Celem waloryzacji złóż jest stworzenie podstawy do ochrony zasobów najwartościowszych spośród nich, a ustępstw w zakresie złóż mniej wartościowych, tj. małych i zawierających kopalinę miernej jakości. Zaproponowany został prosty system rangowania, złóż kopalin w czterech obszarach ich waloryzacji według kryteriów: złożowo-surowcowych (zasobów i jakości kopaliny), górniczych uwarunkowań wykorzystania, środowiskowych - ograniczeń z tytułu wymagań ochrony środowiska, planistycznych - ograniczeń przez zagospodarowanie terenu złoża i hierarchizacja złóż niezależna na podstawie każdej z wymienionych wyżej czterech grup kryteriów w trójstopniowej skali ocen: N – najwyższa, W – wysoka, Z – zwykła, zado-walająca lub niska. Pozwala na opisanie każdego złoża za pomocą czteroliterowego symbolu, np. NNWN, NZNZ, itp. Przeprowadzona waloryzacja złóż kopalin skalnych wykazała niewielki udział złóż o najwyższych i wysokich walorach surowcowych (1,7 % klasy N i 6,9 % W). Wykorzystanie aż 50 % złóż o wysokich i najwyższych walorach surowcowych jest bardzo utrudnione przez wymagania ochrony środowiska i zagospodarowanie terenu. Złoża o najwyższych i wysokich walorach surowcowych powinny być szczególnie chronione. Gospodarka nimi powinna być rozpatrywana na poziomie koncepcji zagospodarowania przestrzennego kraju i województw.
EN
The aim of valorization of industrial rock deposits is to find those of highest resources and rock quality which should be protected for future development and select other with lower value which protection may be less rigorous. Simple mode of ranking deposits separately according to resources-quality, mining, environmental and land-use criteria was proposed in three or four degree scale: N – highest rank, W – low rank, Z – lowest rank and X – out of ranking. This, allow to describe each deposit by four letter symbol, e.g. NNWN, NZNZ etc. The valorization of all undeveloped industrial rock deposits in Poland has shown small amount of highest and high rank: 1,7 % and 6,9 % of total explored respectively. The devel-opment of 50 % of these is restrained by environment protection exigencies or land use of de-posit territory. The deposits of highest and high rank of resources and rock quality should be protected for future mining.
2
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
Na obszarze polskiej części Karpat fliszowych, charakteryzującym się wybitnymi walorami przyrodniczymi, a zarazem posiadającym ograniczone, ale od dawna wykorzystywane zasoby kopalin skalnych (kamienie budowlane i drogowe, głównie piaskowce, kopaliny ilaste, kruszywa naturalne i diatomity), eksploatowane metodami odkrywkowymi, podjęto próbę kompleksowego przedstawienia problemów i uwarunkowań gospodarki kopalinami, wynikających z zasad zrównoważonego rozwoju. Przedstawiając schematy typowej budowy geologicznej złóż oraz aktualny stan ich rozpoznania i zagospodarowania, wskazano tendencje gospodarczego wykorzystania kopalin w przyszłości, w świetle uwarunkowań rynkowych i ograniczeń sozologicznych. Przeprowadzono szczegółową ocenę konfliktowości i wpływu działalności wydobywczo-przetwórczej na środowisko naturalne oraz analizę możliwości ich minimalizacji na wszystkich etapach gospodarowania złożem. Zasadniczym skutkiem powierzchniowej eksploatacji kopalin w Karpatach jest przekształcenie krajobrazu, poprzez odsłonięcie terenu i zmiany jego morfologii. Stwierdzone prawidłowości pozwoliły na budowę modeli pojęciowych przedstawiających w sposób syntetyczny typowe rodzaje presji, mierniki i wskaźniki środowiskowe pozwalające na ocenę jej skali, oraz sposoby minimalizacji. Zaproponowano modyfikację dotychczas ogólnie stosowanego schematu analiz geośrodowiskowych z postaci: presja→stan→reakcja, do postaci: presja→stan→wzorzec→reakcja. Pojęcie „wzorca” w odniesieniu do działalności górniczej wiąże się nie tylko z osiągnięciem pożądanych standardów środowiskowych, ale z realizacją koncepcji docelowego wykorzystania terenów poeksploatacyjnych. Koncepcja ta powinna być stworzona już na etapie projektu zagospodarowania złoża i wpisana w dokumenty planistyczne. Opracowano metodę kompleksowej, wielokryterialnej waloryzacji złóż kopalin i obszarów perspektywicznych dla potrzeb ochrony zasobów kopalin. Razem tworzą one spójny system oceny zasobów kopalin umożliwiający zastosowanie gradacji zakresu ich ochrony. Przyjęta procedura waloryzacji umożliwia porównanie ze sobą różnych kopalin skalnych przy zastosowaniu takich samych jednolitych kryteriów, które reprezentują trzy odrębne zakresy oceny: walory geologiczno-surowcowe (przyrodnicze), dokładność rozpoznania (informacji geologicznej) i uwarunkowania sozologiczno-planistyczne. Stosując przyjęty model waloryzacji na terenie Karpat wyodrębniono kilka złóż kwalifikujących się do najwyższej ochrony, co oznacza bezwzględny priorytet surowcowego wykorzystania terenu i kilkadziesiąt — kwalifikujących się do wysokiej ochrony, stanowiących rezerwy surowcowe w skali regionalnej. Wyodrębniono również grupę złóż, dla których przed podjęciem jakiejkolwiek decyzji planistycznej dotyczącej zagospodarowania terenu, niezbędne jest ich szczegółowe rozpoznanie i ponowna waloryzacja. Obszary perspektywiczne uznano za obiekty powierzchniowe (w przeciwieństwie do złóż, które waloryzowano jako obiekty punktowe) i na wybranych przykładach przedstawiono wstępne zasady ich waloryzacji przestrzennej, przy zastosowaniu narzędzi GIS. Zastosowanie zróżnicowania zakresu ochrony złóż i zasobów perspektywicznych powinno przyczynić się do zwiększenia ich realnej ochrony i łatwiejszego uzyskania kompromisu w zakresie właściwego wykorzystania potencjału środowiska naturalnego i przestrzeni.
JavaScript jest wyłączony w Twojej przeglądarce internetowej. Włącz go, a następnie odśwież stronę, aby móc w pełni z niej korzystać.