W nowoczesnej architekturze można odnaleźć wiele budynków, których celem jest zszokowanie odbiorcy za pomocą geometrii odbiegającej od zasad kąta prostego. Historia ukazała jak ważnym źródłem tego zjawiska był ekspresjonizm początku XX wieku. Wielu historyków i teoretyków architektury wskazuje okres rozwoju ekspresjonizmu na początek XX wieku, pomijając jego istotny wpływ na późniejszy rozwój myśli projektowej. Analiza źródeł bibliograficznych oraz bezpośrednie doświadczenie budynków nurtu pozwoliło wywnioskować, że rozwój omawianego zagadnienia miał miejsce w całym XX wieku oraz wpłynął na współczesną myśl architektoniczną. Rozwój technologii budowlanej w drugiej połowie XX wieku pozwolił na realizację coraz większej ilości obiektów, a skomplikowane wizje architektoniczne nie musiały już kończyć się na etapie szkiców. Współczesny rozwój marketingu i Internetu przełożył na coraz większy spadek ideologicznej wartości architektury nurtu na rzecz chęci zadziwiania, szokowania i przyciągania uwagi odbiorcy.
EN
In modern architecture, you can find many buildings whose aim is to shock the viewer by using geometry that deviates from the rules of a right angle. History shows how important the source of this phenomenon was expressionism at the beginning of the 20th century. Many historians and architectural theorists point to the period of development of expressionism at the beginning of the 20th century, omitting its significant impact on the further development of design thought. The analysis of bibliographic sources and direct experience of buildings of the trend allowed the author to conclude that the development of the discussed issue took place throughout the 20th century and influenced contemporary thought. The development of construction technology in the second half of the 20th century allowed for the construction of an increasing number of buildings so that complex architectural visions no longer had to end at the sketch stage. The modern development of marketing and the Internet has translated into an increasing decline in the ideological value of mainstream architecture in favor of the desire to surprise, shock and attract the attention of the recipient.
Tynki szlachetne były nieodłącznym elementem architektury XX wieku. Obecnie nastąpiły znaczące przemiany technologii budowlanych, co spowodowało radykalne zmiany technik wykonania tynków szlachetnych. Dlatego konieczne jest omówienie tradycyjnej technologii wykonywania tynków, której znajomość jest niezbędna przy konserwacji i odtwarzaniu elewacyjnych wypraw w budynkach z I połowy XX wieku. Dekoracje elewacji w tym okresie to zarówno imitacja okładzin kamiennych, jak i wykorzystanie dekoracyjnego potencjału struktury i faktury powierzchni tynków. Na podstawie publikacji źródłowych przedstawione zostały szczegółowe informacje na temat sposobów wykonywania różnych rodzajów tynków szlachetnych.
EN
Stuccoes were an intrinsic element of architecture of the 20th century. Nowadays, significant changes took place regarding construction technology, which caused radical changes in techniques of preparation of stuccoes. Therefore, it is necessary to describe the traditional technology of preparation of stuccoes, the knowledge of which is essential in conservation and reconstruction of elevation coatings in buildings from the first half of the 20th century. Decorations of elevations during that period include both imitation of stone facings as well as use of decorative potential of the structure and texture of the stucco surface. Based on source publications, the author presents detailed information on the methods of preparation of different kinds of stuccoes.
Cztery ważne dla Poznania wydarzenia historyczne mające miejsce w XX wieku, czyli wizyta cesarza Wilhelma II w nowo wzniesionej Dzielnicy Zamkowej, Powszechna Wystawa Krajowa w 1929 roku, obchody Millenium Chrztu Polski/1000-lecia Państwa Polskiego oraz Euro 2012, związane z szeroko zakrojonymi architektonicznymi i urbanistycznymi modernizacjami przestrzeni miasta, mającymi na celu nadanie mu nowych kierunków rozwojowych, będą stanowić punkt wyjścia do analizy postaw mieszkańców wobec potencjalnie pojawiających się możliwości kreowania wizerunku miasta. Wykażą one, że gotowość społeczności do angażowania się w kształtowanie jego obrazu nie zawsze odzwierciedla uwarunkowania sytuacji politycznej, raczej emocjonalne związki mieszkańców z najbliższym otoczeniem.
XX
Four most important for Poznan historical events of the 20th century: visit of the emperor - Wilhelm II, General National Exhibition in 1929, celebration of the Millennium of the Baptism of Poland/Millennium of Poland, Euro 2012 - connected with wide range architectural and urban planning modernization of the municipal space, aimed at determination of new directions of development, shall make up the starting point of the analysis of the citizens' attitudes towards potential opportunities of shaping the city image. They shall show that the fact of the willingness and readiness of the community to get involved in the shaping of the city image not always would reflect the conditions of the political situation, but rather the emotional bonds between the inhabitants with the closest surroundings.
Wielki zespół mieszkaniowy Britz, zwany też Osiedlem Podkową, powstał w latach 1925-1933 w Berlinie. Jego projektanci, z Bruno Tautem i M Martinem Wagnerem na czele, wprowadzili w nim wiele rozwiązań, które należy uznać za nowatorskie. Specyficzny układ urbanistyczny z dużym udziałem terenów zieleni, oryginalne rozwiązania dotyczące kształtowania form budynków, wyrazista kolorystyka i przejrzyste rzuty mieszkań sprawiły, że Hufeisensiedlung jest jednym z najbardziej awangardowych zespołów mieszkaniowych okresu międzywojennego na świecie. Jednocześnie jest to osiedle, które do dnia dzisiejszego dobrze pełni swoją rolę i wciąż stanowi doskonałe miejsce zamieszkania.
EN
The great housing estate Britz, called the Horseshoe Estate, was built in the years 1925-1933 in Berlin. Its designers, Bruno Taut and Martin Wagner at the helm, developed there a number of solutions that should be considered highly innovative. The specific urban structure with a large proportion of green areas, original architectural forms of buildings, contrasting colors and zoned plans of homes made Hufeisensiedlung one of the most avant-garde housing complexes in the world of the interwar period. Moreover it is estate, which until now perfectly fulfills its role and is still a great place to live.
Paul Rudolph to jeden z twórców, którzy zapoczątkowali brutalizm w architekturze Stanów Zjednoczonych. Jego budynki stanowią doskonałe przykłady tego nurtu, a jednym z nich jest wzniesiony w latach sześćdziesiątych XX wieku. Boston Government Service Center. W artykule omówiono założenia projektowe Rudolpha i przedstawiono formę architektoniczną BGSC. W wyniku analizy rozwiązań architektonicznych wskazano szereg cech, dzięki którym ta realizacja może być uznana za jedno z najważniejszych osiągnięć amerykańskiego brutalizmu, jak m.in.: monumentalność, ekspresyjność, ciężkość i masywność, specyficzne podejście do problemu kontekstu, inspiracje architekturą historyczną, dążenie do indywidualizowania form, preferowanie układów dośrodkowych, podkreślanie roli ruchu i elementów komunikacyjnych, dążenie do ciągłości zabudowy, kształtowanie fasad przy pomocy rytmicznie powtarzanych elementów, podkreślanie elementów konstrukcyjnych, eksponowanie nadwieszonych brył, dążenie do wyrazistych efektów światłocieniowych, stosowanie różnorodnych faktur betonowych. BGSC jest obecnie jedynie częściowo użytkowane, a jego przyszłość jest niepewna.
EN
Paul Rudolph was one of the architects, who introduced brutalism to the architecture of the United States of America. His buildings are excellent examples of this style, and one of them is the Boston Government Service Center which was built in the 1960s. Author of the article discusses Rudolph’s design criteria and presents architectural form of the BGSC. After analyzes he also specifies a number of features which confirm that the building can be considered one of the most important achievements of American brutalism, including: monumentality, expressiveness, heaviness and solidity, specific approach to the problem of context, references to historical architecture, striving for individual forms, preferring centripetal arrangements, highlighting the role of movement and elements of circulation, continuity, rhythmically repeated elements on facades, highlighting structural elements, use of overhanging solids, chiaroscuro effects, exposing textures of concrete. The BGSC is currently only partially used, and its future is uncertain.
6
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
W artykule przedstawiono zastosowanie metod spawalniczych w przemyśle włókienniczym stosowanych w latach trzydziestych dwudziestego wieku. Przedstawiono również krótką charakterystykę maszyn stosowanych w tym okresie do przędzenia.
EN
The paper presents the application of welding methods used in the textile industry in the thirties of the twentieth century. It also presents a brief description of the machines used in that period for spinning.
7
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
W artykule przedstawiono metody badań połączeń spawanych stosowane w latach dwudziestych i trzydziestych ubiegłego wieku. Skoncentrowano się na badaniach przemysłowych, gdyż miały one największe znaczenie przy określaniu poprawności wykonanych konstrukcji.
EN
The paper presents the investigation of welded joints in the twenties and thirties of the last century. It has been focused on industrial test, since they had the greatest importance in determining the correctness of the executed construction.
8
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
Zamek cesarski wzniesiony na początku XX wieku w ramach akcji rozbudowy Poznania stanowi przykład trwania architektury, której forma przeminęła się o wiele szybciej niż mogli się spodziewać się jego twórcy. Ilustracyjny, antypolski program budowli zestawiony z użytecznością, trwałością i skalą obiektu prowokował nieustanne poszukiwanie idei, których realizacja umniejszyłyby jej dominację w przestrzeni miasta.
EN
The Imperial Castle, built at the beginning of the 20th century during the operation of expanding Poznań, is an example of an architecture that remains although its form decayed much faster than its builders' expectations. Illustrative, anti-Polish plan of the building juxtaposed with utility, durability and the scale of the object provoked the permanent search of the idea, realization of which would diminish the Castle domination in the city landscape.
Przedmiotem artykułu jest złożony problem materiału w architekturze brutalistycznej. Podstawowym celem jest przedstawienie najważniejszych zasad stosowanych przy doborze materiałów i kształtowaniu faktur, a także określenie roli i znaczenia faktury w brutalizmie. Zakres artykułu obejmuje analizy idei, postaw twórczych i realizacji architektów związanych z nurtem brutalistycznym. Przeprowadzone badania potwierdziły, że przywiązywali oni dużą wagę do rodzaju materiału budowlanego i sposobu jego użycia. Zafascynowani zwyczajnością i prawdziwym życiem stosowali pospolite materiały, takie jak drewno, kamień, cegła i beton. Tworzywa te były stosowane w stanie surowym, a powierzchnie z nich uzyskane nie podlegały wykończeniu. Materiał budowlany stanowił jednocześnie strukturę i fakturę budynku. Do łask wróciły rzemieślnicze metody budowlane, które wyparły estetykę maszyny. Chropowate, nie pozbawione niedokładności faktury były zaprzeczeniem gładkich modernistycznych powierzchni i symbolizowały szczerość oraz prawdę architektury brutalistycznej. W dojrzałej fazie brutalizmu najbardziej popularne stały się faktury betonowe. Podsumowanie artykułu stanowią szczegółowe wnioski zawarte w dwunastu punktach.
EN
The author of this article presents complex problem of material in brutalist architecture. The main objective is to describe the most important rules of choice of materials and shaping of textures, as well as to present a role and a meaning of texture in brutalism. The scope of the article includes analyses of ideas and buildings of brutalist architects. The researches confirmed that they attached great importance to a kind of building material and a way of using it. Brutalist architects were fascinated by ordinariness and true life, and therefore they preferred common materials, as wood, stone, brick and concrete. These raw materials were used as found and textures were unfinished. Building material was both construction and texture. Craftman’s methods became popular again and replaced aesthetic of the machine. Rough and inaccurate textures were contradiction to smooth and precise surfaces of the International Style and symbolized sincerity and truth of brutalist architecture. The mature phase of brutalism was dominated by brick and especially by concrete, as the material with the best aesthetic character. In the end of this article the author presents detailed conclusions in twelve points.
Głównym celem niniejszego artykułu jest ukazanie, że architektura brutalistyczna opierała się nie tylko na eksponowaniu faktury betonu, ale często sięgała po inne tworzywa. Niejednolite, chropowate powierzchnie charakterystyczne dla brutalizmu uzyskiwano także dzięki stosowaniu drewna, kamienia i cegły. W artykule zaprezentowano przykłady faktur właśnie tych trzech materiałów, ze szczególnym uwzględnieniem rozwiązań o wysokim stopniu ekspresji. Przeanalizowano zarówno dzieła architektury światowej, jak też realizacje polskie. W podsumowaniu wskazano rodzaje powierzchni dające najbardziej ekspresyjne efekty fakturalne: powierzchnie z surowych desek i kłód, powierzchnie z nieregularnych ciosanych kamieni i kamieni polnych, powierzchnie z cegieł niskiej jakości murowane w niedbały sposób.
EN
The main objective of this article is to present, that brutalist architecture wasn’t based only on exposed concrete texture, but also on other building materials. Rough and inaccurate surfaces typical of brutalism were also result of using wood, stone and brick. Author of the article shows examples of textures of these three materials, taking into particular consideration highly expressive designs. He analyses famous international buildings as well as works of polish architects. In the end summary the author pointed out kinds of surfaces which produce the most expressive textural effects: surfaces made of boards and logs, surfaces made of irregular and rubble stone, surfaces made in a primitive way of low quality bricks.
W ostatnim dwudziestoleciu polskie ustawodawstwo urbanistyczne nie stało na straży ładu przestrzennego i zrównoważonego rozwoju miast. W Poznaniu, mimo że do rejestru zabytków wpisano rozległe zespoły urbanistyczne, ich ochrona ma często charakter selektywny. Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym z 2003 roku stwarza możliwości ochrony struktur urbanistycznych jako dóbr kultury współczesnej - formuła ochrony zespołów urbanistycznych oraz elementów krystalizujących strukturę miasta, określona zapisami w planach miejscowych, wydaje się trafna, ponieważ umożliwia kontrolowaną ewolucję założeń przestrzennych, niezbędną do racjonalnego rozwoju miast.
EN
Within the last two decades Polish town planning law has not guarded spatial and sustainable order. In Poznan, historic town planning complexes were recorded in the Monument Register. However, in practice, conservator offices treat them as a conglomeration of separate buildings or urban greenery elements, not connected by spatial and functional relations not only with the outside but even within the scheme interior. 'Law on spatial planning and management of 27 March 2003', due to proper provisions made in spatial management plans, makes it possible to protect 20-th-century, or even the latest town planning structures, as contemporary cultural assets. The protection formula, specified in local plans seems to be correct, because unlike entries in historical monument registers enables a further controlled evolution of an object or scheme, obviously in accordance with their value identifiers.
12
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
Zaprezentowano różne metody spawania, stosowane na początku XX wieku, do budowy kotłów i walczaków. Przedstawiono wytyczne stapiania gazowego wydane w 1912 r przez Ministerstwo Przemysłu i Handlu oraz w 1925 r przez Komitet Techniczny - P.K.N.
EN
Different methods of welding were presented, which were used at the beginning of the 20th century to construct boilers and boiler drums. Guidelines of gas fusion issued in 1912 by the Ministry of Industry and Trade and in 1925 by the Technical Commission - P.K.N. were presented.
Pierwszym planem Poznania, po 100 latach zamknięcia miasta w okowach twierdzy, był plan strefowy J. Stuebena z 1903 roku. Konkurs na Projekt regulacji i zabudowy miasta Poznania, który odbył się w 1931 roku wskazał nowe drogi rozwoju miasta. Później powstały plany ogólne; w latach trzydziestych pod kierunkim W. Czarneckiego, w latach czterdziestych i pięćdziesiątych pod kierunkiem T. Płończaka, w 1961 r. pod kierunkiem Z. Paszka. W 1975 roku zespół kierowany przez T. Gałeckiego wykonał plan przewidujący pasmowy rozwój Poznania.
EN
The first plan of Poznań after about a hundred years of closing the natural urban development by Prussian fortress was zonal plan by J. Stueben from 1903. The Competition for Project of Regulation and Development of Poznań arranged in 1931, showed new ways of urbanisation. Next were made following master plans of Poznań: in the thirties under direction of W. Czarnecki, in the 1940's and the 1950's under direction of T. Płończak, in 1961 in the team with T. Paszek as the leader. The long - term plan finished in 1975 provided ribbon development of Poznań.
Wpływ cywilizacji na sztukę XX wieku nie ominął witraży. Ewolucja dotknęła zarówno ich formę plastyczną jak i zastosowania. Sama technologia powstawania przeszkleń witrażowych zmieniła się od średniowiecza tylko w szczegółach. Jednakże różnorodność istniejących obecnie trendów i tendencji stylistycznych, oraz nowatorskich zastosowań witraży jest w zasadzie niezliczona i niemożliwa do ogarnięcia. Można jedynie starać się odnaleźć i zanotować najważniejsze, najciekawsze czy najbardziej zaskakujące rozwiązania.
15
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
Autor tego artykułu z pokolenie "Kolumbów", nie będący badaczem piśmiennictwa, ale z zamiłowania parający się piórem nie mógł przedstawić pełnego rozwoju piśmiennictwa drogowego, zwłaszcza sprzed 1939 r. Artykuł ten może jednak staniowić przyczynek i zachętę do głębszych i szerszych badań na ten temat.
19
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
The beginnings of educational activities in the Polish army date back to the second half of the 18th century and are connected with patterns worked out at the Knights’ School. The article presents the educational activities from the Knights’ School times until the First World War. The forms and methods of conducting such activities have been characterised and its influence on raising the level of education among soldiers and shaping patriotic attitudes have been discussed.
JavaScript jest wyłączony w Twojej przeglądarce internetowej. Włącz go, a następnie odśwież stronę, aby móc w pełni z niej korzystać.