The article includes the characteristics of incremental forming of the sheet using the following two methods: Single Point Incremental Forming and Two Point Incremental Forming. The factors influencing the possibility of method application and the phenomena that limit the use of incremental forming of the sheet are presented. Based on the conducted experimental test, the disadvantages and advantages of single point incremental forming are specified. Possibilities for the use of the presented incremental forming technique for manufacturing elements in the aircraft industry are also included.
PL
Artykuł zawiera charakterystykę metod kształtowania przyrostowego blach z wykorzystaniem dwóch odmian: kształtowania jedno- i dwupunktowego. Zaprezentowano czynniki wpływające na możliwość zastosowania omawianej metody oraz zjawiska ograniczające zastosowanie kształtowania przyrostowego blach. Na podstawie przeprowadzonych eksperymentalnych badań pilotażowych przedstawiono również wady i zalety jednopunktowego kształtowania przyrostowego. Zawarto również wybrane przykłady zastosowania technik kształtowania przyrostowego do wytwarzania wyrobów dla przemysłu lotniczego.
2
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
W pracy przeprowadzono analizę zjawisk zachodzących podczas kojarzenia części maszyn o powierzchniach płaskich. Sformułowano wymagania, jakie muszą zostać spełnione, aby połączenie mogło zostać zrealizowane poprawnie. Następnie w odniesieniu do tych wymagań, określono wpływ błędów robota, na prawdopodobieństwo poprawnej realizacji procesu łączenia rozpatrywanych części maszyn. Wykazano, że w przypadku, gdy wymiary łączonych części są niewielkie, (≤ 20 mm) to w warunkach montowalności można pominąć wpływ błędów orientacji robota. Zmniejsza to wprawdzie nieznacznie dokładność obliczeń prawdopodobieństwa połączenia części (0.5%), jednak znacznie je upraszcza. Wykazano również, że w przypadku większych wymiarów części konieczne staje się uwzględnienie błędów kątowych, ale jedynie tych, które powodują przemieszczenie powierzchni o największych długościach.
EN
This paper presents the phenomena occurring during the mating of machine parts with flat surfaces. The requirements have to be fulfilled in order for the connection to be carried out correctly were formulated. Then, in relation to these requirements, the impact of robot errors on the probability of correct implementation of the connection process of the considered machine parts was determined. It was shown that if the dimensions of the parts to be joined are small, (≤ 20 mm), the effect of robot orientation errors can be neglected under mounting conditions. Although this slightly reduces the accuracy of the probability of combining parts (0.5%), it considerably simplifies them. It has also been shown that in the case of larger parts dimensions, it is necessary to take into account angular errors but only those that cause displacement of the surfaces of the largest lengths.
3
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
W pracy przedstawiono wyniki badań eksperymentalnych, dotyczących podłużnych przetłoczeń w cienkich blachach, pełniących rolę ryfli usztywniających. Zagadnienie dotyczy przetłoczeń kształtowanych w blachach z lotniczego stopu aluminium 2024-T3 obustronnie platerowanych, o grubości 0,4 mm. Przetłoczenia wykonano relatywnie nową technologią tzw. kształtowania przyrostowego, która polega na punktowym odkształcaniu materiału poprzez narzędzie w formie trzpienia stopniowo zagłębiane w materiale, zgodnie z określoną ścieżką determinującą kształt finalnego przetłoczenia. Formowanie prowadzono przy użyciu trzy-osiowej frezarki numerycznej stosując narzędzie o średnicy 6 mm z promieniem na czole o wartości R3. Kształtowano przetłoczenia o długości 120 mm oraz szerokości 20 mm. W ramach badań rozpatrywano różne głębokości przetłoczeń stopniując je co 1 mm w zakresie od 1 do 5 mm. Największą wartość głębokości o podanej wartości przyjęto, ponieważ przy większej głębokości od 5,5 mm kształtowana blacha ulegała pękaniu, dlatego wartość 5 mm uznano za maksymalną, dla której prowadzono analizy. Dla opisanych przetłoczeń przeprowadzono statyczne próby wyboczenia, a na ich podstawie stwierdzono, że głębokość przetłoczenia równa 4 mm, jest wartością krytyczną, gdyż siła wyboczenia dla przetłoczeń w zakresie od 1 do 4 mm wzrasta wprost proporcjonalnie do głębokości przetłoczenia, natomiast przy głębokości równej 5 mm siła ta ulega spadkowi.
EN
The paper presents the results of experimental research on longitudinal ribbing in thin sheets, made as stiffening ribs. The issue concerns ribbing formed in 2024-T3 aluminum alloy plates, 0.4 mm thick. The embossing was made using a relatively new technology, the so-called incremental sheet forming, which is a point of deformation of the material through the tool in the form of a plunger, gradually penetrated into the material in accordance with a defined path that determines the shape of the final embossing. Forming was carried out using a three-axis numerical milling machine using a 6 mm diameter tool with a head radius of R3. Embossments 120 mm long and 20 mm wide were formed. As part of the research, different depths of embossing were considered, grading them every 1 mm in the range from 1 to 5 mm. The highest value of the depth with the given value was assumed, because above the 5.5 mm depth the shaped sheet was cracking, so the value of 5 mm was considered the maximum for which the analyzes were carried out. For the described embossments static buckling tests were made, on the basis of which it was found that the embossing depth of 4 mm is a critical value, because the buckling force for extrusions in the range from 1 to 4 mm increases in direct proportion to the depth of the ribbing, while at a depth of 5 mm force this falls.
W artykule przedstawiono ideę inżynierii odwrotnej w kontekście szybkiego prototypowania przy regeneracji przekładni ślimakowej. Istotą problemu jest odtworzenie ślimacznicy, która uległa zniszczeniu. Stopień jej degradacji uniemożliwia pozyskanie podstawowych informacji na temat geometrii ślimaka oraz korpusu przekładni. Wskazane elementy nie nosiły śladów nadmiernego zużycia. W pierwszym etapie przeprowadzono pomiary, omówiono zastosowane metody oraz sposób ich wykorzystania. Zebrane dane pomiarowe posłużyły do obliczenia parametrów uzwojenie ślimaka, a w konsekwencji uzębienia ślimacznicy. Na ich podstawie powstał model CAD. Etap finalny to przygotowanie strategii obróbki za pomocą CAM oraz jej realizacja na obrabiarce CNC. Działania ukierunkowano na szybką odbudowę elementu. Zwrócono również uwagę na zachowanie uzasadnionej relacji kosztów do stawianych wymagań.
EN
The article presents the idea of reverse engineering in the context of rapid prototyping during the regeneration of the worm gear. The nub of the problem is to regenerate the worm-wheel which has been destroyed. The degree of its degradation makes it impossible to obtain the basic datacincerned the toothed-wheel rim. Because of the reasonsmentioned above, this article is focused on the analysis of the worm geometry and the gear casing. No sings of excessive wear werefound on the indicated parts. At the first stage the measurements were carried out, the applied methods were described and the technique of these methods usage were discussed. The collected data was used of calculate the parameters of the worm’s lead and consequently the tooth’s of the worm-wheel. Based on the calculations, the CAD model was created. The final stage is the preparation of a maching strategy with the CAM software usage and its implementation in the process with a CNC machine application. The activities were focused on the quick reconstruction of the part. The attention was also paid to balancethe costs and the requirements set.
The article concerns the issues of tool wear effect on the quality of a friction stir welding joint quality. The experiment used aluminum alloy 7075 T6 sheet metal, which is used primarily in the aerospace industry. 1.0mm and 0.8mm thick lap joints were tested. Tool wear was determined based on multiple readings on a multisensory machine. The tool wear evaluation was done on the basis of a static tensile strength test and metallographic sections of the joints. The pin of the tool works in more demanding conditions and is more exposed to friction. This results from tooling operations performed at full depth dive in the jointed material. When also considering the small dimensions of the pin such as the diameter and the great forces occurring in this process, it is easy to see why this element is most susceptible to tool wear. The welding process causes the tool to undergo friction wear, which is the cause of reduced tool dive depth in the jointed material. As a result, it is paramount to constantly control the tool extension to achieve the desired quality parameters of the joint. After creating 200m of joints, a decrease in the strength of joints was observed as well as the repeatability of the results connected to a change in the stirring conditions in the material. The change in joint strength and tool wear is also confirmed in the metallographic analysis, which states that the continued degradation of the tool makes it subject to a decrease in size of the characteristic sizes of the thermoplastic zone that is the main determining factor of the joint strength.
PL
Opracowanie podejmuje problematykę wpływu zużycia narzędzia na jakość zgrzeiny otrzymanej metodą zgrzewania tarciowego z przemieszaniem FSW. Do badań użyto stopu aluminium Al 7075 T6, stosowanego głównie w przemyśle lotniczym. Badano połączenia zakładkowe blach o grubości 1,0mm i 0,8mm. Zużycie narzędzia oceniano na podstawie pomiarów na maszynie multisensorycznej. Ocenę wpływu zużycia przeprowadzono w oparciu o statyczną próbę rozciągania oraz analizę zgładów metalograficznych wykonanych połączeń.Trzpień narzędzia pracuje w trudniejszych warunkach i jest bardziej narażony na ścieranie. Wynika to z pracy przy pełnym zagłębieniu w łączonym materiale. Zważywszy również na stosunkowo małe wymiary trzpienia tj. jego średnicę i duże siły występujące w procesie to ten element jest najbardziej narażony na zużycie. W procesie zgrzewania narzędzie ulega zużyciu ściernemu, co jest powodem zmniejszania zagłębienia narzędzia w materiale łączonym. W związku z powyższym konieczna jest ciągła kontrola wysunięcia narzędzia dla uzyskania pożądanych parametrów jakościowych zgrzeiny. Po wykonaniu 200m zgrzeiny zauważono zmniejszenie wytrzymałości zgrzeiny, jak również powtarzalności wyników związany ze zmianą warunków mieszania materiału. Zmiana wytrzymałości zgrzeiny oraz zużycia narzędzia ma również potwierdzenie w badaniach metalograficznych, z których wynika, iż w związku z postępującą degradacją narzędzia zmniejszeniu ulegają wymiary charakterystyczne strefy termo–plastycznej odpowiedzialnej w główniej mierze za wytrzymałość zgrzeiny.
6
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
The main aim of the investigations was to determine the significance of parameters of RFSSW for the strength parameters of the resulting joint. RFSSW joints were made in 0.8-mm-thick 7075-T6 aluminium alloy using different welding parameters (tool rotational speed v, tool plunge depth, and joining time). The load capacity of joints was determined by shear tests. The optimum welding parameters which assure the highest load capacity (4.09 kN) in the tensile/shear test are: tool rotational speed of 3000 rpm, tool plunge depth of 1.55 mm, and joining time of 1.25 s. In the conditions of the static tensile test under pure shear the highest joint capacity (6.48 kN) is found for the joint welded at a tool plunge depth of 1.7 mm. Depending on the tool plunge depth, three types of joint damage were observed during tensile/shear tests: plug type fracture, shear fracture, and plug-shearracture. Incomplete refill is the main weld defect observed which is located on the path along which the sleeve plunges into the sheet. It was also found that alclad between the upper and lower sheets worsens the joint quality between the stir zone and thermo-mechanically affected zone.
7
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
Punktowe zgrzewanie tarciowe z przemieszaniem jest jedną z najnowocześniejszych metod łączenia metali i ich stopów w stanie stałym. Możliwość łączenia elementów wykonanych ze stopów aluminium pozwala na stosowanie tej metody przy produkcji struktur lotniczych, przy jednoczesnym obniżeniu pracochłonności, kosztów i ich ciężaru, zachowując porównywalne lub wyższe parametry wytrzymałościowe w porównaniu do klasycznych metod łączenia elementów. Zapewnienie stałości parametrów użytkowych połączeń wymaga jednak doboru parametrów procesu zgrzewania, tj.: prędkości obrotowej narzędzia, zagłębienia narzędzia oraz czasu zgrzewania. W pracy zaprezentowano wyniki badań procesu zgrzewania blach aluminiowych 7075-T6 o grubości 1,8 i 0,8 mm. Testy zgrzewania przeprowadzono na dedykowanej maszynie do zgrzewania punktowego, natomiast badania wytrzymałościowe obejmowały statyczną próbę ścinania. W końcowej części artykułu dokonano analizy porównawczej nośności połączenia i budowy spoiny uzyskanej metodą RFSSW przy najkorzystniejszych parametrach ze zgrzeiną wykonaną metodą zgrzewania oporowego.
EN
Friction Stir Spot Welding is one of the most contemporary methods of joining metals and alloys in their solid state. The ability to join elements made of aluminum alloys allows for utilizing this method in the manufacturing of aircraft structures while lowering the work load, costs, and weight, without sacrificing or even having better strength parameters than classic methods of joining elements. It ensures constant joint parameters, however it requires the use of optimal welding parameters such as: the rotational speed of the tool, tool delve depth, and welding time. The work presents the results of experiments conducted on 7075-T6 aluminum sheet metal that was 1.8 and 0.8 mm thick. The welding tests were done on a dedicated spot welding machine, while the strength tests consisted of static tensile strength tests. In the final part of the article comparative analysis was made of strength of joint made by RFSSW method and obtained from the resistance welding.
W artykule przedstawiono dwie koncepcje adaptacji tokarek uniwersalnych do szlifowania powierzchni śrubowych zwojów ślimaka za pomocą ściernicy krążkowej. Zaprezentowano także projekt urządzenia do profilowania ściernicy. Omówiono jego podzespoły oraz sposób funkcjonowania.
EN
This paper presents two concepts for adaptation the universal lathes for grinding helical surfaces of the worm by the grinding wheel. The project of the device for grinding wheel profile was also presented. Its sub-assemblies and its way of work were discussed.
The article presents an operational tests of worm gearboxes. Test bench trails were conducted for three gearbox types. Two of these gearboxes were manufactured using modern methods with conical endmills. The only difference between the two is the tooth profile. A ZK2 worm with a concave tooth profile and Archimedes’ screw was used in the gearboxes. The third analyzed gearbox was a commercial gearbox with a ZK1 worm. When comparing the results of the analysis, the efficiency and load carrying capacity of the ZK2 worm gearbox is the highest and greatest respectively. The higher load carrying capacity of the ZK2 worm with concave teeth in comparison to the Archimedes’ screw is confirmed by Hertz’s theory. The results show, that the meshing area for ZK2 worm gearboxes is greater than Archimedes’ screw. The confirmed increase of usage indicators of concave profile worm gearboxes can lead to their widespread production and application. The higher efficiency of the gearbox results in lower usage costs.
PL
W artykule przedstawiono badania eksploatacyjne przekładni ślimakowych. Badaniom stanowiskowym poddano trzy przekładnie. Dwie z nich zostały wykonane nową technologią z wykorzystaniem stożkowych narzędzi trzpieniowych. Różnica pomiędzy nimi dotyczyła wyłącznie zarysu kół. Zastosowano przekładnie ze ślimakiem ZK2 o wklęsłym zarysie oraz ślimakiem Archimedesa. Trzecią badaną przekładnią była przekładnia handlowa ze ślimakiem ZK1. Z porównania otrzymanych charakterystyk wynika, że sprawność i obciążalność przekładni ze ślimakiem ZK2 jest najwyższa. Wyższa nośność przekładni z wklęsłym zarysem ZK2 w stosunku do zarysu Archimedesa znajduje potwierdzenie w teorii Hertza. Uzyskane charakterystyki pokazują, że obszar zazębienia dla przekładni ze ślimakiem ZK2 jest większy w porównaniu z przekładnią Archimedesa. Potwierdzony wzrost wskaźników eksploatacyjnych przekładni ze ślimakiem o zarysie wklęsłym może przyczynić się do powszechnej ich produkcji i stosowania. Wyższa sprawność przekładni to zarazem niższe koszty jej eksploatacji.
The aim of this paper was to present preliminary results of researches conducted in PZL Mielec within the FAST_FSW project (INNOLOT program) on the influence of tool eccentricity on microstructure and mechanical properties of 1.6 mm and 0.8 mm thick Al 7075 T6 sheets joints. Samples were performed using CNC milling machine. The range of tool eccentricity was 0–0.3 mm, rotational speed and feed rate were variable. The influence of the applied welding parameters on microstructure and mechanical properties of joints was assessed on the basis of metallographic inspections and tensile tests. Microstructural observations have shown that the change of FSW tool eccentricity affects the weld geometry: the mixing zone depth, the weld width, or the shape of the contact line.
The article presents an analysis of the macrostructure and mechanical properties of spot welds of joints made by Refill Friction Spot Stir Welding (RFSSW) method. RFSSW is a relatively new technology that is gaining wider use, not only in the automotive and aviation industries because it is a less energy intensive method than resistance spot welding. The primary focus of the article is the effect of welding time on the quality of the welded joints of sheet metal using the aforementioned method. The research was conducted on a joint between two pieces of sheet metal of various thicknesses (1.6 mm and 0.8 mm) made of a common aviation grade aluminium alloy 7075-T6 Alclad. Metallographic sections of select variants were made in order to analyze the structure of the joint. Strength tests with a static load were conducted in different loading configurations. A traditional tensile strength test was conducted on the lap joint, which revealed a complex stress state within the joint and an analogous test was conducted with the use of a stiffening holder that ensured a pure shear state in the joint. Peel tests were also performed on the lap joints with using a special holder.
Obróbka z wysokimi prędkościami HSC jest szeroko stosowana w produkcji matryc, form wtryskowych oraz komponentów w przemyśle lotniczym i motoryzacyjnym, idea obróbki HSM polega głównie na stosowaniu wysokich prędkości skrawania oraz wysokich prędkości posuwu. Takie podejście wymaga zastosowania odpowiednich obrabiarek, które są przeznaczone do tego typu obróbki. Jednakże, obrabiarki te są stosunkowo drogie i ze względu właśnie na cenę rzadko występują w mniejszych zakładach produkcyjnych. W związku z tym popularne stały się multiplikatory obrotów. Do obróbki zastosowano pilniki obrotowe, które pozwalają osiągnąć bardzo dobrą jakość powierzchni wyłącznie przy wysokiej prędkości obrotowej. W tym przypadku zastosowanie multiplikatora obrotów na konwencjonalnej frezarce CNC jest podstawą do osiągnięcia pożądanych efektów obróbki.
EN
High speed machining HSC is widely used in manufacturing dies, molds and components in the aerospace and automotive Industries. The idea of HSM relies mainly on the use of high cutting speeds and high feed speed. This approach requires the use of appropriate tools, which are dedicated to this type of processing. However, the machines are relatively expensive and because the price was rare in small plants. Therefore, the spindle speed increaser have become popular. For machining rotary burrs used to provide very good surface only at high speed. In this case, the application of a spindle speed increaser on conventional CNC milling machine is the key to achieve the desired effects.
Pilniki obrotowe stanowią grupę narzędzi trzpieniowych szeroko stosowanych w obróbce ręcznej. Z tego względu narzędzia te cechują się mniejszą dokładnością wykonania w porównaniu z frezami palcowymi. Znajdują one coraz szersze zastosowanie głównie w zrobotyzowanej obróbce zatępiania ostrych krawędzi, do obróbki spawów oraz w obróbce z wykorzystaniem obrabiarek. Pilniki obrotowe znajdują również zastosowanie w obróbce wykończeniowej materiałów w stanie utwardzonym czy też materiałów trudno skrawalnych. Możliwości zastosowania tych narzędzi w nowych obszarach obróbki sprawia, że istotna staje się jakość i dokładność wykonania tych narzędzi. Przeprowadzono analizę zarysu ostrzy stożkowych pilników obrotowych w celu określenia ich dokładności wykonania.
EN
Rotary burrs are a group of shank cutter which is widely used in bench work. For this reason, these tools are characterized in its construction less manufacturing precision compared to end mills. These tools are mainly used in bench work, robotic deburring etc. Rotary burrs can be aIso using of finishing machining hardened materiał or hard to cut materials. As a result, the possibility of applying these tools in new areas of treatment raises the question about the guality and accuracy of these tools. In the machining on CNC machine is important manufacturing quality of our tools because it has a main influence on dimensional and shape accuracy As a result of these problem it was made a study of cutting edge profile of rotary burrs to determine their manufacturing accuracy.
14
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
W artykule przedstawiono możliwości ukształtowania ślimaka Archimedesa z wykorzystaniem narzędzi o prostoliniowym zarysie. Przedstawiony sposób bazuje na stożkowych narzędziach trzpieniowych wichrowato ustawionych w stosunku do osi ślimaka. Omówiono sposób ustawienia narzędzi oraz wyniki przeprowadzonej obróbki. Prezentowany sposób kształtowania jest możliwy do realizacji za pomocą handlowych narzędzi trzpieniowych oraz klasycznych obrabiarek pięcioosiowych.
EN
The article presents the contingency of shaping an Archimedes’s worm through the use of tools, which have a linear profile. The method of referencing conical rotary tools that are mounted in an undulating setting in regards to the axis of the worm screw is also demonstrated. The tool mounting method and the machining results are discussed. The presented machining method is viable through the use of standard rotary tools and conventional five axis mills.
Creating a simplified worm wheel profile leads to approximating it through the use of sections. The worm gear notch created through approximation is inaccurate and does not ensure proper meshing. However, this method is commonly exploited because of economic reasons such as the use of universal milling machines and tools. In summary, machining worm wheel teeth with a simplified tooth profile is less complex thus less time consuming.
Knowing the standard operating times of technological operations is essential element in the business operations of every production enterprise. It is the basis for establishing the production capacity, planning the production schedule, or even calculating costs. The article presents a variety of methods used in the calculation of standard worktime of technological operations. An especially important distinction was made between calculating the total machining time and the actual cutting time. Through the examination of various machined flat surfaces, the results of worktime calculations from CATIA and the authored mathematical model are presented
17
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
W artykule przedstawiono możliwości ukształtowania uzębienia kół ślimakowych za pomocą uniwersalnych narzędzi i obrabiarek. Prezentowany sposób wykorzystuje oprogramowanie CAD/CAM oraz obrabiarki CNC. W opracowaniu omówiono sposoby przygotowania modelu CAD uzębienia koła. Omówiono przygotowanie technologii obróbki uzębienia oraz jej przebieg na obrabiarce CNC. W podsumowaniu wskazano obszary zastosowań prezentowanego sposobu obróbki.
EN
The article presents possibilities for shaping worm wheels teeth by use of conventional tools and machine. The presented method uses CAD / CAM software and CNC machine. The paper presents ways to prepare CAD model of worm wheels teeth. The article discusses the preparation of teeth machining technology and its process on the CNC machine. In summary, shows the applications such of machining methods.
18
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
W artykule zwrócono uwagę na sposób pomiaru geometrii uzwojenia ślimaków o dowolnym zarysie. Wskazano znaczenie współrzędnych zarysu zwoju ślimaka w przekroju osiowym oraz ich wykorzystanie z perspektywy pomiarów geometrii uzwojenia. Przedstawiono sposób obliczeń współrzędnych zarysu w przekroju osiowym dla różnych typów ślimaków.
EN
The article pays special attention to the method of measuring a worm convolution geometry with an arbitrary profile. The value of the worm profile coordinates is indicated in the axial section along with their application from the convolution geometry measurements. The method of profile coordinate calculation in the axial section for different types of worms was presented.
19
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
In the article, a way of modelling curves situated on cylinder surfaces is presented, which is made with two helical lines. Particular attention was given to the fluent transition between helical lines. The article also presents a mathematical description of a tangent arc that connects two helical lines. Also the way of preparing an NC program for machining complex curves consisting of two different helical lines is presented. A method of programming NC code for the machining of a closed helical groove (a helical groove without endpoints) is presented.
PL
W artykule przedstawiono sposób modelowania krzywej położonej na powierzchni walcowej, będącej złożeniem dwóch linii śrubowych o przeciwnym kierunku zwoju. Szczególną uwagę zwrócono na zapewnienie płynnego przejścia w punkcie łączenia linii. Przedstawiono również sposób przygotowania programu NC do wykonania złożonej krzywej, składającej się z różnych linii śrubowych.
The paper presents information on manufacturing processes of plastic components. Basic subtractive and additive methods are described. There were also manufactured elements of fan housing by using this two types of methods. Then, the elements were measured using a touch probe. The obtained results were analyzed, on which a comparison of components’ geometric accuracy was performed.
JavaScript jest wyłączony w Twojej przeglądarce internetowej. Włącz go, a następnie odśwież stronę, aby móc w pełni z niej korzystać.