Celem przeprowadzonych prac było rozpoznanie i zbadanie profilu osadów paleogenu i neogenu, ze szczególnym uwzględnieniem młodszego neogenu, w miejscowości Łęczyce koło Lęborka, gdzie w odsłonięciu w skarpie pradoliny Redy-Łeby stwierdzono występowanie utworów neogeńskich. Posadowiony u podstawy odsłonięcia otwór wiertniczy Łęczyce-Tr osiągnął głębokość 110,0 m p.p.t. i został zatrzymany w utworach formacji mosińskiej dolnej z dolnego oligocenu. Próbki pobrane z odsłonięcia i z rdzenia wiertniczego wykorzystano do badań laboratoryjnych składu ziarnowego (133 analizy), węglanowości osadów (122 analizy), składu minerałów ciężkich (41 próbek) i badań zespołów sporowo-pyłkowych i fitoplanktonu (39 próbek). W profilu otworu wiertniczego rozpoznano osady dolnego oligocenu i miocenu odpowiadające formacjom: mosińskiej dolnej, czempińskiej i mosińskiej górnej (dolny oligocen), gorzowskiej i krajeńskiej (dolny/ środkowy miocen) oraz adamowskiej (środkowy miocen). Stwierdzone w profilu odsłonięcia osady plioceńskie uznano za ekwiwalenty formacji poznańskiej i gozdnickiej. Przeprowadzono korelację stratygraficzną rozpoznanej sukcesji z profilami z obszarów sąsiadujących na terenie północno-wschodniej Polski oraz z Półwyspu Sambijskiego. Wyniki badań umożliwiły odtworzenie warunków sedymentacji osadów, prześledzenie następstwa zbiorowisk roślinnych i implikujących je zmian klimatu. Ze względu na zachowanie pełnego profilu osadów kenozoicznych i stwierdzenie występowania osadów plioceńskich (jedyne stanowisko w tym rejonie), profil z Łęczyc uznano za referencyjny dla Pomorza Wschodniego.
EN
The reported study focused on a complex analysis of Paleogene–Neogene section located at Łęczyce near Lębork (Eastern Pomerania). The lower part of the section is represented by Lower Oligocene to Miocene deposits, drilled by the Łęczyce-Tr well to the depth of 110 m. Its upper part consists of the Late Neogene succession exposed in the slope of the Reda–Łeba palaeovalley just above the drill top. Both core and outcrop sections were sampled for analyses of grain size and composition (133 samples), carbonate content (122 samples), heavy mineral composition (41 samples), and spore-pollen and phytoplankton assemblages (39 samples). For the first time in the Eastern Pomerania, a succession of the standard Lower Oligocene to Pliocene formations has been identified in this section including the Oligocene to Miocene deposits represented by the Lower Mosina Fm., Czempin Fm., Upper Mosina Fm. (Lower Oligocene), Gorzów Fm. and Krajenka Fm. (Lower/ Middle Miocene) and Adamów Fm. (Middle Miocene). Outcrop of the Pliocene deposits (unique in the area), being an equivalent of the Poznań Fm., were described. All the distinguished units were correlated with corresponding sections from the north-eastern Poland and the Sambia Peninsula. The study results have enabled to reconstruct the sedimentary conditions and depositional environments, as well as the succession of floral communities that record the paleoclimatic changes. The Łęczyce section, comprising the Lower Oligocene to Pliocene deposits, is a representative section of the Paleogene–Neogene succession for the whole area of Eastern Pomerania.
W typowych profilach trzech neogeńskich pokładów węgla brunatnego odsłaniających się w kopalniach odkrywkowych na Niżu Polskim i w basenach satelickich zostały przeprowadzone studia porównawcze makro- i mikrofacjalne oraz geochemiczne, w skład których wchodziły badania: sedymentologiczne, paleobotaniczne (w szczególności analiza palinologiczna), litologiczne i petrograficzne węgla oraz geochemiczne. W wyniku tych badań wyróżniono szereg facji, uwarunkowanych głównie czynnikami hydrologicznymi, które można powiązać z subśrodowiskami sedymentacji jeziorno-bagiennej, współcześnie zasiedlonymi przez określone zbiorowiska roślinne. Najbardziej pełny zestaw takich subśrodowisk został przedstawiony dla II łużyckiego pokładu węgla brunatnego w niecce żytawskiej. Sukcesja subśrodowisk sedymentacyjnych i związanych z nimi zbiorowisk roślinnych jest w zasadzie porównywalna z naturalną sukcesją roślinną zarastania zbiornika jeziornego, jednak często bywa zaburzana w związku ze zmianami poziomu wód gruntowych: podnoszenia się w wyniku działania mechanizmów auto- (kompakcja niżejległych osadów, szczególnie istotna w przypadku przejścia od torfu do węgla brunatnego) i allochtonicznych (subsydencja tektoniczna). Podobne zaburzenia mogły powodować także czynniki sedymentacyjne, takie jak progradacja litosomów klastycznych lub podniesienie bazy erozyjnej w następstwie ruchów eustatycznych. Badania wykazały, że tylko kompleksowe badania mikro- i makrofacjalne dają podstawy do przedstawienia wiarygodnej rekonstrukcji środowiska sedymentacji węglotwórczej. Najistotniejsze wyniki pracy stanowi rekonstrukcja następstwa zbiorowisk roślinnych i wnioski na temat zmian warunków hydrologicznych i hydrogeologicznych.
EN
Some selected profiles of three Neogene lignite seams outcropped within opencast mines in the Polish Lowlands and satellite basins have been examined for comparison of macro- and microfacies and geochemical features. The investigations included: sedimenological research, paleobotanical investigation (particularly palynological analysis), lithological and petrographic study of lignite and geochemical examinations of coal have been made there. Some facies related to recent lacustrine/paludal sedimentary subenvironments, qualified at first by hydrological conditions and corresponding with floristic habitats have been established. The most complete inventory of sedimentary subenvironments has been defined within the 2nd lignite seam in the Zittau Basin. The sedimentary subenvironment succession and related floral communities is generally conformable with a natural plant succesion of a lake overgrowth. However, it was frequently interrupted after groundwater level changes: uplifting in the result of autochtonic mechanism (compaction of underlying sediments, most substantial in the case peat to lignite) and allochtonic one (tectonic subsidence). Also sedimentary factors, like progradation of clastic lithosomes and elevation of erosional base after eustatic movements could take part in the disruptions. The examination show that only integrated macro- and microfacial analysis makes it possible to present a reliable reconstrustion of the coal-forming sedimentary environment. The reconstruction of the succession of plant communities and conclusions on hydrological/hydrogeological conditions are the most substantial results of the work.
Large concentrations of lignite, creating economic lignite deposits, occur frequently in a close vicinity or directly above salt domes. Those lignite accumulations, common in the northern and central parts of Szczecin-Łódź-Miechów Synclinorium (Polish Lowlands), were partially produced by halotectonic processes active during Tertiary. Generally, differentiated activity of halotectonics did not secure proper conditions controlling extensive accumulation of phytogenic matter and even destroyed the uplifted lignite seams. However, conditions convenient for phytogenic matter accumulation were rather common locally. The following processes: 1) salt subrosion of a dome upper part, 2) halokinetic salt outflow along opened fault surfaces, 3) formation of secondary peripherial sinks nearby the domes and 4) development of extensional depressions on the top of disrupted antyclines formed within a salt-dome overburden during the uplift, all were responsible for generating of salt-related sinks. In a regional scale, development of the primary peripherial sinks between salt structures (mostly salt crests, walls and pillows) could be also related to the halokinetics. Detailed analysis of geological setting in vicinities of some major salt domes on the Polish Lowlands evidenced that more than 80% of lignite resources are directly or indirectly related to these structures. Those lignite resources are most profitable due to an advantagenous overburden ratio. Application of complex research methods (including high-resolution seismic profilling) enables a model construction of those areas and precise defining the relations between stages of salt structure development and a rate of phytogenic accumulation, offering/bringing significant data for lignite prospection.
4
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
W okolicach Orłowa na N od Nidzicy poznane zostały osady paleogenu (paleocen, eocen, oligocen) oraz neogenu (miocen, niższy pliocen). Ich podłoże stanowi górny mastrycht a grubość waha się w szerokich granicach (140–400 m). Paleocen reprezentuje formacja puławska (piaskowce kwarcowo-glaukonitowe z wkładkami wapieni i margli) z fauną danu. Eocen środkowy i górny tworzy formacja pomorska (piaski kwarcowo-glaukonitowe, wyżej iłowce i mułowce). Do oligocenu należy formacja mosińska dolna (piaski kwarcowo-glaukonitowe ze żwirem i fosforytami), formacja czempińska (mułowce piaszczyste z cienkimi pokładami węgla brunatnego) oraz formacja mosińska górna (piaski kwarcowo-glaukonitowe). Formacje te tworzyły się w rupelu. Do środkowego i górnego miocenu należy formacja adamowska (piaski kwarcowe z przeławiceniami węglistych iłów) oraz formacja poznańska (iły i mułki z wkładkami piasku, w dolnej części profilu zwykle pokłady węgla brunatnego). Najwyższe partie formacji poznańskiej należą zapewne do pliocenu. Paleogen i neogen okolic Nidzicy jest mocno zaburzony glacitektonicznie.
EN
In the vicinity of Orłowo (N of Nidzica, S Warmia region, Fig. 1) Paleogene (Paleocene, Eocene, Oligocene) and Neogene (Miocene, Lower Pliocene) sediments were recognized. Their basement is composed of Upper Maestrichtian sediments (predominantly marls). Thickness of Paleogene and Neogene deposits vary from about 140 m to 400 m. The Paleocene is represented by the Pulawy Formation (quartz-glauconitic sands with limestone and marl intercalations) containing Danian faunal remains. The Pomorze Formation of Middle and Upper Eocene is composed of quartz-glauconitic sands in the lower part of the succession and in the upper part of claystones and mudstones with characteristic faunal assemblages. Oligocene sediments are represented by the Lower Mosina Formation (quartz-glauconitic sands with gravels and phosphorite nodules), Czempin Formation (sandy mudstones with a thin lignite seam) and Upper Mosina Formation (quartz-glauconitic sands). These formations are of the Rupel age. The Middle and Upper Miocene is represented by the Adamów Formation (quartz sand with coaly clays) in the lower part and by the Poznań Formation (clays and muds with sandy intercalations and lignite) in the upper part. The lignite seams commonly occur in the lowermost part of the Poznań Formation succession. The upper part of the Poznań Formation probably belongs to the Lower Pliocene (Fig. 2.) Age of Neogene sediments is determined by pollen and spores assemblages. Paleogene and Neogene sediments from the Nidzica vicinity show very strong glaciotectonic deformations.
5
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
Mineral resources of Poland are presented in a historical view, from the prehistoric beginnings till the present day. Some of the mineral resources in Poland have been exploited constantly since the 11th–12th century—these resources are zinc and lead ores and rock salt. One of the important Polish mining traditions concers of hard coal. Noteworthy is the world earliest crude oil mining industry in the Carpathians region. In the present day, the main achievements of Polish economic geology are: the discovery of copper and silver ores in the Fore-Sudetic monocline; documentation of a new major coal basin in Europe, in the Lublin region, and lignite deposits in the central and western Poland; the discovery of the worlds biggest native sulphur deposits in the Carpathian Foredeep; and also the discovery of the gas fields in the Carpathian Foredeep and in the Polish Lowland. Within the last fifty years some of the mineral raw materials, like iron ores and native sulphur deposits, have lost their economic value.
Zgodnie z programem ochrony dziedzictwa Ziemi prowadzonym przez UNESCO i IUGS, środowiska geologiczne Brandenburgii podjęły inicjatywę utworzenia Geoparku "Łuk Mużakowa" (Muskauer Faltenbogen). Głównym zadaniem tego geoparku jest zachowanie dla przyszłych pokoleń unikatowej w skali światowej struktury glacitektonicznej wraz ze śladami dawnego górnictwa oraz walorami środowiska przyrody ożywionej, w powiązaniu z ideą promowania edukacji i geoturystyki. Podstawowymi obiektami ochrony na obszarze geoparku są geotopy, czyli szczególnie cenne fragmenty litosfery, które powinny być udostępniane dla nauki, edukacji oraz ruchu turystycznego. Na obszarze geoparku utworzone zostaną centralne ośrodki obsługi ruchu turystycznego, lokalne muzea, miejsca wystawiennicze i edukacyjne. Pierwszym etapem prac zmierzających do powołania Geoparku "Łuk Mużakowa" była inwentaryzacja i ocena geotopów na obszarze Niemiec (Brandenburgii i Saksonii), a następnie na obszarze Polski. Zinwentaryzowano geotopy typu odsłonięć geologicznych, form rzeźby terenu, pozostałości po dawnej eksploatacji węgla brunatnego, iłów ceramiki budowlanej oraz kruszywa naturalnego, a także budowle architektoniczne z głazów narzutowych. Dalsze prace nad utworzeniem geoparku powinny zmierzać do uszczegółowienia sposobu jego udostępniania poprzez opracowanie planów zagospodarowania turystycznego geoparku oraz koncepcji edukacyjnego prezentowania zagadnień związanych z dziedzictwem geologicznym i historycznym.
EN
Following the UNESCO/IUGS Programme on Earth Heritage, geologists of Brandenburg started to organise the "Muskau Arch " Geopark. Conservation of a unique (in a global scale) glaciotectonic structure, together with elements of historical mining and values of inanimate natural environment, and promotion of education and geotourism should be the main goals of the Geopark. The geotopes - elements of lithosphere particularly valuable, which should be accessible for scientific research, education and geotourism - are the basic elements. Tourism centres, local museums and exposition/education centres will be established. The first stage of the organising works on the "Muskau Arch " Geopark includes making an inventory and evaluation of geotopes in the Brandenburgian and Saxonian parts of the Muskau Arch ("Muskauer Faltenbogen ") and later also in the Polish part ("Łuk Mużakowa "). Some kinds of geotopes, such as geological outcrops, forms of land surface, remains of historical mining of lignite, ceramic clays and aggregates, and also buildings made with glacial boulders have been evidenced. More detailed project of accessibility of the Geopark area, i.e., project of tourist infrastructure and concept of presentation of geological and historical heritage from the education viewpoint, should be a subject of the further works on the Geopark organisation
8
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
Wystąpienia bursztynu są znane na obszarze północnej Lubelszczyzny między Kockiem, Parczewem i Lubartowem wśród osadów formacji z Siemienia. Na podstawie biostratygraficznych mięczków, otwornic, wapiennego nanoplanktonu i dinocyst, wiek bursztynonośnej formacji z Siemienia można okreslić jako pogranicze bartonu i priabonu oraz priabon. Bursztynonośne osady formacji z Siemienia występują w wyższej części profilu formacji i reprezentują zonę nanoplanktonową NP 18- Chiasmolithus oamaruensis z dolnego priabonu.Potwierdzają to badania otwornic i fitoplanktonu.
EN
Amber has been found in the areas of northern Lublin Region between Kock, Parczew and Lubartów within the Siemień Formation. According to investigations of molluscs, foraminifers, calcareous nannoplankton, and dinocysts, the age of the amber-bearing Siemień Formation has been determined as Bartonian-Priabonian to Priabonian. Amber-bearing sediments of Siemień Formation occur in the upper part of the formation and represent the nannoplankton zone NP 18 - Chiasmolithus oamaruensis from the lower Priabonian (after Berggren et al., 1995). This age has been corroborated by the study of foraminifers and phytoplankton.
9
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
Międzynarodowa Ramowa Klasyfikacja Zasobów (UNFCR) umożliwia przejrzyste przedstawienie stanu zasobów w sposób dogodny dla projektowania zagospodarowania złoża. Główny nacisk w tej klasyfikacji położony jest na zasoby przemysłowe rozumiane jako "odzyskiwalna" ilość kopaliny w istniejących warunkach ekonomicznych. Odpowiada to zasobom określanym w Polsce, jako operatywne. Klasyfikacja międzynarodowa jest w zasadzie nie sprzeczna z dotychczas stosowaną w Polsce co umożliwia jej wykorzystanie. Istotną różnicę stanowi sposób definiowania zasobów przemysłowych, które w Polsce stanowią ilość kopaliny określona w złożu. Ze względu na różnie rozumiany zakres pojęcia zasobów przemysłowych, w klasyfikacji międzynarodowej powinny być wyraźnie rozróżniane zasoby przemysłowe w złożu ("in situ") i "odzyskiwalne".
EN
International Framework Classification of Resources/Reserves of Solid Fuels and Mineral Commodities (UNFCR) is the best one for deposit feasibility evaluation. Within it the reserves are the main concern. They are defined as extractable ammount of mineral commodity in given econome conditions, considering mining losses and dilution. UNFCR in general is not contradictory to polish classification and can be casily applied. The only, but substantial difference is the mode of defining reserves. In Poland they are ammount of mineral commodity within the deposit ("in place"), designed for mining in the existing feasibility study. They are rather the "reserve base" for reserve calculations as defined in UNFCR. The extractable reserves are named in Poland "operational" and they should be considered in official resources/reserves classification. Because of different meaning of term "reserves", it should be clearly stated in the UNFCR, if it is used for ammount in place or extracable.
10
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
W Sali Zbornej Kopalni Węgla Brunatnego "Turów" odbyła się w dniach 27-29 października 1999 r. Konferencja Naukowo-Techniczna na temat "Optymalizacji wydobycia kopalin przy wykorzystaniu technik informatycznych". Komitetem Organizacyjnym Konferencji kierował Zastępca Dyrektora Kopalni d/s górniczych inż. Tadeusz Kaczarewski. Nad właściwym doborem tematyki czuwał Komitet Programowy złożony z wybitnych specjalistów geologów, górników i geodetów, działający pod przewodnictwem Prezesa Zarządu Przedsiębiorstwa Robót Geologiczno-Wiertniczych I Sp. z o.o. w Sosnowcu mgr. inż. Romana Kusia. Recenzentami referatów byli profesorowie Ryszard Uberman i Lech Gładysiewicz, którzy zapewnili wysoki poziom merytoryczny referatów. Głównym organizatorem i inicjatorem Konferencji była KWB "Turów", a współorganizatorami Przedsiębiorstwo Robót Geologiczno-Wiertniczych w Sosnowcu, Stowarzyszenie Inżynierów i Techników Górnictwa oraz Związek Pracodawców-Porozumienie Producentów Węgla Brunatnego.
11
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
A system of Tertiary tectonic troughs is one of the substantial structural elements of the Polish Lowlands basin architecture. These troughs, originated in form of grabens, half-grabens and also isometric depressions are imprinted on the top structural surface of the Mesozoic sedimentary complex and are known from some artificial exposures, mostly in the opencast lignite mines (Kleszczów Trough, Lubstów Trough, Zittau Depression). They are also distinctly recorded in the gravity field picture, particularly on the Bouguer anomaly maps (Fig. 1). The results of the former and recent studies show than these structures developed conformable to ancient tectonic foundations since Late Keuper and their evolution has been active to present time. Young-Alpine tectonic movements, particularly Miocene ones, were an important factor controlling Coenozoic sedimentation. The tectonic activity has been recorded both in the Tertiary and Quaternary sedimentary series. The major tectonic subsidence events took a place during Miocene; the subsidence covered almost all the tectonic depressions that time. Substatial lowering of depositional surface was compensed with reaction of thick sedimentary series, consisting of clastic, pelitic and coaly members. The coarse-grained clastic members was primary related to rapid tectonic subsidence events, being a sedimentary response to these facts. The pelitic and coaly members were related to decreasing of subsidence rate during the basin infilling. Coal seams origineted in conditions of very slow lowering of depo surface due to a dynamic equilibrium between subsidence and peat accumulation, affected probably mostly by compaction of underlying coal-forming plant material without tectonic impact that time. It recorded lowstand stage within sedimentary basins. Tectonic events affecting sudden subsidence paroxisms have been recorded in sedimentary series with the end of coal-forming accumulation and they indicates highstand stages of sedimentation. In some troughs, extremely thick coal seams (e.g. up to 252.3 m in the Kleszczów Trough - borehole 60/19 of the Bełchatów Deposit) have been originated. Quaternary tectonic activity in tectonic troughs has been recorded with thickening sedimentary series, orientation of recent river network and occurence of mires in graben axial parts. After the result of biostratigraphic studies, the main stage of coal-forming accumulation was during Early Miocene and at the beginning of Middle Miocene. This stage preceeded the Badenian transgression in the Carpathian Foredeep.
PL
System rowów trzeciorzędowych stanowi charakterystyczne rysy tektoniki basenów Niżu. Rowy, półrowy i izometryczne depresje zaznaczają się stropowej powierzchni strukturalnej kompleksów mezozoicznych. Widoczne są ze sztucznych odsłonięć głównie w kopalniach odkrywkowych węgla brunatnego (rów Kleszczowa, rów Lubstowa, depresja Zittau). Są także wyraźnie czytelne na mapach grawimetrycznych, szczególnie w obrazie anomalii Bouguera (Fig. 1). Z dotychczasowych badań wynika, że struktury te powstały na starszych założeniach - z późnego kajpru i podlegały ewolucji do czasów współczesnych. lch aktywność tektoniczna jest zarejestrowana w seriach osadowych trzeciorzędu i czwartorzędu. Główny okres subsydencji przypadł w miocenie; subsydencji podlegały wszystkie (znane dziś) rowy. Znaczące obniżanie powierzchni było kompensowane przez powstające grube serie osadów klastycznych, pelitycznych i węglistych. Grubo-okruchowe serie klastyczne były związane z szybkimi ruchami obniżającymi. Serie pelityczne i węgliste powstawały w czasie spowalniania subsydencji w miarę wypełniania rowów osadami. Pokłady węgla tworzyły się w czasie bardzo powolnego obniżania się powierzchni depozycji. Równowaga dynamiczna między subsydencją, a tworzeniem się torfowisk, była utrzymana na skutek kompakcji niżej ległych warstw substancji roślinnej, dających początek pokładom węgla; jest to więc geologiczny zapis zaniku ruchów tektonicznych. Aktywność tektoniczna przejawiająca się gwałtownymi obniżeniami powierzchni depozycji jest zarejestrowana w seriach klastycznych kończących akumulację substancji roślinnej. W niektórych rowach występują niezwykle miąższe pokłady węglowe (np. w otworze 60/19 w rowie Kleszczowa 252,3 m). Czwartorzędowa aktywność tektoniczna w rowach zaznaczona jest w zwiększonej miąższości osadów, lokalnej reorientacji sieci rzecznej oraz w postaci zabagnień w osiowych partiach rowów. Ze studiów biostratygraficznych wynika, że serie węglowe tworzyły się głównie podczas dolnego miocenu i na początku miocenu środkowego, przed transgresją badeńskiego morza na obszarze zapadliska przedkarpackiego.
JavaScript jest wyłączony w Twojej przeglądarce internetowej. Włącz go, a następnie odśwież stronę, aby móc w pełni z niej korzystać.