Celem projektu było opracowanie technologii wytwarzania blach przeznaczonych do cięcia laserowego z uwzględnieniem składu chemicznego stali, parametrów procesu odlewania i walcowania ze szczególnym uwzględnieniem powstawania naprężeń własnych, spowodowanych odkształceniami termicznymi i zajściem przemian fazowych. W projekcie zrealizowano program badań laboratoryjnych i przemysłowych w celu określenia właściwości badanego materiału, zaś uzyskane wyniki wykorzystano w symulacjach numerycznych procesu walcowania przeprowadzonych z wykorzystaniem opracowanego systemu hybrydowego wspomagania technologii walcowania. Artykuł skupia się głównie na wynikach badań laboratoryjnych, przeprowadzonych w IMŻ, w aspekcie ich zastosowania w obszarach symulacji fizycznej i numerycznej.
EN
The aim of the project was to develop thin strips rolling technology for laser cutting. The chemical composition of steel, casting and rolling process parameters were accounted for in the investigation with special emphasis on the development of residual stresses connected with thermal dilatations and the occurrence of phase transformations. The scope of the investigations comprised determination of materials’ properties by means of laboratory trails and industrial experiments, and the obtained results were used in rolling process simulations using the developed hybrid system. The paper concentrates on the results of the laboratory investigations conducted at IMZ, taking into account their applications in physical and numerical rolling process simulations.
W pracy przedstawiono wyniki badań wpływu odkształcenia plastycznego oraz warunków chłodzenia na mikrostrukturę i postać krzywych CTPc nowo opracowanej stali mikrostopowej. Wyznaczono krzywe przemian austenitu przechłodzonego nieodkształconego plastycznie (CTPc) oraz odkształconego plastycznie (OCTPc) stali mikrostopowej z Nb, Ti i V. Badania dylatometryczne przeprowadzono za pomocą dylatometru DIL 805A/D wyposażonego w głowicę pomiarową LVDT. Część próbek austenityzowano w temperaturze 885°C, a następnie chłodzono z tej temperatury z różnymi szybkościami od 234°C/s do 1°C/min. Natomiast w celu wyznaczenia wpływu odkształcenia plastycznego na postać krzywych CTPc próbki odkształcano w temperaturze 885°C oraz 1100°C, stosując 50% stopień gniotu, a następnie chłodzono z szybkością od 95°C/s do 1°C/min. Przeprowadzone badania wykazały, że stal ma temperaturę Ac3 = 843°C, Ac1 = 707°C oraz dość niską temperaturę Ms wynoszącą 370°C. Odkształcenie plastyczne stali w temperaturze 885°C przed rozpoczęciem przemian fazowych powoduje wyraźne przyspieszenie przemiany perlitycznej oraz słabe przesunięcie do krótszego czasu przemiany bainitycznej. Stwierdzono ponadto, że próbki odkształcone plastycznie w temperaturze 885°C przed ich kontrolowanym chłodzeniem wykazują większą twardość w porównaniu z próbkami nieodkształconymi plastycznie, chłodzonymi z tą samą szybkością. Opracowane krzywe przemian austenitu przechłodzonego badanej stali w pełni predysponują ją do wytwarzania odkuwek hartowanych bezpośrednio z temperatury końca kucia, a następnie poddawanych wysokiemu odpuszczaniu.
EN
The aim of the paper is to investigate the influence of plastic deformation and cooling conditions on the microstructure and shape of CCT-diagrams of newly-developed Nb-Ti-V microalloyed steel. The CCT-diagrams of undeformed and plastically-deformed supercooled austenite for Nb-Ti-V microalloyed steel were developed. A DIL 805A/D dilatometer with a LVDT-type measuring head was used to carry out the dilatometric test. A part of the specimens were austenitized at a temperature of 885°C and next cooled to ambient temperature at various rates from 234°C/s to 1°C/min. To investigate the influence of plastic deformation on the shape of CCT (Continuous Cooling Transformations) diagrams, another part of the specimens were 50% deformed at 885°C and 1100°C and cooled to ambient temperature at rate from 95°C/s to 1°C/min. The performed dilatometric research revealed that the steel is characterized by Ac3 = 843°C, Ac1 = 707°C and a relatively low Ms temperature equal to 370°C (Fig. 1). Plastic deformation of steel at the temperature of 885°C prior to the start of phase transformations results in distinct acceleration of pearlitic transformation and slight translation of bainitic transformation towards shorter times (Fig. 2). Additionally, it was found that samples plastically deformed at the temperature of 885°C prior to their controlled cooling demonstrated higher hardness values in respect to the hardness values of non-deformed samples cooled at the same rate. The developed curves of supercooled austenite transformations of the studied steel fully predispose it to the production of forgings quenched directly from the forging finish temperature and successively subjected to high temperature tempering.
Praca dotyczy projektowania kilkuetapowego chłodzenia stali typu C-Mn-Si-Al-Nb-Ti w celu uzyskania struktur wielofazowych z dużym udziałem metastabilnego austenitu szczątkowego, warunkującym wykorzystanie efektu TRIP (TRansformation Induced Plasticity) podczas kształtowania technologicznego blach na zimno. Na podstawie badań dylatometrycznych wyznaczono wykresy CTPc (czas-temperatura-przemiana) oraz OCTPc (odkształcenie-czas-temperatura-przemiana). Wykres OCTPc był podstawą opracowania czterech wariantów chłodzenia ze zróżnicowaniem warunków chłodzenia w zakresie przemiany y-a. Obróbkę cieplno-plastyczną przeprowadzono w symulatorze Gleeble 3800, stosując wytrzymanie izotermiczne stali w temperaturze 350°C przez 600 s. Dokonano szczegółowej analizy mikrostruktury stali z zastosowaniem mikroskopii świetlnej oraz wyznaczono udziały austenitu szczątkowego i ferrytu. Stwierdzono, że ciągłe chłodzenie stali w zakresie przemiany y-a z szybkością 25°C/s nie zapewnia pożądanego udziału ferrytu i austenitu szczątkowego. Uzyskanie ponad 12% austenitu szczątkowego w osnowie drobnoziarnistego ferrytu wymaga zastosowania wolnego chłodzenia w zakresie przemiany austenitu w ferryt.
EN
The work concerns the design of multi-stage cooling of C-Mn-Si-Al-Nb- -Ti-type steel in order to obtain multiphase structures with a large fraction of metastable retained austenite, which enables the utilization of the TRIP effect (TRansformation Induced Plasticity) during technological cold forming of sheets. The CCT (continuous cooling transformation) and DCCT (deformation-continuous cooling transformation) diagrams (Fig. 1 and 2) were developed on the basis of dilatometric tests. The DCCT was a basis of the elaboration of four cooling variants with a diversification of cooling conditions in a range of the y-a transformation (Fig. 3a). The thermomechanical processing was carried out using the Gleeble 3800 simulator, applying isothermal holding of steel at a temperature of 350°C for 600 s. The detailed analysis of the microstructure of steel by light microscopy was performed and the fractions of retained austenite and ferrite were determined (Tab. 1). It was found that the continuous cooling of steel in a range of the y-a transformation with a rate of 25°C/s does not guarantee of desirable fractions of ferrite and retained austenite (Fig. 3c, d). Obtaining over 12% retained austenite in a matrix of fine-grained ferrite requires applying of slow cooling in a range of the transformation of austenite into ferrite (Fig. 3a, b).
W pracy dobrano skład chemiczny stali C-Mn-Si z mikrododatkami Nb i Ti oraz ustalono warunki walcowania metodą obróbki cieplno-mechanicznej blach o strukturze ferrytyczno-martenzytycznej (DP) oraz ferrytyczno-bainitycznej z austenitem szczątkowym, tj. typu TRTP. Warunki obróbki cieplno-mechanicznej dobrano na podstawie opracowanego wykresu przemian austenitu przechłodzonego odkształconego plastycznie OCTPC oraz kinetyki rozpuszczania się w austenicie faz międzywęzłowych TiN i NbC. Stwierdzono, że blachy wytworzone tą metodą mają bardziej drobnoziarnistą strukturę oraz korzystniejsze własności mechaniczne niż po klasycznym hartowaniu niezupełnym lub Izotermiczny m z temperatury nieco wyższej od Aci stali.
EN
The chemical composition of the Nb, Ti microalloyed steel was established. The rolling and cooling conditions in the thermomechanical treatment ofsheets with aferritic-martensitic (DP-type) structure and aferritic-bainitic with retained austenite (TRIP-type) structure were determined. It wasfound that sheets produced according to this method have afine-grained structure and better mechanical properties than after the classical underhardening or isothermal ąuenching from the temperaturę slightly higher thanAci of the investigated steel. Applied process conditions can be useful to create an integrated rolling linę of multiphase structure sheets for the automotive industry.
JavaScript jest wyłączony w Twojej przeglądarce internetowej. Włącz go, a następnie odśwież stronę, aby móc w pełni z niej korzystać.