożenie azotem mineralnym. W 2007 roku na poletku o powierzchni 25,3 m2 wysadzono łącznie po 56 zrzezów wierzby w dwóch rzędach tj. 22134 szt.·ha-1. Podczas zbioru w latach 2011 i 2015 koszono oddzielnie odrastające pędy wierzby na poszczególnych rzędach poletka. W pierwszej 4-letniej rotacji na pierwszym rzędzie koszono 2-krotnie (po 3 latach i po 1-rocznym odrastaniu), a na drugim rzędzie – jednokrotnie (po 4 roku odrastania). Plon świeżej masy oceniono po ścięciu wszystkich pędów wierzby oddzielnie na każdym rzędzie poletka oraz pobrano próby biomasy do analiz laboratoryjnych (suchej masy w świeżej masie, popiołu oraz azotu ogólnego). W badaniach wykazano, że plony biomasy w drugiej 4-letniej rotacji najsilniej zależały od wariantu koszenia pędów w poprzedniej rotacji, genotypu wierzby, a w mniejszym stopniu od zastosowanej dawki azotu mineralnego. Dwukrotne koszenie pędów w pierwszej 4-letniej rotacji obniżyło w następnej rotacji plon suchej masy i roczny przyrost tego plonu o 71,3%, zmniejszyło zawartość suchej masy w pędach o 1,7%, a powiększyło zawartość azotu ogólnego w pędach o 0,019%. Genotypy wierzby reagowały w plonie biomasy w zróżnicowany sposób na warianty koszenia. Coroczne nawożenie azotem podwyższyło plon suchej masy wierzby przeciętnie o 66,2%, ale ten efekt bardzo silnie zależał od wariantu koszenia pędów w pierwszej 4-letniej rotacji oraz genotypu wierzby. Genotypy 1047, 1047D, Start, Sprint i Turbo nie reagowały w plonie biomasy pędów na wzrastające dawki nawożenia azotem, a u pozostałych genotypów reakcja była zróżnicowana. Uszeregowanie genotypów reagujących na nawożenie azotem, od największego do najmniejszego przeciętnego rocznego przyrostu plonu suchej masy, było następujące: Ekotur – 11,32 t·ha-1, Olof – 7,19 t·ha-1, Tordis – 4,73 t·ha-1, klon 1054 – 3,54 t·ha-1 i Jorr – 3,03 t·ha-1. Coroczne nawożenie azotem zwiększyło zawartość azotu ogólnego w pędach wierzby przeciętnie o 0,017%, ale nie miało to wpływu na zawartość w nich popiołu surowego.
EN
The purpose of the present paper was an assessment of impact of the mineral nitrogen fertilization and variants of shoots mowing in the first 4-year cycle on the yield of 10 genotypes of basket willow (Salix viminalis L.) and dry matter, ash and total nitrogen content in the second 4-year cycle of cultivation. The field experiment, in four repetitions, was realized in 2012-2015 in Kościernica, (16°24´N and 54°8´E). The soil used in the experiment was light, RIVa-IVb soil quality class, a good rye soil complex, appropriate podsolic – pseudopodsolic with a composition of light loamy sand up to the depth of 100 cm, and deeper: light loam. The humus content in the layer of 0-30 cm of soil was 1.41%. The first 4-year cycle of the regrowth of the shoots was in 2008-2011, the second – in 2012-2015. As part of the experiment, four doses of mineral nitrogen were randomized on large plots: 0 kg N·ha-1, 60 kg N·ha-1, 120 kg N·ha-1 and 180 kg N·ha-1, and within these doses on small plots – 10 genotypes of basket willow (Salix viminalis L.): 1047, 1054, 1047D, Start, Sprint, Turbo, Ekotur, Olof, Jorr and Tordis. Nitrogen fertilization was applied in 2008-2015 each year in April. In 2007, on the plot sized 25.3 m2, in two rows 56 willow cuttings were planted per row, that is 22,134 pcs.·ha-1. During the harvest in 2011 and 2015, growing willow shoots on individual rows of the plot were mowed separately. In the first 4-year rotation, the first row was mowed twice (after 3 years and after annual regrowth), and the second row was mowed once (after 4 years of regrowth). The yield of fresh matter was assessed after cutting all the willow shoots separately on each plot row and biomass samples for laboratory analyzes were taken (dry matter in fresh matter, ash and total nitrogen). The research showed that biomass yield in the second 4-year rotation most depended on variants of shoots mowing in previous rotation, willow genotype and less depended on adopted mineral nitrogen doses. Twice shoots mowing in the first 4-year rotation was the reason of dry matter yield reduction and annual regrowth of this yield by 71,3% in the next rotation and dry matter content reduction in the shoots by 1,7% and increasing total nitrogen in the shoots by 0,019%. The reaction of willow genotypes to the variant of shoots mowing, in biomass yield, was varied. Annual nitrogen fertilization was the reason increase in dry matter yield of willow, average by 66,2% but that effect depended very strongly on variants of shoots mowing in the first 4-year rotation and willow genotype. Genotypes 1047, 1047D, Start, Sprint and Turbo, in biomass yield, did not react to the increasing doses of nitrogen fertilization, and the reaction in the other genotypes was varied. The arrangement of the genotypes reacting to nitrogen fertilization, from the largest to the smallest average annual increase in yield of dry matter was as follows: Ekotur – 11,32 t·ha-1, Olof – 7,19 t·ha-1, Tordis – 4,73 t·ha-1, 1054 – 3,54 t·ha-1 and Jorr – 3,03 t·ha-1. Annual nitrogen fertilization was the reason increase in content of total nitrogen in the willow shoots, average by 0,017%, but that effect had not an impact on the raw ash content.
4
Content available remote Wpływ nawozów na bazie struwitu na plon i cechy struktury pszenicy jarej
PL
Wytworzono granulowany wieloskładnikowy nawóz azotowo-fosforowo-magnezowy (struwit) oraz nawóz azotowo-fosforowo-potasowo- magnezowo-siarkowy (na bazie struwitu) metodą granulacji ciśnieniowej w prasie walcowej. W doświadczeniu mikropoletkowym badano wpływ nawożenia tymi nawozami zastosowanymi przedsiewnie w kombinacjach z saletrą amonową, w porównaniu ze standardowym nawożeniem NPK, na plonowanie i wybrane komponenty plonu pszenicy jarej. Nie stwierdzono istotnych statystycznie różnić w plonie ziarna, plonie ziarna z rośliny i z kłosa, liczbie kłosów, liczbie ziaren z rośliny i z kłosa oraz we współczynnikach rozkrzewienia produkcyjnego. Najmniejszą istotną statystycznie liczbę roślin w porównaniu z obiektem kontrolnym stwierdzono w obiekcie, w którym zastosowano nawożenie przedsiewne saletrą amonową (dawka N 32 kg/ha) i struwitem (dawki N, P2O5 oraz MgO odpowiednio 18 kg/ha, 100 kg/ha oraz 64,4 kg/ha) oraz nawożenie pogłówne saletrą amonową (dawka N 40 kg/ha). Największą istotną statystycznie masę 1000 ziaren pszenicy jarej stwierdzono w obiekcie, w którym zastosowano przedsiewnie nawóz NPKMgS na bazie struwitu (dawki N, P2O5, K2O, MgO i SO3 odpowiednio 68 kg/ha, 100 kg/ha, 100 kg/ha, 64,8 kg/ha i 148 kg/ha) oraz pogłównie saletrę amonową (dawka N 22 kg/ha). Zaobserwowano tendencję większego krzewienia się pszenicy jarej w obiektach, w których stosowano struwit i nawóz na bazie struwitu w kombinacjach z saletrą amonową w porównaniu z obiektem, w którym zastosowano standardowe nawożenie NPK.
EN
Struvite and a struvite-based multicomponent fertilizer were granulated by compacting in a roll press and applied in spring wheat growing. No statistically significant differences in grain yield, grain yield per plant, grain yield per ear, number of ears, number of grains per plant and ear and productive tillering coeff. were obsd. when compared to a control plot. The highest mass of 1000 kernels was stated on plots where the multicomponent fertilizer with highest P2O5 and K2O doses was used. The tendency of higher tillering of spring wheat was obsd. when struvitebased fertilizers were compared to control (standard NPK fertilization).
EN
The aim of the thesis was to asseses the impact of biological protection on the yields and biometrics of broad bean, Windsor White variety. A field research was conducted in the years 2010-2012 in the Experimental Agricultural Farm in Prusy near Kraków. Double-factor experiments were conducted in the random blocks system in three repetitions on a very good wheat complex soil. The following five combinations of the biological protection of broad bean were compared in experiments. Based on the conducted research, it was found that years significantly diversified broad bean yields and biometrics. In 2011, with the most advantageous weather conditions, broad bean yielded the best; it had the highest number of seeds in a pod and, at the same time, the lowest number of sprouts in a plant. The most disadvantageous year, in these terms, was 2012 which was characteristic for the highest deficiency of precipitation. The compared protection combinations demonstrate that adding Polyversum WP biological preparation to seeds before sowing and the application of Bioczos BR agent on leaves twice or four times and Biosept 33 SL once contributes to the significant increase in broad bean yields. Whereas, the coordinate sowing of broad bean with coriander and fennel resulted in the drop in seeds yields, deteriorated yield structure parameters and biometric properties.
PL
Celem pracy była ocena wpływu biologicznej ochrony i biometrie bobu odmiany Windsor Biały. Badania polowe prowadzone w latach 2010-2012 w Rolniczym Gospodarstwie Doświadczalnym w Prusach k. Krakowa. Doświadczenie dwuczynnikowe prowadzono w układzie losowanych bloków w trzech powtórzeniach na glebie kompleksu pszennego bardzo dobrego. W doświadczeniu porównywano 5 kombinacji biologicznej ochrony bobu. W oparciu o przeprowadzone badania stwierdzono, że lata istotnie różnicowały plonowanie i biometrię bobu. W 2011 roku o najkorzystniejszym przebiegu pogody, bób istotnie lepiej plonował, wykształcił największą liczbę nasion w strąku i jednocześnie najmniejszą liczbę pędów w roślinie. Najbardziej niekorzystny pod tym względem okazał się 2012 rok, który odznaczył się największym niedoborem opadów atmosferycznych. Z porównywanych kombinacji biologicznej ochrony stwierdzono, że zaprawianie nasion przed siewem preparatem biologicznym Polyversum WP oraz aplikowanie nalistnie dwukrotnie lub czterokrotnie środka Bioczos BR i jeden raz Biosept 33 SL przyczyniało się do istotnego wzrostu plonowania bobu. Natomiast siew współrzędny bobu z kolendrą siewną i koprem włoskim powodował istotny spadek plonu nasion, pogorszył parametry struktury plonu i cech biometrycznych.
EN
Application of silicon (Si) could greatly boost wheat yield and mitigate abiotic stress, especially drought. A field experiment was conducted during 2017- 2018 at the research farm. Evaluation of impact of different methods of application of two Si fertilizers on growth and parameters of yielding of wheat was made. The treatments consisted of the recommended dose of two used Si fertilizers – Adesil and ZumSil at 10 kg and 0,3 l·ha-1, respectively. Spring wheat cv. Arabella was used in the field experiments. The effect of silicon was assessed by measuring emergence, height of plants, density of spikes and the SPAD index. The number of plants emergence, the height of plants and density of spikes 1m-2 were the highest after application of liquid ZumSil, regardless of the method of application. The study revealed a significant effect of silicon on plant.
PL
Zastosowanie krzemu (Si) może znacznie zwiększyć plony pszenicy i złagodzić stres abiotyczny, zwłaszcza suszę. Doświadczenie polowe przeprowadzono w latach 2017-2018 w gospodarstwie badawczym. Dokonano oceny wpływu różnych, trzech metod stosowania dwóch nawozów Si na parametry wzrostu i plonowanie pszenicy. Zabiegi obejmowały zalecaną dawkę dwóch różnych nawozów krzemowych stosowanych osobno - Adesil i ZumSil w dawce 10 kg i 0,3 l·ha-1, odpowiednio. W doświadczeniach polowych wykorzystano pszenicę jarą, odm Arabella. Wpływ nawozów w okresie wegetacji rośliny oceniano pod kątem ich wschodów, wysokości roślin i obsady kłosów. Liczba wschodów, wysokość roślin i obsada kłosów na ·m-2 były najwyższe po zastosowaniu płynnego ZumSil, niezależnie od metody aplikacji. Obserwacje potwierdziły znaczący wpływ krzemu na rośliny.
EN
This paper investigates the productivity of the switchgrass seeds (Panicum virgatum L.) in close interaction with the agroecological conditions of the vegetation period. An impact has been established of the storage period on the indicator of the laboratory germination power of the seeds, which has been obtained under different soil conditions. In the future a highquality seed material of the switchgrass can provide better conditions for the growth and development of plants in the initial stages of organogenesis.
PL
W pracy zbadano produktywność nasion prosa rózgowego (Panicum virgatum L.) w ścisłym powiązaniu z warunkami rolno-ekologicznymi okresu wegetacji. Ustalono wpływ okresu przechowywania na wskaźnik zdolności kiełkowania nasion przez laboratorium, uzyskany w różnych warunkach glebowych. W przyszłości wysokiej jakości materiał może zapewnić lepsze warunki wzrostu i rozwoju roślin w początkowych etapach organogenezy.
EN
The aim of the study was to assess the influence of water deficiency in the soil and cultivation method on dry matter and protein yields as well relative chlorophyll content of alfalfa and festulolium leaves. The pot experiment was conducted in the years 2012-2014 in the greenhouse of IUNG-PIB in Puławy, in a completely randomized system, in 4 repetitions. The research included alfalfa and festulolium cultivated in pure stand and in a mixture, at two soil moisture levels: 70% field water capacity (optimal humidity) and 40% FWC (drought stress). The study showed that long-term drought stress significantly reduced the dry matter yield of alfalfa and festulolium, with the highest loss in pure alfalfa stand (by 39.8% on average), lower in the mixture (by 29.1%), and lowest in pure festulolium stand (by 13.6%). Regardless of the soil moisture conditions, the highest total protein yield was obtained from alfalfa grown in pure stand, and lower by only 12% from the mixture. The protein yield from festulolium cultivated in pure stand was, on average, lower by 68% in comparison with the yield of alfalfa. The greenness index of the alfalfa leaf was significantly higher than that of the hybrid festulolium, regardless of the soil moisture conditions. The water requirement in the soil and the method of cultivation did not significantly differentiate the relative content of chlorophyll in the leaves of the tested plant species.
PL
Celem badań była ocena wpływu niedoboru wody w glebie oraz sposobu uprawy na plon suchej masy i białka oraz względną zawartość chlorofilu w liściach lucerny i festulolium. Doświadczenie wazonowe przeprowadzono w latach 2012-2014 w hali wegetacyjnej IUNG-PIB w Puławach, w układzie kompletnie zrandomizowanym, w 4 powtórzeniach. W badaniach uwzględniono lucernę siewną i festulolium uprawiane w siewach czystych i w mieszance, przy 2 poziomach wilgotności gleby: 70% polowej pojemności wodnej (wilgotność optymalna) i 40% ppw (stres suszy). W badaniach wykazano, że długotrwały stres suszy istotnie redukował plon suchej masy lucerny i festulolium, przy czym największą stratę wykazano w czystym zasiewie lucerny (średnio o 39.8%), mniejszą u mieszanki (o 29.1%), a w najmniejszą u mieszańca festulolium (o 13.6%). Niezależnie od warunków wilgotnościowych gleby, największy łączny plon białka ogólnego uzyskano z uprawy lucerny w siewie czystym, a tylko o 12% mniejszy z uprawy mieszanki. Plon białka z uprawy festulolium w siewie czystym był średnio o 68% mniejszy w porównaniu do plonu lucerny. Indeks zieloności liścia (SPAD) lucerny był istotnie większy w porównaniu do mieszańca festulolium, niezależnie od warunków wilgotnościowych gleby. Niedobór wody w glebie i sposób uprawy nie różnicowały istotnie względnej zawartości chlorofilu w liściach badanych gatunków roślin.
EN
The development of the common mushroom production sector in Poland and worldwide is accompanied by growing problems of mushroom producers. Production intensification, a constant increase of market expectations, and changing legal regulations, as well as consumers, lead to the situation that producers of common mushrooms have increasing problems associated with the cultivation technology. This situation, therefore, forces producers to look for new solutions. One of such solutions is integrated cultivation of the common mushroom with microbiological preparations. The effect of these preparations on mushroom yielding was investigated in this study.
PL
Rozwój sektora produkcji pieczarki w Polsce, jak i na świecie, wiąże się z występowaniem coraz to większych problemów producentów tego grzyba. Intensyfikacja produkcji i ciągły wzrost oczekiwań rynku zbytu, zmieniających się przepisów prawnych, jak i konsumentów, sprawia, że producenci pieczarki mają coraz więcej problemów związanych z technologią uprawy. Sytuacja ta zmusza więc producentów do poszukiwania nowych rozwiązań. Jednym z takich rozwiązań jest zintegrowana uprawa pieczarki z preparatami mikrobiologicznymi. W pracy tej zbadano wpływ tych preparatów na plonowanie pieczarki.
PL
W latach 2014–2016 przeprowadzono w Małych Pieninach prace badawcze na pastwisku położonym na stokach N–S, w przedziale hipsometrycznym 550–950 m n.p.m. Na różnej wysokości n.p.m. (co 50 m n.p.m) zlokalizowano cztery poletka doświadczalne (po 20 m2). Skoszoną ruń z poszczególnych poletek ważono bezpośrednio, a pobrane próbki wykorzystywano do analiz. Wyniki przeliczano na jednostkę powierzchni i odnoszono do ustalonych stref wysokości oraz ekspozycji stokowych. W warunkach ekspozycji północnej plony kształtowały się w przedziale 4,2–5,9 t∙ha-1s.m., a w warunkach ekspozycji południowej 3,6–5,3 t∙ha-1 s.m. Dane liczbowe przeanalizowano w aspekcie trendów zmian biomasy na poziomie ufności p = 0,05. Próbki pobranego materiału roślinnego analizowano też pod względem składu botanicznego. Z wyodrębnionych gatunków roślin utworzono trzy grupy traw (zróżnicowanych pod względem wartości użytkowej – Lwu), grupę bobowatych oraz grupę roślin dwuliściennych. Średnią wartość użytkową obliczano dla każdego roku, strefy wysokości i ekspozycji pastwiska, rejestrując wyraźne różnice. Skład chemiczny runi analizowano z pierwszego odrostu pod kątem zawartości N, P, K, Ca, Mg i Na. Stwierdzono małą lub średnią zawartość podanych składników, bez względu na położenie n.p.m. i ekspozycję. W latach badań występowały zmienne warunki pogodowe. Bardzo duże opady atmosferyczne (1179,7 mm) zarejestrowano w okresie wegetacji 2014 r. Były one, w odniesieniu do średnich z wielolecia (678,4 mm), o ponad 70% większe. Natomiast najmniejsze opady (661,1 mm) i największe wartości temperatury (12,9°C) stwierdzono w okresie wegetacyjnym 2015 r. Warunki pogodowe w poszczególnych okresach wegetacyjnych różnicowały plonowanie runi, a także jej jakość, co wyraźniej objawiało się w warunkach ekspozycji południowej.
EN
The study was conducted in Lesser Pieniny Mountain Range in the years 2014–2016 on a pasture located at the altitude range of 550–950 m above sea level along the N–S profile. Experimental plots (4 x 20 m2) were established at the fixed altitudes above sea level. The pasture sward from individual plots was cut and weighed directly. Harvested grass samples were subjected to laboratory analysis. Results were calculated per unit area and referenced to delineated altitude zones and slope exposures. The level of yield ranged from 4.2–5.9 Mg∙ha-1 DM at N slope and 3.6–5.3 Mg∙ha-1 DM at the opposite slope. Figures were analyzed in terms of trends in the biomass at a confidence level of 0.05. Samples of collected plant material were also analyzed for botanical composition of the sward. From the extracted species three groups of grass (diverse in terms of use value), a group of Fabaceae and a group of dicotyledonous plants were created. The average use value was calculated for each year, height zone and pasture exposure, recording distinct differences. Chemical composition of the sward was analyzed from the first regrowth for the content of N, P, K, Ca, Mg, Na. Regardless of the sea level and exposure, low or medium content of these components was found. Weather conditions were varying during the research period. Very high precipitation (1179.7 mm) was recorded in the growing season of 2014. It was over 70% higher than the multi-year average precipitation (678.4 mm), whereas the lowest precipitation (661.1 mm) and the highest temperatures (12.9°C) were registered in the growing season in 2015. The weather conditions in particular growing seasons determined the yields and the quality of the sward, especially on the S exposure.
EN
The experiment was carried out in the years 2014-2016 in two sites: Osiny-south-east Poland and Jadwisin- central Poland. In both places potatoes were grown under two crop production systems: organic and integrated. In Osiny the plantation was placed on heavier soil and in Jadwisn on lighter one. Six potato cultivars from different group of maturity were tested. The biggest impact on the tuber yield and its structure had a production system, followed by years and cultivars. A place of growing was the least important. The average yield obtained in an integrated system was higher by above 30% than in the organic system, the fact that much greater differences occurred on the lighter soil. Cultivar differences concerned only the share of large tubers. Site of growing affected only the total yield. The tested factors in the less way affected the commercial tubers quality. The share of tuber disorders was not strictly dependent on the production system and it can not be said that in the organic system tuber quality was worse.
PL
Badania przeprowadzono w latach 2014-2016 w dwóch miejscowościach Jadwisin, woj. mazowieckie i Osiny, woj. lubelskie. W obu miejscowościach uprawiano ziemniaki w dwóch systemach produkcji, tj. ekologicznym i integrowanym. W Osinach uprawa prowadzona była na glebie kompleksu żytniego dobrego, w Jadwisinie na glebie kompleksu żytniego słabego. Badano 6 odmian ziemniaka należących do różnych grup wczesności. Stwierdzono, że największy wpływ na wielkość plonu bulw i jego strukturę miał system produkcji. Najmniejsze znaczenie miało miejsce uprawy. Średni plon uzyskany w systemie integrowanym był o ponad 30% wyższy niż systemie ekologicznym. Większe różnice między systemami uzyskano na glebie lżejszej. Różnice odmianowe dotyczyły tylko udziału w plonie bulw dużych. Miejsce uprawy różnicowało jedynie plon ogólny bulw. Badane czynniki w niewielkim stopniu wpływały na udział wad bulw. Nie można jednoznacznie stwierdzić, że w systemie ekologicznym jakość handlowa bulw była gorsza niż w systemie integrowanym.
PL
W pracy przedstawiono ocenę wpływu nawadniania podkoronowego na plonowanie jabłoni Fuji Kiku, w trzecim roku owocowania w okresie wegetacyjnym 2014 roku. W okresie wegetacyjnym 2014 roku, charakteryzującym się sumą opadów wyższą od średniej z wielolecia o 90 mm, wystąpiły dłuższe okresy bezopadowe, które spowodowały zastosowanie uzupełniającego nawadniania, dawką sumaryczną w ilości 80 mm. Spowodowała ona przyrost plonu jabłoni o 1,8·t ha-1 w stosunku do plonu uzyskanego z sadu nienawadnianego (kontrolnego).
EN
The paper presents an assessment of the effect of under-crown irrigation on the yield of Fuji Kiki apple trees, in the third year of fruiting in the vegetation period of 2014. Sum of rainfalls during the vegetation period of 2014 was higher than mean rainfalls in the period of 90 mm. Dry spells in the analyzed vegetation period were longer, it was necessary to use a supplementary irrigation (total dose of water - 80 mm). On the basic of obtained results it was found that increase in apple trees yield was higher by 1,8 t·ha-1 in comparison with the yield unirrigated plants.
EN
The objective of the study was to determine the physicochemical properties as well as the fertilizing and crop-yielding value of straw and cellulose manure after a 6-month storage period. Before field application pH value and contents of dry matter, TC, Corg. and N in cellulose manure were higher than in straw manure. The application of cellulose manure caused an increase in pH and the contents of P and K in the soil. The contents of DM, TC, Corg., as well as N and P in the rye grain collected from a field with cellulose manure were higher than in the rye grain collected from a field with straw manure. It follows that the soil fertilized with the cellulose manure was more conducive to the mineralization and sorption of macroelements assimilable by plants. The cellulose manure demonstrated better fertilizing value than the straw manure and increased the yield potential of the soil.
PL
Przeprowadzone badania miały na celu określenie właściwości fizykochemicznych, przydatności nawozowej i plonotwórczej obornika słomiastego oraz celulozowego po okresie 6. miesięcznego składowania. Przed aplikacją na pole wartość pH oraz zawartość suchej masy, TC, Corg. i N w oborniku celulozowym były wyższe, niż w oborniku słomiastym. Aplikacja obornika celulozowego spowodowała wzrost pH oraz zawartości P i K w glebie. Zawartość suchej masy, TC, Corg., N i P w ziarnie żyta zebranego z pola po oborniku celulozowym była wyższa, niż w ziarnie zabranym po oborniku słomiastym. Wynika z tego, że w glebie nawiezionej obornikiem celulozowym panowały bardziej korzystne warunki mineralizacji i sorpcji makroelementów przyswajalnych przez rośliny. Obornik celulozowy posiadał lepszą przydatność nawozową, niż obornik słomiasty, a zaaplikowany do gleby podwyższył jej zdolność plonotwórczą.
EN
A single-factor field experiment concerned calculation of fuel con-sumption, time expenditure of the working time of machines, and winter wheat yield size in three technologies of soil cultivation. Fuel consumption in the tillage and non-tillage technology was comparable and amounted approximately to 31 l·ha-1, but the highest consumption was generated by basic soil cultivation (tillage or heavy cultivation cultivator). Fuel consumption in the strip cultivation technology was the lowest and it was 23.0 l·ha-1. Non-tillage cultivation allowed reduction of the time necessary to carry out the wheat cultivation technology by 28.8% (in comparison to tillage cultivation). On the other hand, strip cultivation allowed reduction of the total time of machines operation by 48.5 % (in comparison to tillage cultivation). The yield of winter wheat cultivated in the non-tillage technology was at the average by 4% better than the one cultivated in tillage cultivation. The highest yield of seed (7.63 t·ha-1) was obtained in the strip cultivation technology (by 6.7% in comparison to tillage cultivation).
PL
Jednoczynnikowe doświadczenie łanowe dotyczyło określenia zużycia paliwa, nakładu czasu pracy maszyn oraz wielkości plonowania pszenicy ozimej w trzech technologiach uprawy roli. Zużycie paliwa w technologii orkowej i bezorkowej było porównywalne i wynosiło około 31 l·ha-1, przy czym największe zużycie generowała podstawowa uprawa gleby (orka lub ciężki kultywator uprawowy). Zużycie paliwa w technologii uprawy pasowej było najmniejsze i wynosiło 23,0 l·ha-1. Zastosowanie uprawy bezorkowej pozwoliło na zmniejszenie czasu potrzebnego do wykonania technologii uprawy pszenicy o 28,8% (w porównaniu do uprawy orkowej). Natomiast uprawa pasowa pozwoliła na zredukowanie łącznego czasu pracy maszyn o 48,5% (w porównaniu do uprawy orkowej). Pszenica ozima uprawiana w technologii bezorkowej plonowała przeciętnie o 4% lepiej od uprawianej w technologii orkowej. Największy plon ziarna (7,63 t·ha-1) uzyskano w technologii uprawy pasowej (o 6,7% w porównaniu do uprawy orkowej).
PL
Celem badań było określenie wpływu nawożenia na skład botaniczny oraz plonowanie łąki w warunkach leja depresji wody gruntowej. Udział gatunków roślin określano metodą Klappa, przed zbiorem pierwszego pokosu. Badania prowadzono w latach 2005˗2014 na trzech kompleksach zlokalizowanych w siedliskach o zróżnicowanych warunkach wodnych. Pierwszy z kompleksów łąkowych był położony poza zasięgiem, drugi – na granicy, a trzeci w zasięgu leja depresji wody gruntowej. Stwierdzono korzystny wpływ nawożenia mineralnego na zwiększenie udziału traw w runi oraz zmniejszenie udziału roślin z grupy ziół i chwastów na kompleksach zasilanych wodą gruntową. Nawożenie mineralne powodowało zmniejszenie udziału roślin bobowatych. Stwierdzono także, że głębokie obniżenie poziomu wody gruntowej w siedliskach pobagiennych spowodowało drastyczne ograniczenie plonu roślin. Na kompleksie pozbawionym zasilania gruntowego średnie plony siana na poletkach nienawożonych i nawożonych wynosiły odpowiednio 0,40 i 0,85 Mg•ha-1 i były około 10-krotnie mniejsze niż na kompleksach zasilanych wodą gruntową.
EN
The aim of the studies was to determine the effect of mineral fertilization on botanical composition, and meadows yields depending on water conditions. The studies were carried out in the years 2005–2014 at three sites located in habitats with different water conditions. The first of the sites was located out of the reach, the second – on the boundary and the third within the ground water depression cone. A favourable effect of mineral fertilization on increasing grasses share and decreasing herbs and weeds share in the sward at sites supplied with ground water was found. Mineral fertilization caused decrease in papilionaceous plants share. It was also found that deep lowering of ground water level at post-bog sites caused drastic reduction in plant yield. At the site without ground supply mean hay yield in plots without fertilization and with fertilization was 0.40 and 0.85 Mg•ha-1 respectively and was about 10 times lower than at sites supplied with ground water.
PL
W pracy przedstawiono syntetyczną analizę wyników badań lizymetrycznych plonowania i ewapotranspiracji użytków zielonych w naturalnych warunkach dostatku wody w glebie oraz w warunkach zróżnicowanego potencjału wody w glebach torfowo-murszowych i murszowatych w okresach suszy meteorologicznej umiarkowanej, silnej i ekstremalnej na Polesiu Lubelskim. Stwierdzono, że optymalna wilgotność gleby na użytkach zielonych zapewnia maksymalne plony siana. Plony te w dekadach i okresach IV–V, VI–VII, VIII–IX są uzależnione od czynników meteorologicznych i ewapotranspiracji maksymalnej. W pracy oszacowano aktualne i końcowe maksymalne plony siana w dekadach i okresach IV–V, VI–VII, VIII–IX w zależności od prognozowanych średnich dobowych wartości ewapotranspiracji maksymalnej. Określono wpływ wilgotności gleby na aktualne i końcowe rzeczywiste plony siana za pomocą współczynników glebowo-wodnych ks2 dla dekad i okresów IV– V, VI–VII, VIII–IX w zależności od prognozowanych bezwzględnych wartości potencjału wody glebowej. Oszacowano aktualne i końcowe rzeczywiste plony siana w dekadach i okresach IV–V, VI– VII, VIII–IX na podstawie zmniejszania plonów maksymalnych, wyrażonego wartością współczynników glebowo-wodnych ks2. Oszacowane aktualne i końcowe rzeczywiste plony siana odnoszone do plonów maksymalnych ilustrują wpływ potencjału wody w glebie na dynamikę przyrostu plonu aktualnego i końcowego. Dowodzą one, jak istotne znaczenie dla optymalnego plonowania użytków zielonych ma utrzymywanie optymalnego uwilgotnienia gleby.
EN
The paper presents a synthetic analysis of the results of lysimeter investigations on grassland yield and evapotranspiration under natural sol water supply and different soil water potential in peatmoorsh and moorsh soils, in periods of moderate, severe and extreme meteorological droughts, led in Polesie Lubelskie. It has been proved that the optimum soil moisture ensures the maximum hay field from grassland. Yields are dependent on meteorological factors and the maximum evapotranspiration. In the study current and final maximum hay yields are estimated in dependence on predicted maximum mean in 10-day and periods IV–V, VI–VII, VIII–IX evapotranspiration. Effect of soil moisture on current and final actual hay yield is quantified using soil-water coefficients ks2 for decades and periods IV–V, VI–VII, VIII–IX depending on soil water potential. Current and final actual hay yield is estimated by reduction of maximum yield by soil-water coefficients ks2. These yields related to maximum yield show the effect of soil water potential on the actual and final growth dynamics. They prove as important for optimal yield of grassland is maintaining high soil moisture.
PL
Konopie znane są jako rośliny włókniste uprawiane na włókno, ale dające niskie plony nasion (0,8-1,2 Mg·ha-1), które są przeznaczane głównie na materiał siewny lub olej spożywczy. Dużą zaletą konopi jest dobrze rozwinięta część wegetatywna, umożliwiająca dobre wykorzystywanie energii słonecznej i asymilacji CO2. Z uwagi na palowy system korzeniowy, konopie mogą pobierać wodę i składniki pokarmowe z głębszej warstwy gleby. Biorąc pod uwagę zalety konopi, postanowiono w 2007 r. wyhodować w Zakładzie Doświadczalnym Pętkowo nową formę konopi oleistych dających wysokie plony nasion na olej spożywczy. Po 7 latach intensywnych prac hodowlanych uzyskano interesujący ród nr P/08N (o nazwie Henola), który w 2014 r. zgłoszono do badań rejestrowych w Centralnym Ośrodku Badania Odmian Roślin Uprawnych. Równocześnie przeprowadzono w latach 2013-2015 doświadczenia polowe w Zakładzie Doświadczalnym Stary Sielec dotyczące plonowania oraz wpływu gęstości siewu (20, 40 i 60 kg·ha–1) nowego rodu Henola, w warunkach nawożenia (kg·ha-1): 40 N, 30 P2O5 i 80 K2O). Wyniki doświadczeń potwierdzają możliwość otrzymywania wysokich plonów nasion w miarę wzrostu gęstości siewu (średnio 4,4 Mg·ha-1 w warunkach wysiewu 60 kg·ha-1) o zawartości oleju w nasionach ok. 28% i plonie oleju ok. 1,25 Mg·ha-1. Kwiatostany konopi oleistych zawierają 0,32% olejku eterycznego oraz 0,013% tetrahydrokannabinolu (THC) i 0,07% kannabidiolu (CBD). Plony słomy konopi oleistych są oczywiście o połowę niższe od plonów z konopi włóknistych i wzrastają w miarę zwiększania gęstości siewu średnio z 14,5 do 18,0 Mg·ha-1 powietrznie suchej masy. Słomę można wykorzystać do produkcji biogazu lub przeznaczyć na opał w formie pelletu. Powyższe wyniki doświadczeń potwierdzają możliwość uzyskiwania wysokich plonów nasion konopi oleistych. Poza tym uzasadniają konieczność kontynuowania hodowli zachowawczej i określenia zasad agrotechniki w celu poprawienia wydajności i jakości plonu nasion i oleju.
EN
So far, hemp has been known as a fibre plant, grown for fibre, but with low seed yield (0.8- 1.2 Mg·ha-1), used mainly as planting seed or for edible oil production. Hemp has a considerable advantage of developing a large vegetative part of the plant which facilitates high use of solar energy and assimilation of CO2. Owing to its taproot system, hemp can absorb water and nutrients located in the deeper soil layers. Given these advantages of hemp, in 2007, the Pętkowo Experimental Station (ZD Pętkowo) endeavored to breed a new form of oilseed hemp with high seed yield for edible oil. After seven years of intensive breeding efforts an interesting line no. P/08N (named Henola) was obtained and submitted for registration tests at the Research Centre for Cultivar Testing (COBORU). Simultaneously, field trials were conducted at the Stary Sielec Experimental Station (ZD Stary Sielec) in 2013- 2015, intended to examine the yield and the influence of sowing density (20, 40 and 60 kg·ha-1) of the new Henola line (fertilization in kg·ha-1: 40 N, 30 P2O5 and 80 K2O). The results confirm that high seed yield is feasible as sowing density increases (average of 4.4 Mg·ha-1 with sowing density of 60 kg·ha-1); the proportion of oil in the seeds amounts to ca. 28% and oil obtained amounts to ca. 1.25 Mg·ha-1. Inflorescence of oilseed hemp contains 0.32% of essential oil, 0.013% of THC and 0.07% of CBD. Straw yield is half that of fibrous hemp and it increases as sowing density goes up on average from 14.5-18.0 Mg·ha-1 of dry mass. The straw may be used to produce biogas or pellet fuel. The above results of the trials confirm that high yield of oilseed hemp is feasible. They also justify the necessity to continue the maintenance breeding and determine the principles of agricultural technology in order to improve the yield and quality of seed and oil crops.
EN
In the years 2014-2015 at the Institute of Plant Breeding and Acclimatization, Branch Jadwisin the investigation concerned the influence of irrigation of organic potato plantation on tuber yield and tuber size distribution was carried out. Eight potato cultivars of different maturity class were assessed. It was stated that irrigation significantly influenced both the total tuber yield and the share of different-size tubers (excluding medium size). Under irrigation the increase in total yield was observed but it was not equal for all cultivars. The increase for cultivar Cyprian was 3 times bigger than for cultivar Ignacy. The highest changes due to irrigation concerned the share of big tubers (>60 mm). Seven among all cultivars reacted by a very high increase in this size tubers (to 80%), but one of them reacted by decrease in this tuber fraction.
PL
W latach 2014-2015 przeprowadzono w Instytucie Hodowli i Aklimatyzacji Roślin - PIB, Oddział w Jadwisinie badania dotyczące wpływu nawadniania plantacji ekologicznej na wielkość plonu bulw i jego strukturę. Badano 8 odmian ziemniaka o różnej wczesności. Stwierdzono, że nawadnianie wpłynęło w sposób istotny zarówno na wielkość plonu ogólnego, jak i udział w nim poszczególnych frakcji (oprócz udziału bulw średnich). Pod wpływem nawadniania nastąpił wzrost plonu ogólnego ale nie był on jednakowy u wszystkich odmian. Przyrost plonu u odmiany Cyprian był ponad dwukrotnie większy niż u odmiany Jurata. Duże zmiany pod wpływem nawadniania dotyczyły udziału bulw dużych. Siedem spośród badanych odmian zareagowało wzrostem udziału tej frakcji (do20 %), u jednej zaś odnotowano spadek udziału bulw dużych pod wpływem nawadniania.
EN
In the years 2014-2015 the study on the suitability of 7 oat varieties: 2 hulled (Bingo, Krezus) and 5 naked (Cacko, Maczo, Nagus, Polar, Siwek) for cultivation in organic farming was done. The experiments were conducted in two locations: Grabów (Mazowieckie province, organic farm of IUNG - PIB) and Chwałowice (Mazowieckie province, organic farm of CDR in Radom). In 2014 the yield of oats was on average by 2.0 t·ha-1 lower than in 2015 due to adverse weather conditions (excess rainfall and low temperatures during sowing and emergence). Naked varieties responded by greater reduction in yields (yield in the range of 1.5-3.0 t·ha-1) compared to the hulled varieties (4.1-5.4 t·ha-1), which was a consequence of the weaker emergence and small density of canopy. In 2015 favorable distribution of rainfall during a critical period for the development of oats allowed to get a good compactness of crop canopy, which together with the lack of fungal diseases provided the high productivity of this species. In both years of research hulled varieties yielded higher than the naked varieties (on average by 66%). Among the naked varieties the highest yield was obtained for Maczo variety (average 3.76 t·ha-1) and Siwek in Grabow (3.84 t·ha-1) and the lowest for Cacko (2.94 t·ha-1), due to the smallest density of plants and ears. Differences in the intensity of oat infestation between the localizations of experiments and oat varieties were found. Hulled oats varieties: Bingo and Krezus were characterized by greater competitiveness in relation to the weeds compared to the naked oat varieties (13% fewer weeds and 40% less dry matter of weeds). The greater competitive ability against weeds of hulled oat varieties compared with naked was the result of bigger plant and ears density, a greater dry matter of underground parts and the height of plants. Assessment of leaf infection of examined oat varieties in milky-wax maturity stage in 2014 showed moderate intensity of corona rust and leaf spot as well as slight degree of Septoria diseases while in 2015 showed no symptoms. The symptoms of Fusarium disease in both years occurred sporadically and showed no statistically significant differences between varieties.
PL
W latach 2014-2015 przeprowadzono badania przydatności do uprawy w rolnictwie ekologicznym 7 odmian owsa:2 oplewionych (Bingo, Krezus) i 5 nagoziarnistych (Cacko, Maczo, Nagus, Polar, Siwek). Doświadczenia wykonano w 2 lokalizacjach: Grabów (woj. mazowieckie, gospodarstwo ekologiczne IUNG - PIB) oraz Chwałowice (woj. mazowieckie, gospodarstwo CDR Radom).W 2014 r. poziom plonowania owsa był średnio o 2,0 t/ha niższy niż w 2015 r., ze względu na niekorzystne warunki pogodowe (nadmiar opadów i niskie temperatury w okresie wysiewu i wschodów). Większą obniżką plonów zareagowały odmiany nagoziarniste (plon w zakresie 1.5-3.0 t·ha-1) w porównaniu do odmian oplewionych (4.1-5.4 t·ha-1), co było konsekwencją słabszych wschodów i małej zwartości łanów. W 2015 r. sprzyjający rozkład opadów w okresie krytycznym dla rozwoju owsa umożliwił otrzymanie dobrej zwartości łanu, co w powiązaniu z brakiem porażenia przez choroby grzybowe zapewniło wysoką wydajność tego gatunku. W obu latach badań odmiany oplewione plonowały wyżej niż odmiany nieoplewione (średnio o 66%). Spośród odmian nagoziarnistych najwyższe plony uzyskano dla odmiany Maczo (średnio 3,76 t/ha) oraz Siwek w Grabowie (3,84 t/ha), a najniższe dla odmiany Cacko (2,94 t/ha), ze względu na najmniejszą obsadę roślin i kłosów. Stwierdzono różnice w zachwaszczeniu łanów owsa między miejscowościami i odmianami. Odmiany oplewione owsa - Bingo i Krezus wyróżniały się większą konkurencyjnością w stosunku do chwastów w porównaniu do odmian nagoziarnistych (o 13% mniejsza liczba chwastów i o 40% mniejsza sucha masa chwastów). Większa konkurencyjność w stosunku do chwastów odmian oplewionych owsa w porównaniu z nieoplewionymi wynikała z większej obsady roślin i masy części nadziemnych oraz wysokości roślin. Ocena porażenia liści badanych odmian owsa w fazie dojrzałości mlecznowoskowej w 2014 r. wykazała umiarkowane nasilenie rdzy koronowej i plamistości liści oraz niewielki stopień porażenia septoriozą, natomiast w 2015 r. nie wykazała objawów chorobowych. Objawy fuzariozy w obu latach badań wystąpiły sporadycznie i nie wykazano statystycznie istotnych różnic między odmianami.
20
Content available remote Evaluation of biogas production and usage potential
EN
The aim of the research is the development of theoretical and methodical bases for determining the feasibility of plant raw materials growing for its further bioconversion into energy resources and technological materials to maximize profit from business activities. Monograph, statistics, modelling and abstract logical methods have been used during the research. Directions of biogas usage have been examined. Biogas yields from different crops have been analyzed. It has been determined that high methane yields can be provided from root crops, grain crops, and several green forage plants. So, forage beet and maize can provide more than 5,500 m3 of biogas per hectare. Attention is paid to the use of by-products of biogas plants, especially carbon dioxide. Carbon dioxide is an important commodity and can increase profitability of biogas plant operating. It can be used for different purposes (food industry, chemical industry, medicine, fumigation, etc). The most important parameters of the biogas upgrading technologies have been analyzed. If output of an upgrade module is more than 500 nm3/h, investment costs of different available technologies are almost equal. According to experts, it is economically feasible to use anaerobic digestion biogas systems to upgrade biomethane provided their performance is equivalent to 3,000 litres of diesel fuel per day. The economic and mathematical models have been suggested to determine the feasibility of growing plant materials to maximize the gross profit. The target function is the maximum gross income from biogas utilization. It has the following limitations: annual production of biogas, consumption of electricity, heat and motor fuels. The mathematical model takes into account both meeting own requirement and selling surplus energy resources and co-products including carbon dioxide. In case of diesel fuel substitution, an ignition dose of diesel fuels has been considered. The algorithm for making a decision on construction of a biogas plant has been offered.
first rewind previous Strona / 10 next fast forward last
JavaScript jest wyłączony w Twojej przeglądarce internetowej. Włącz go, a następnie odśwież stronę, aby móc w pełni z niej korzystać.