Ponad dwadzieścia lat temu, jako metoda aktywnej profilaktyki tąpaniowej, opracowana została metoda ukierunkowanego szczelinowania skał. Pozytywne efekty jej stosowania oraz wyniki badań nad poprawą efektywności tej metody (z możliwością wykonania dowolnej liczby szczelin zarodnikowych w jednym otworze wiertniczym) spowodowały, że w ramach działań aktywnej profilaktyki tąpaniowej zaproponowano w rejonie ściany 24 w partii W-2 Ruch „Jas-Mos” zastosowanie tej metody.
EN
More than twenty years ago, a method of a targeted fracturing of rocks was developed as a method of active prevention against rockburst hazard. The positive effects of its application and the results of research on improving of the efficiency of this method (with the possibility of performing of any number of sporulated fractures in a single drilling borehole) caused that this method was suggested, as part of the active prevention of rockburst hazard, in the area of the longwall 24 in the panel W-2 at „Jas-Mos” mining area.
Prowadzone ponad dwadzieścia lat temu badania skuteczności ukierunkowanego szczelinowania z zastosowaniem jednej szczeliny zarodnikowej w warunkach laboratoryjnych i dołowych, potwierdziły fakt propagacji nieciągłości w płaszczyźnie wyznaczonej tą szczeliną. Aktualnie, dla poprawy efektywności tej metody i wykorzystania jej w profilaktyce metanowej, prowadzone są badania nad możliwością wykonania dowolnej liczby szczelin zarodnikowych w jednym otworze wiertniczym. W tym celu opracowano prototypy urządzeń do wykonywania zespołu szczelin zarodnikowych, których konstrukcja pozwala wykonać dowolną liczbę takich szczelin w trakcie wyciągania żerdzi wiertniczych z otworu. Skuteczność nowej techniki ukierunkowanego szczelinowania górotworu z zastosowaniem nowych konstrukcji przeprowadzono w trakcie prób dołowych w pokładzie 310 w Kopalni Doświadczalnej „Barbara” w Mikołowie z wykorzystaniem sondy aerometrycznej. Wykonane pomiary pozwoliły określić zmianę naturalnego zeszczelinowania pokładu w wyniku zastosowania ładunków materiału wybuchowego MW w otworze strzałowym, w którym wykonano serię szczelin zarodnikowych.
EN
Research conducted over twenty years ago on the effectiveness of directional fracturing with applying one starting notche in laboratory conditions and underground, discontinuities confirmed the fact of the propagation in the appointed plain with this crack. Currently, for the efficiency improvement of this method and exploiting her in the methane prevention, a research on the alternative of carrying out the any number of spore cracks in one borehole is being conducted. For that purpose prototypes of devices for carrying the team of spore cracks out were drawn up which the structure allows to carry out any numbers of cracks in the route of taking drill perches out from the borehole. Effectiveness of the new technique of directional fracturing with using new constructions used in the course of attempts in underground attempts in coal seam no. 310 in the Experimental Mine „Barbara” in Mikołów with using the aerometry method are presented. Performed measurements allowed to determine the change of natural fracturing with explosive in borholes with series of starting notches.
The Central Mining Institute has developed a method for forecasting the amount of seismic energy created by tremors induced by mining operations. The results of geophysical measurements of S wave velocity anomalies in a rock mass or the results of analytic calculations of the values of pressure on the horizon of the elastic layers are used in the process of calculating the energy. The calculation program which has been developed and adopted has been modified over recent years and it now enables not only the prediction of the energy of dynamic phenomena induced by mining but also the forecasting of the devastating range of seismic shock. The results obtained from this calculation, usually presented in a more readable graphic form, are useful for the macroscopic evaluation of locations that are potential sources of seismic energy. Forecasting of the maximum energy of seismic shock without prior knowledge of the location of the shock's source, does not allow shock attenuation that results from, for example, a distance of tremor source from the excavation which will be affected by seismic energy, to be taken into consideration. The phenomena of energy dissipation, which is taken into account in the forecasts, create a new quality of assessment of threat to the excavation. The paper presents the principle of a method of forecasting the seismic energy of a shock and the risk of damage to the excavation as a result of the impact of its energy wave. The solution assumes that the source of the energy shock is a resilient layer in which the sum of the gravitational stresses, resulting from natural disturbances and those induced by the conducted or planned mining exploitation, is estimated. The proposed solution assumes a spherical model for the tremor source, for which seismic energy is forecasted as a function of the longwall advance and the elementary value of seismic energy destroying the excavation. Subsequently, the following are calculated for the forecast of the seismic energy of a shock with the defined location of its source: value of the coefficient l of dispersion/attenuation of seismic energy and the flux of seismic energy at predetermined distances r from the tremor source. The proposed solution for forecasting the seismic energy of tremors and the level of risk of damage to the excavation during the functioning of mining operations is helpful in the development of bump prevention. Changing the intensity of mining operations enables the level of the seismic energy induced by the operations both at the stage of its development and during the excavation of a seam using the longwall method to be “controlled”. The presented solution has been produced for an area disturbed by the mining of coal seam 510 in the hard coal mine, Jas-Mos. An original program developed by CMI was used for the calculations.
Koncentrację eksploatacji węgla, w rozumieniu potocznym, z reguły wyrażają geometryczne parametry charakteryzujące proces produkcji w czasie. Pierwszym jest obszar górotworu, w którym prowadzona jest eksploatacja jednego lub więcej pokładów, a drugim intensywność eksploatacji wyrażonej bądź to dobowym postępem frontu eksploatacji, bądź objętością uzyskanego urobku. Należy podkreślić, że oprócz wymienionych parametrów koncentrację produkcji/wydobycia mogą charakteryzować parametry definiujące inne obszary oceny produkcji, takie jak: łączna moc maszyn, liczba energii w jednostce czasu, liczba zatrudnionych na tonę urobku w odniesieniu do wydajności przodkowej czy oddziałowej itp. Odnosząc się do zagadnień dynamicznych towarzyszących robotom górniczym w odniesieniu do koncentracji, to analizując podstawowe ich przyczyny każdorazowo należy odnieść się do charakterystyki fizykomechanicznej środowiska, w jakim generowane są te zjawiska oraz zakresu naruszenia górotworu inicjującego procesy dynamiczne wynikające z koncentracji produkcji/wydobycia. Dotychczasowe doświadczenia w tym zakresie, analizy wielu przypadków tąpnięć oraz znacznie w stosunku do lat ubiegłych pogłębiona wiedza dotycząca lokalizacji i mechanizmu ognisk wstrząsów, a zatem ich fizycznej postaci, pozwalają zweryfikować zasadność dążenia do maksymalnej koncentracji eksploatacji z punktu widzenia zagrożenia sejsmicznego i tąpaniami. Wyniki prognoz deformacji warstw wstrząsogennych spowodowanych eksploatacją pokładów powodującą wytworzenie w ich podłożu pustek, a konsekwencji zmieniających stan ich naruszenia w górotworze, pozwalają oszacować rozległość i zasięg obszarów będących źródłem ognisk wysokoenergetycznych wstrząsów sejsmicznych. Szybkość ich powstawania, co wiązać należy z intensywnością eksploatacji, rozległość przestrzeni zrobowych oraz ich kształty i wzajemna lokalizacja decydują o dynamice zjawisk sejsmicznych indukowanych eksploatacją pokładu w naruszanym nią wielkogabarytowym fragmencie górotworu. Należy pamiętać, że wzrost zagrożenia tąpaniami z reguły powoduje wzrost kolejnych, z których zagrożenie pożarowe i metanowe łącznie z tąpaniowym decydują o ostatecznym wyniku finansowym produkcji.
EN
Popularly, the concentration of coal exploitation is generally expressed by geometric parameters which characterize the process of production in time. The first parameter is the area of rock mass where exploitation of one or more coal beds takes place. The second one is the intensity of exploitation expressed by either the daily wall front advance or the volume of the output. It is advisable to emphasize that apart from the abovementioned parameters, the concentration of output may be characterized by parameters which define other areas of production assessment, such as: the total power of machinery, the amount of energy in a time unit, the number of employed workers per a ton of output as to face or departmental performance, etc. Referring to the dynamic problems accompanying the mining works, such as concentration, the analyses of their essential causes need to be confronted with the physical and mechanical characteristics of the environment in which the phenomena occur, and the scope of disarrangement of rock mass which initiates the dynamic processes resulting from the mining concentration. Previous experience in this field, series analysis of tremor occurrence and significantly higher level of knowledge, especially concerning the location and mechanisms of epicenters, so their physical form, allow to verify the direction for maximum concentration of exploitation from the point of view of seismic and tremor-related hazards. The results of forecasts of tremor-induced layer deformations which occurred as the result of exploitation of coal beds which leads to the occurrence of a series of voids in the bed's substrate which in turn alters their disarrangement in rock mass, allow to estimate the expanse and scope of areas with the epicenters of high-energy seismic tremors. Their rate of formation, deriving from mining intensity, expanse of excavation spaces and their interlocation and shapes determine the dynamics of the seismic phenomena induced by coal bed exploitation in the large-size fragment of rock mass, impaired by the exploitation itself. It is important to remember that the increase of tremor hazard, generally, leads to the increase of others where fire, methane and tremor hazards combined determine the final financial result of production.
Budowa modeli fizycznych górotworu jest możliwa przy założeniu szeregu uproszczeń odnoszących się do własności fizykomechanicznych ośrodka skalnego. Konsekwencją ich są niedoskonałości modeli numerycznych. W artykule zaprezentowano wyniki analiz zmierzających do sposobu określenia wartości modułu sprężystości górotworu uwarstwionego, którego wartość można by odnieść do jego wielkogabarytowego fragmentu. Podstawą analiz były informacje charakteryzujące fragment złoża w otoczeniu pokładu i sejsmiczności indukowanej jego eksploatacją.
EN
Construction of physical models of rock mass is possible with the assumption of a number of simplifications relating to the physical and mechanical properties of the rock medium. The imperfection of numerical models is the consequence of such approach. The article presents the results of analyzes aimed at how to determine the value of the modulus of elasticity of stratified rock mass, the value of which could be referred to its large-size segment. Information characterizing a portion of a deposit in the surrounding of a seam and seismicity induced by its mining.
Grube i średniej grubości złoże rudy miedzi w KGHM zostało wyeksploatowane w większości obszarów górniczych. Wraz z głębokością udostępniane złoże ma mniejszą miąższość, równocześnie zwiększa się stan zagrożenia tąpaniami i zagrożenia klimatycznego. Wystąpiło też zagrożenie wyrzutami gazów i skał. W tych warunkach mało efektywne stają się dotychczas stosowane komorowo-filarowe systemy eksploatacji, zarówno ze względu na zagrożenia naturalne, jak i zubożanie urobku. W artykule przedłożono koncepcję eksploatacji cienkiego złoża systemem ubierkowym (ścianowym) z zawałem stropu lub jego ugięciem, z zapewnieniem optymalnej wysokości wyrobisk eksploatacyjnych zabezpieczanych obudową zmechanizowaną w ubierkach i na ich skrzyżowaniach z chodnikami eksploatacyjnymi. Urabianie calizny przewiduje się techniką strzelniczą, odstawę urobku z ubierki – zgarniakami, destrukcję stropu dla powodowania zawału i równocześnie ograniczenia zagrożenia tąpaniami – techniką ukierunkowanego szczelinowania lub torpedowania. Przewietrzanie przodków skanalizowanym obiegowym prądem powietrza pozwoli na poprawę warunków klimatycznych.
EN
Thick and medium copper deposit in KGHM was mined out in most of the mining areas. Down with the depth the deposit being opened has smaller thickness, at the same time rock burst hazard as well as climate hazard levels become bigger. Moreover the gas and rock outburst hazard occurs. Under such conditions, the previously used room-and-pillar mining methods are low effective, both due to the natural hazards and the dilution of mined ore. The paper presents the concept of mining the thin deposit using stopping (longwall) system with roof caving or its deflection, with ensuring the optimal height of mining workings protected by powered support at open ends and their crossings with mining galleries. It is envisaged to extract the solid using blasting, the haulage of ore from open end using scrapers, roof destruction to induce the roof fall and simultaneously to limit the burst hazard – technology of oriented fracturing or torpedoing. Ventilating the faces with sewered circulating air current will allow to improve the climate conditions.
W artykule przedstawiono wyniki analizy porównawczej prognozowanych i zarejestrowanych maksymalnych wstrząsów sejsmicznych indukowanych eksploatacją ścianową w 15 kopalniach GZW z okresu 1996-2007. Pozwoliły one na opracowanie zależności liniowej "dokładności" prognozy. Ponadto umożliwiły określenie przedziałów prognozowanej energii sejsmicznej z wystarczającą dla bieżącej działalności kopalni dokładnością. Wykazały także, w jakim procencie prognozowana energia może być niedoszacowana, co może mieć wpływ na bezpieczeństwo załóg górniczych.
EN
The article presents the results of the comparative analysis of both predicted and recorded mining tremors caused by longwall mining in 15 mines in USCB area. The outcomes of this analysis can be presented as a linear diagram of the accuracy of prediction. Moreover, intervals of predicted seismic energy were set up appropriately to the mine practice. It also proved the percentage in which the predicted energy can be unestimated, what can have major influence on the safety of mining teams.
JavaScript jest wyłączony w Twojej przeglądarce internetowej. Włącz go, a następnie odśwież stronę, aby móc w pełni z niej korzystać.