Celem niniejszej pracy było przedstawienie możliwości znacznego zmniejszenia emisji dwutlenku węgla w procesie produkcji cementów wieloskładnikowych, poprzez stosowanie w ich składzie dużych ilości ubocznych produktów przemysłowych. Równocześnie przedstawiono możliwości ograniczenia emisji CO2 w produkcji klinkieru portlandzkiego, w wyniku stosowania surowców zawierających związki wapnia, inne niż węglanowe. Ponadto przedstawiono wykorzystanie do produkcji klinkieru paliw alternatywnych, zawierających biomasę, której spalania nie wlicza się do emisji CO2. Zastąpienie 1% masy CaO w zestawie surowcowym w formie węglanu, powoduje zmniejszenie emisji o 8 kg CO2 na Mg klinkieru. Zmniejszenie emisji CO2 sprawdzono i potwierdzono w warunkach produkcji przemysłowej klinkieru, dla zestawów surowcowych zawierających wapno pokarbidowe, lub popiół lotny wapienny. Przeprowadzone próby przemysłowe wykazały, że stosowanie 2÷5% dodatku popiołu lotnego wapiennego z Bełchatowa w składzie zestawu surowcowego, pozwala na ograniczenie emisji CO2 o 4,0÷10,3 kg CO2 na Mg klinkieru. Zastosowanie dodatku 2÷5% wapna pokarbidowego w składzie zestawu surowcowego zmniejsza emisję CO2 o 9,5÷23,9 kg CO2 na Mg klinkieru. Rozwój produkcji cementów wieloskładnikowych, z dużą ilością ubocznych produktów przemysłowych, wydaje się zasadniczym rozwiązaniem na najbliższe lata. Pozwala to na znaczne zmniejszenie emisji CO2 w przemyśle cementowym oraz w produkcji betonu.
EN
This article aims to present the possibility of reducing CO2 emission in the composite cement production, by using large amounts of industrial by-products and to present the possibility of reducing CO2 emission in the process of Portland clinker synthesis. The last one will be the result of using raw materials containing calcium compounds other than carbonates and the use of alternative fuels containing biomass for the synthesis of clinker, the combustion of which is not included in the CO2 emission balance. Replacing one mass % of CaO in the raw mix as limestone, reduces the emission by 8 kg CO2 per Mg of clinker. The reduction of CO2 emissions was evaluated and confirmed by industrial production trial. Clinker was produced using raw materials containing carbide lime or limestone fly ash. The results of the trial showed, that the use of 2%÷5% of Bełchatów calcareous fly ash in the composition of the raw mix, allows of reducing the emission by 4.0÷10.3 kg of CO2 per Mg of Portland clinker. The use of 2%÷5% of carbide lime in the composition of the raw mix leads to emission reduction by 9.5÷23.9 kg of CO2 per Mg of Portland clinker. On the other hand, the development of composite cement production with a large amount of industrial by-products, seems to be the basic solution for the coming years, allowing a significant reduction of CO2 emission in the cement industry and in the concrete production.
Furnace ashes and carbide lime deposited on landfills may constitute a valuable raw material, among others for biological reclamation of post-industrial areas. Their environmental management requires the assessment of their suitability not only with respect to concentrations of heavy metals but also other components, including microelements. Ashes originating from hard coal burning are a rich source of microelements, particularly Fe, B, Mn and Co, which is very important for correct growth. However, very high contents of microelements in furnace wastes may influence their excessive uptake by plants, which in consequence lead to their die-back. Although high accumulation of microelements in plants is not always toxic for the plants themselves, it may cause serious pathogenic consequences in people or animals consuming these plants.
PL
Zdeponowane na składowiskach popioły paleniskowe i wapno pokarbidowe mogą stanowić cenny surowiec m.in. w biologicznej rekultywacji terenów poprzemysłowych. Ich wykorzystanie w środowisku wymaga oceny przydatności pod względem zawartości nie tylko metali ciężkich, ale także innych składników, w tym mikroelementów. Popioły pochodzące ze spalania węgla kamiennego stanowią bogate źródło mikroelementów, zwłaszcza Fe, B, Mn i Co, mających bardzo duże znaczenie w prawidłowym wzroście. Jednakże bardzo duże zawartości mikroelementów w odpadach paleniskowych mogą powodować nadmierne ich pobieranie przez rośliny, co w konsekwencji prowadzi do ich obumierania. Aczkolwiek duże nagromadzenie mikroelementów w roślinach nie zawsze jest toksyczne dla samych roślin, ale może spowodować groźne następstwa chorobowe u ludzi lub zwierząt spożywających te rośliny. Zawartość wybranych pierwiastków w trzcinniku piaskowym zebranym ze składowisk odpadów paleniskowych i wapna pokarbidowego była zróżnicowana i wahała się w zakresie: 49,70-1800,0 mg Fe; 0,01-1,17 mg Co; 7,33-146,0 mg Mn; 17,20-120,0 mg Si oraz 8,68-1500,0 mg Al o kg-1 s.m. Większe zawartości żelaza, kobaltu, manganu i glinu stwierdzono w roślinności zebranej ze składowisk popiołów paleniskowych, a mniejsze z kwatery wapna pokarbidowego. Optymalna zawartość mikroelementów w roślinach przeznaczonych na paszę wynosi: 40-70 mg Fe; 0,3-1,0 mg Co i 40-60 mg Mn o kg-1 s.m. Wyceniając rośliny według tego kryterium, stwierdzono ponadnormatywną zawartość żelaza w próbkach zebranych ze składowiska popiołów paleniskowych nieczynnej kwatery. Natomiast zawartość żelaza w roślinności zebranej ze składowiska wapna pokarbidowego mieściła się w granicach wartości optymalnej. Optymalną zawartość kobaltu stwierdzono w roślinności zebranej z nieczynnej kwatery popiołów paleniskowych, a niedoborową z kwatery czynnej popiołów paleniskowych oraz wapna pokarbidowego. W badaniach własnych stwierdzono niedoborową zawartość manganu (< 40 mg o kg-1) w 13 próbkach pobranych z czaszy składowisk popiołów paleniskowych i wapna pokarbidowego. Tylko w 6 próbkach roślin zawartość manganu przekraczała wartość optymalną. Zawartość manganu w roślinności zebranej z pólek składowisk mieściła się poniżej wartości optymalnej. Małą zawartość manganu w roślinności pobranej ze składowisk, w porównaniu z innymi mikroelementami, można uzasadnić tym, że w środowisku alkalicznym pierwiastek ten tworzy połączenia, z których jest trudno dostępny dla roślin.
Fumace waste and carbide residue lime landfllls are characterized by specific pbysicochemical properties and may be in some ways arduous for the environment due to among others dusting and element migration. In order to prevent these outcomes reclamation should be conducted, among others by turfmg. Wastes deposited on landfills are a rich source of nutrients for plants occurring on incineration ashes and carbide residue lime. Because of rich source of nutrients in incineration ashes and carbide rcsidue lime after suitable treatment these wastes may be also used, for reclamation of other wastes or postindustrial areas. Therefore the investigations aimed at an assessment of macroelement contents in bushgrass occurring on these wastes. The macroelement contents in bushgrass depended on the kind of deposited wastes and ranged widely from 4.84 to 20.89 g N; 0.40-3.00 g P; 2.33-13.35 g K; 0.32-1.97 g Mg; 0.22-11.26 g Ca and 0.02-1.20 g Na o kg^-1 d.m. Presented investigations aimed among others to assess the contents of these macroelements with respect to fodder. The optimal macroelement contents in pasture sward are: 3.0 g P; 17.0-20.0 g K; 2.0 g Mg; 7.0 g Ca; 1.5-2.5 g Na o kg^-1 d.m. An assessment of plants collected from the landfills according to this criteria revealed that the contents of phosphoprus, potassium, magnesium and sodium in the analyzed plants did not have optimal values. In case of carbide residue lime, calcium content in plants was above the optimal value, whereas in furnace ashes this macroelement in bushgrass was approximate to the optimal value. Among the investigated elements bigger quantities of nitrogen, phosphorus, sodium and potassium were found in plants collected from fumace ash than from carbide residue lime landfills. Therefore the obtained results point out higher fertiliser value of furnace ashes than carbide residue lime.
PL
Składowiska odpadów paleniskowych i wapna pokarbidowego charakteryzują się specyficznymi właściwościami fizykochemicznymi i mogą stwarzać określone uciążliwości dla otoczenia, do których można zaliczyć m.in. pylenie i migrację pierwiastków. Aby zapobiec tym skutkom, należy przeprowadzić zabiegi rekultywacyjne między innymi poprzez zadarnienie. Zdeponowane odpady na składowiskach stanowią bogate źródło składników pokarmowych dla roślin występujących na podłożach z popiołów paleniskowych i wapna pokarbidowego. Ze względu na bogate źródło składników pokarmowych w popiołach paleniskowych i wapnie pokarbidowym odpady te można także wykorzystać, po odpowiednim przetworzeniu, do rekultywacji terenów poprzemysłowych. Stąd celem badań była ocena zawartości makroskładników w trzcinniku piaskowym występującym na tych odpadach. Zawartość makroelementów w trzcinniku piaskowym zależała od rodzaju składowanych odpadów i wahała się w szerokim zakresie: 4,84-20,89 g N; 0,40-3,00 g P; 2,33-13,35 g K; 0,32-1,97 g Mg; 0,22-11,26 g Ca; 0,02-1,20 g Na o kg^-1 s.m. W niniejszych badaniach podjęto między innymi ocenę zawartości tych makroskładników według kryteriów jakości paszowej. Optymalna zawartość makroelementów w runi pastwiskowej wynosi: 3,0 g P; 17,0-20,0 g K; 2,0 g Mg; 7,0 g Ca; 1,5-2,5 g Na o kg^-1 s.m. Oceniając rośliny pobrane ze składowisk według tego kryterium stwierdzono, że zawartość fosforu, potasu, magnezu i sodu w badanej roślinności nie odpowiadała wartościom optymalnym. W przypadku wapna pokarbidowego zawartość wapnia w roślinach była większa od wartości optymalnej, natomiast w popiołach paleniskowych zawartość tego makroelementu w trzcinniku była zbliżona do wartości optymalnej. Spośród badanych makroelementów większe ilości azotu, fosforu, sodu, potasu stwierdzono w roślinach zebranych ze składowisk popiołów paleniskowych aniżeli wapna pokarbidowego. Stąd uzyskane wyniki wskazują na większą wartość nawozową popiołów paleniskowych niż wapna pokarbidowego.
4
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
Przedstawiono wyniki badań właściwości odpadowego wapna pokarbidowego, powstającego w procesie produkcji acetylenu, w aspekcie możliwości jego zagospodarowania. Badano dwa rodzaje wapna pokarbidowego otrzymanego z karbidu krajowego i szwedzkiego. Określono podstawowe właściwości fizyczne, skład chemiczny, skład wodnych eluatów z obu rodzajów wapna oraz ilości, rodzaje i czas emisji gazów toksycznych, wydzielających się z masy wapna po jego wyprowadzeniu z zamkniętego układu technologicznego. Stwierdzono znaczące różnice we właściwościach obu rodzajów wapna pokarbidowego. Różnice te można wykorzystać uzależniając od nich sposób zagospodarowania danego wapna pokarbidowego.
EN
Phys.-chem. property data were detd. for the carbide residues, Ca(OH)2, left from (a) Polish and (b) Swedish carbide used to make acetylene, including solids concn., particle size, bulk d., sp. surface, chem. compn., aq. bleedings compn., trace elements, and toxic gases (PH3, NH3, H2S, C2H2) evolving over 96 storage hours. The residues differed considerably in H2O, CaO, and trace elements contents, particle size, sp. surface, bulk d., and ignition loss. The aand b-residue aq. eluates contained 20.67 and 1.07 mg ammonium N per l. The setting time of the a- was 1/4th that of the b-residue. Fertilization and other possible applns. were considered.
W artykule scharakteryzowano wapno pokarbidowe z uwagi na możliwości jego zastosowania jako składnika hydromieszanin podsadzkowych. Badaniom poddano zarówno wapno pokarbidowe otrzymane podczas produkcji acetylenu z karbidu krajowego, jak i karbidu zagranicznego. Stwierdzono znaczące różnice w ich właściwościach. Dotyczyło to składu ziarnowego oraz zawartości wody. Scharakteryzowa-no także krótko stosowane do otrzymywania hydromieszanin odpady poflotacyjne i popioły lotne zawierające produkt odsiarczania i bez tych produktów, a także stosowane do otrzymywania hydromie-szanin wody dołowe. Stwierdzono, że opuszczające proces produkcji acetylenu wapno pokarbidowe jest nasycone gazami toksycznymi, a przede wszystkim fosforowodorem, amoniakiem i acetylenem. Omówiono sposoby usuwania z wapna pokarbidowego tych gazów, które mogą skażać środowisko pracy. Wykazano, że obecność wapna pokarbidowego w hydromieszaninach może powodować takie skutki, jak zmniejszenie zawartości chromu sześciowartościowego skażającego wody kopalniane oraz wpływać korzystnie na właściwości technologiczne tych mieszanin, szczególnie na możliwość zestalania się części stałych i kinetykę tego procesu. Większość efektów zaobserwowanych jako skutek obecności w hydromieszaninach wapna pokarbidowego i ich rozmiar uzależnione są zarówno od rodzaju wapna pokarbidowego, jak i jakości pozostałych składników hydromieszanin.
EN
In the article characterised post-carbide lime in view of its capability of employment as component of floor hydromixture. The subject of research was post-carbide lime received from acetylene from national carbide equal, as well as foreign carbide. Differences in its specificity are significant. It concerned its composition and water contents. Characterised also shortly applicable to receive hydromixture wastes and mobile ashes included countersulphur products and without these products, as well as applied to receive hydromixtures of mine waters. It said, that leaving process production acetylene post-carbide lime is glutted toxic gasses, but first of all, phosphorus-hydrogen, ammonia and acetylene. It discuss manners of deletions from post-carbide lime the gases, which can destroy environment work. It exert, that presence of post-carbide lime in hydromixtures can cause such results as decreases of contents of six-valuable chrome, and effect on specificity technological these mixtures advantageously, on capability particularly part constant. Majority effect observed as result of presence in hydromixtures of post-carbide lime and its size are subordinated from kind of post-carbide lime as well as qualities components of hydromixtures remaining.
Najkorzystniejszym sposobem zagospodarowania drobnoziarnistych odpadów jest lokowanie ich w zbędnych wyrobiskach górniczych. W kopalniach węgla kamiennego zroby doszczelnia się najczęściej odpadami poflotacyjnymi, popiołami lotnymi lub ich mieszaninami. Stosowane jest także wapno pokarbidowe stanowiące niewielki dodatek hydromieszanin podsadzkowych, wspomagający wiązanie odpadów poflotacyjnych. Przeznaczone do ulokowania na dole odpady poddaje się szczegółowym badaniom pod kątem ich wpływu na środowisko do którego zostaną wprowadzone. Niniejszy artykuł obejmuje charakterystykę w/w odpadów pod katem ich wpływu na stan środowiska wodnego kopalni.
EN
The most advantageous method of utilisation of fine-grain wastes is their dumping in useless mine workings. In collieries the goaf areas are made air-tight most often with the use of post-flotation wastes, fly ashes or mixes thereof. Also applied is post-carbide waste lime constituting a minor ingredient of stowage hydro-mixes facilitating the binding of post-flotation wastes. The wastes meant for deposition underground undergo detailed tests for their impact on the state of mine water environment.
Artykuł zawiera charakterystykę skażeń wód dołowych chromem sześciowartościowym wypłukującym się z popiołów lotnych. Związki chromu mogą się wypłukiwać podczas hydraulicznego transportu tych popiołów w podziemia kopalni oraz podczas ich leżakowania w wyrobisku. Przedstawiono zatem możliwości ograniczenia skażeń wód chromem sześciowartościowym wynikające z udziału w mieszaninach podsadzkowych takich składników jak odpady poflotacyjne i odpadowe wapno pokarbidowe.
EN
The article contains a characterisation of pollution of underground waters with the hexavalent chromium washed away from the fly ash. The chromium compounds undergo a wash-away process during hydraulic handling of fly ash in the mine underground or over the period of fly ash deposition in an underground mine working. Consequently presented have been possibilities of limiting the extent of pollution of the waters with the hexavalent chromium resulting from the presence, in the stowage mixes, of such ingredients as the post-flotation waste, and post-carbide waste lime.
Scharakteryzowano sposoby wykorzystania i zagospodarowania w kopalniach węgla kamiennego następujących surowców odpadowych: - odpady poflotacyjne, powstające w wyniku wzbogacania najdrobniejszych ziaren węglowych metodą flotacji, - REA-gipsy stanowiące odpady gipsowe powstające w elektrowniach, w których stosuje się mokrą metodę odsiarczania spalin, - wapno pokarbidowe powstające w zakładach produkujących acetylen. Wspólną cechą tych odpadów jest uciążliwość dla środowiska wynikająca między innymi z ilości wytwarzanych odpadów, silnego rozdrobnienia tych odpadów i niektórych właściwości niesprzyjających ich utylizacji. Analizowano w artykule drobnoziarniste odpady poddano szczegółowej charakterystyce pod względem własności fizykochemicznych, na podstawie których określono sposób ich zagospodarowania zgodnie z obowiązującymi w Polsce aktami prawnymi z zakresu ochrony środowiska.
EN
Managing of some kinds of wastes in coal mines. The article describes methods of re-usage and management in coal mines of the following waste materials: - flotation wastes from the enrichment of coal grains using flotation method, - Rea-grypsums, the wastes from power stations, in which wet flue gasses desulphurisation method is used, - carbide residue, from acetylene producing works. Common feature of all those wastes is their environmental nuisance coming from their amount, high level of pulverisation and some features which make them hard to dispose. Finegrained wastes, described in the article, have been analysed in detail in the context of their physical and chemical properties to determine the best way of treatment for them, according to the Polish legal acts concerning environmental protection.
Przeprowadzono badania alkalicznych ścieków poprodukcyjnych i ich mieszanin z fabryki farb i lakierów, cieczy nadosadowej znad błota defekosaturacyjnego z cukrowni oraz odpadowego wapna pokarbidowego celem określenia ich przydatności do odsiarczania spalin. Wyznaczono wartości teoretycznej i rzeczywistej pojemności absorpcyjnej względem SO2 wybranych cieczy w warunkach laboratoryjnych i w warunkach przemysłowych. Wyznaczona w warunkach laboratoryjnych pojemność absorpcyjna mieszaniny ścieków z fabryki farb i lakierów POLIFARB we Wrocławiu ((psrz = 0,46 kg SO2/m3) jest wystarczająca do związania SO2 emitowanego przez kotłownię w okresie letnim (ca 8 kg SO2/h). Ta sama mieszanina ścieków alkalizowana odpadowym NaOH w ilości 2,5 kg NaOH/m3 (psrz = 2,54 kg SO2/m3) pozwala na usunięcie ze spalin ok. 51 kg SO2/h w okresie zimowym. Badania regeneracji roztworów po absorpcji SO2 za pomocą wapna pokarbidowego wykazały, że może ono z powodzeniem zastąpić techniczne wapno hydratyzowane. Zastosowany w warunkach przemysłowych odpad z produkcji cukru wykazał zmienne w czasie właściwości. Z tego względu należało dostosowywać do nich warunki prowadzenia procesu odsiarczania spalin.
EN
A concept of air pollution reduction by application of industrial wastes wherever it is possible is proposed. Research results of using alkaline industrial sewage from paint and lacquer factory and their mixtures, liquids from sediments of lime mud in sugar factory and wastes of carbide residue in process of flue gas desulfurization are studied. The values of theoretical and real absorptive capacity of SO2 of chosen liquids were estimated in laboratory tests and full scale. The absorptive capacity of sewage from POLIFARB - paint and lacquer factory in Wrocław, estimated in laboratory tests (psrz = 0,46 kg SO2/m3) is sufficient to bound SO2 emitted from burning during summer-time (ca 8 kg SO2/h). The same sewage mixture (psrz = 2,54 kg SO2/m3) alcalized with waste sodium hydroxide (2,5 kg NaOH/m3) gives the possibility to desulfurate flue gases, ca 51 kg SO2/h during winter-time. Research results of regeneration of solutions after SO2 absorption by means of carbide residue showed that carbide residue can be used instead of calcium hydroxide. Wastes from sugar factory applied in full scale showed time-variable properties. That's why flue gas desulfurization process must have been adjusted to these changeable conditions.
JavaScript jest wyłączony w Twojej przeglądarce internetowej. Włącz go, a następnie odśwież stronę, aby móc w pełni z niej korzystać.