W artykule, po krótkim opisie rozwoju historycznego, przedstawiono teorię termoluminescencji (TL). Omówiono i porównano trzy metody stymulowania luminescencji termiczną (TSL), optyczną (OSL) i radiową (RPL). Przedstawiono i opisano szeroki zakres zastosowań detektorów TL w dozymetrii indywidualnej i środowiskowej z naciskiem na pomiary ultrawysokich dawek. Jako szczególnie ważne w dozymetrii klinicznej do radioterapii nowotworów oka, opracowano termoluminescencyjne detektory planarne 2D. Opisano udział zespołu z Instytutu Fizyki Jądrowej (IFJ) w kosmicznym eksperymencie MATROSHKA. Przedstawiono również nowe materiały TL i nowe metody pomiarowe.
EN
In the paper, after a brief description of historical development, the theory of thermoluminescence (TL) is presented. Three methods of thermally (TSL), optically (OSL) and radio (RPL) stimulated luminescence are discussed and compared. A wide range of applications of TL detectors in individual and environmental dosimetry with an attention put on ultra-high dose measurements is presented and described. As particularly important in clinical dosimetry for eye-tumor radiotherapy, the planar 2D detectors TL were developed. The participation of the Institute of Nuclear Physics (IFJ) group in the Cosmos MATROSHKA experiment is described. Also, the new TL materials and measurement methods are presented.
Badano możliwość aktywacji powierzchni stali austenitycznych przy zastosowaniu azotu technicznego zawierającego ok. 0,2% O2 w procesie azotowania gazowego. Przez zmianę udziału azotu technicznego w mieszaninie z amoniakiem regulowano potencjał tlenowy atmosfery gazowej. Azotowano z dobrym skutkiem cztery reprezentatywne stale austenityczne w temperaturze 570°C, a także poniżej temperatury 450°C. Nowy sposób jest alternatywą dla kłopotliwej metody stosowania powietrza do regulacji potencjału tlenowego wymagającej instalacji zapłonnika i kontroli bezpieczeństwa procesu.
EN
The possibility of using technical nitrogen including 0.2% O2 for activation of surfaces of austenitic steels du ring gas nitriding was investigated. By changing mole fraction of technical nitrogen NH3/N2t mixture oxygen potential of gas atmosphere was controlled during heating the steel to nitriding temperature and sometimes during nitriding process. Four representative austenitic steels were nitrided with good results at 570°C and under 450°C. New method can be alternative to regulating oxygen potential by air and allows avoiding installing of igniting mechanism and safety control.
Badano możliwość aktywacji powierzchni stali zaworowych przy zastosowaniu azotu technicznego zawierającego ok. 0,2% O2 w procesie azotowania gazowego. Przez zmianę udziału azotu technicznego w mieszaninie z amoniakiem regulowano potencjał tlenowy atmosfery gazowej podczas grzania stali do temperatury azotowania i czasami w fazie azotowania. Azotowano z dobrym skutkiem dwie reprezentatywne stale zaworowe w temperaturze 570-580°C, a także poniżej temperatury 450°C. Nowy sposób jest alternatywą dla kłopotliwej metody stosowania powietrza do regulacji potencjału tlenowego wymagającej instalacji zapłonnika i kontroli bezpieczeństwa procesu.
EN
The possibility of using technical nitrogen including 0.2% O2 for activation walve steels surfaces during gas nitriding were investigated. By changing mole fraction of technical nitrogen i NH3/N2t mixture one can regulate oxygen potential of gas atmosphere during heating the steel to nitriding temperature and sometimes during nitriding phase. Two representative walve steels were nitrided with good results at 570-580°C and under 450°C. New method can be alternative to regulating oxygen potential by air and allows avoiding installing of firing mechanism and safety control.
W pracy badano możliwość zastosowania azotu technicznego do aktywacji powierzchni stali stopowych z dużą zawartością chromu, zwłaszcza stali nierdzewnej X20Cr13, w procesach azotowania i węgloazotowania. Badano twardość i mikrostrukturę azotowanych i węgloazotowanych warstw. Stwierdzono możliwość zastosowania azotu technicznego zawierającego ok. 0,2%O2 do aktywacji powierzchni stali nierdzewnej X20Cr13 w procesach azotowania i węgloazotowania oraz ustalono warunki aktywacji dla badanych stali stopowych.
EN
In the present work technical nitrogen application for surface activation of alloyed steels with chrome, particularly stainless steel X20Cr13 during nitriding and carbonitriding was investigated .Hardness and microstructure of nitrided layers were examined. Possibility of using technical nitrogen containing 0,2%O2 for surface activation of X20Cr13 stainless steel was confirmed and activation conditions for investigated alloyed steels were determined.