Ratownictwo to jedna z istotnych sfer w systemie bezpieczeństwa każdego demokratycznego państwa. W ogólnym ujęciu kojarzona jest z niesieniem pomocy ludziom przez ratowanie ich życia, zdrowia, dóbr materialnych oraz środowiska naturalnego, które są zagrożone różnorakimi nagłymi niebezpiecznymi zdarzeniami. Różnorodność charakteru i skali oraz ich nagłość, gwałtowność, nieprzewidywalność niebezpiecznych zjawisk czyhających na wspomniane wartości sprawiają, że skuteczne niesienie pomocy stanowi poważne wyzwanie dla państwa oraz tworzonych przez nie podmiotów i systemów ratowniczych, odpowiedzialnych za zapewnianie bezpieczeństwa. W artykule podjęto próbę wskazania podstawowych czynników determinujących sprawne i skuteczne niesienie pomocy w chwili materializacji wspomnianych zagrożeń oraz ich zwalczania czy też ograniczania negatywnych skutków. Bazując na obserwacjach i doświadczeniach związanych z funkcjonowaniem krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego, skupiono się na identyfikacji katalogu zagrożeń oraz scharakteryzowaniu ich wspólnych cech, wskazaniu podstawowych zasad gwarantujących skuteczność działań ratowniczych oraz określeniu przedsięwzięć pozwalających na ich spełnienie. Na tle tych eksplikacji dokonano identyfikacji kluczowych problemów negatywnie oddziałujących na proces organizowania sprawnie i skutecznie funkcjonującego krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego oraz całego systemu ratownictwa.
EN
Rescue is one of the important spheres in the security system of every democratic country. In general, it is associated with helping people by saving their lives, health, material goods and the natural environment, which are threatened by various sudden unforeseen dangerous events (situations). The diversified nature and scale as well as the suddenness, violence, unpredictability of dangerous phenomena threatening the above-mentioned values make effective aid delivery a serious challenge for the state and for rescue entities established by it that are entrusted with ensuring safety. The article attempts to indicate the basic factors that determine efficient and effective aid in the event of the above-mentioned threats and their combating or minimising their adverse effects. Based on observations and experiences related to functioning of the national rescue and firefighting system, the focus was on identifying a catalog of potential threats and characterizing their common features, indicating the basic principles expected to guarantee the effectiveness of rescue operations and defining measures that would allow their fulfillment. On the basis of these explications, key problems were identified that adversely affect the process of organizing an efficient and effective national rescue and firefighting system and the entire rescue system.
Zagrożenie, które jest kompatybilne z niebezpieczeństwem, niezależnie czy w postaci zmaterializowanej jako zdarzenie, czy też to, które może nastąpić, jest desygnatem pojęcia systemu ratownictwa. Skoro bowiem zagrożenia są czynnikiem, który może powodować bądź powoduje wystąpienie niebezpiecznych zdarzeń, które mogą godzić lub godzą w poszczególne wartości i dobra, to konsekwencją zawsze będzie dążenie do zachowania tychże wartości i dóbr oraz ich ratowanie. W dążeniu tym istotne jest z kolei prognozowanie, identyfikacja, monitorowanie zagrożeń w zależności od ich źródła, zasięgu czy skali, jak również działania stricte ratownicze rozumiane jako każda czynność, której celem jest ochrona wartości i dóbr oraz likwidacja i usuwanie skutków zdarzeń. W obszarze systemu ratowniczego wymaga to niewątpliwie systemowych rozwiązań prawnych. Ponieważ zagrożenia determinują bezpieczeństwo i porządek publiczny, a poprzez to nieustanny rozwój systemu, który ma zapewnić i chronić te wartości przed zagrożeniami, w pierwszej kolejności dokonano normatywnej ich identyfikacji, by w efekcie odnieść się do owych działań zapewnienia i ochrony podejmowanych przez kompetentne organy w każdym czasie.
EN
A hazard that is compatible with danger, whether in its materialised form as an event or that which may occur, is the designator of the concept of an emergency system. Since hazards are a factor, which may or does cause the occurrence of dangerous events that may harm or compromise particular values and assets, the consequence will always be to seek to preserve those values and assets and their saving. This, in turn, involves forecasting, identifying and monitoring risks depending on their source, scope or scale, as well as strictly rescue activities, understood as any action aimed at protecting values and goods and eliminating and removing the consequences of incidents. This requires systemic legal solutions in the area of the rescue system. Since threats determine security and public order and, through this, the continuous development of a system to ensure and protect these values against threats, a normative identification of them has been made in the first place, in order to refer, in effect, to these actions of ensuring and protecting taken by competent authorities at all times.
Celem badań było określenie roli krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego (KSRG) w odniesieniu do niemilitarnego wsparcia Ukrainy w pierwszych miesiącach konfliktu ukraińsko-rosyjskiego w 2022 oraz sformułowanie sposobów kształtowania tego wsparcia. W badaniach połączono dociekania teoretyczne i badania empiryczne (analizę dokumentów). Pozwoliło to określić formalno- -prawne założenia funkcjonowania KSRG w związku z zagrożeniem militarnym, specyfikę zagrożeń militarnych dotyczących konfliktu ukraińsko-rosyjskiego w 2022 r., potrzeby w stosunku do KSRG w świetle tego konfliktu, a także działania pomocowe KSRG w pierwszych jego miesiącach. Za główne kierunki działań służących wzmocnieniu przygotowania KSRG do funkcjonowania w związku z zagrożeniem militarnym przyjmuje się ewaluację stanu prawnego w kierunku doprecyzowania zadań szczegółowych tego systemu, sposobów jego funkcjonowania w rozpatrywanym kontekście i bardziej klarownego kierowania bezpieczeństwem państwa, weryfikację wyposażenia podmiotów KSRG tak, aby redukować właściwe ryzyko zawodowe, wzmocnienie szans płynących ze współdziałania ratowniczego z podmiotami zagranicznymi oraz coraz większe otwieranie się na potrzeby uchodźców, służb ratowniczych państw doświadczanych konfliktami zbrojnymi i osób wspierających uchodźców.
EN
The aim of the research was to identify the role of the National Rescue and Firefighting System (NRFS) in relation to non-military support to Ukraine in the first months of the Ukrainian-Russian conflict in 2022 and to formulate ways of shaping this support. The research combined theoretical inquiries and empirical research (document analysis). This made it possible to identify the formal-legal assumptions for the functioning of the NRFS in relation to the military threat, the specifics of the military threats concerning the Ukrainian-Russian conflict in 2022, the needs in relation to the NRFS in light of this conflict, as well as the relief activities of the NRFS during its first months. The main directions of actions aimed at improving the preparedness of the NFRS to function in connection with a military threat are assumed to be the evaluation of the legal status in the direction of clarification of the specific tasks of this system, ways of its functioning in the context under consideration and clearer management of the state security, verification of the equipment of the CRS entities so as to reduce the relevant professional risks, strengthening the opportunities arising from rescue cooperation with foreign entities and increasing openness to the needs of refugees, rescue services of countries experiencing armed conflicts and people supporting refugees.
Much research shows that over-expansion of safety systems can be irrational and counter-effective. To avoid this, it is necessary to define a method for assessing the effectiveness of the implemented risk reduction measures. This article presents the adaptation of a previously developed method of this type to the nature of the operation of the railway rescue teams. It uses a hierarchical classification system of safety measures that is used as a basis on which their effectiveness is determined. The way how the method should be implemented is presented on the example of 28 selected tools used by rescue teams operating within the Polish railway infrastructure manager. Although the obtained results do not constitute a comprehensive solution to the problem of assessing the effectiveness of safety systems, they can nevertheless be used to support decisions taken in this area.
PL
Wiele badań pokazuje, że nadmierna rozbudowa systemów bezpieczeństwa może być nieracjonalna i nieefektywna. Aby tego uniknąć, konieczne jest określenie metody oceny skuteczności implementowanych środków redukcji ryzyka. W artykule przedstawiono adaptację opracowanej wcześniej metody tego typu, do charakteru działania kolejowych zespołów ratowniczych. Metoda wykorzystuje hierarchiczny system klasyfikacji środków bezpieczeństwa, który stanowi podstawę do określenia ich skuteczności. Sposób wdrożenia metody przedstawiono na przykładzie 28 wybranych narzędzi/sprzętu wykorzystywanego przez zespoły ratownicze, działające w ramach polskiego zarządcy infrastruktury kolejowej. Choć uzyskane wyniki nie stanowią kompleksowego rozwiązania problemu oceny skuteczności systemów bezpieczeństwa, to jednak mogą być wykorzystane do wsparcia decyzji podejmowanych w tym obszarze.
Współczesne bezpieczeństwo powszechne to dziedzina kojarzona z szeroką gamą zagrożeń, których likwidowanie źródeł lub ograniczanie negatywnych skutków wymaga szybkich i sprawnych interwencji ratowniczych. Zapewnianie bezpieczeństwa należy do podstawowych obowiązków demokratycznych państw, które w tym celu organizują i utrzymują różnorakie podmioty ratownicze. W artykule przedstawiono analizę możliwości transgranicznego spojrzenia na problematykę zapewniania bezpieczeństwa powszechnego w obszarach przygranicznych, jak i na całym terytorium państwa, w szczególności w zakresie możliwości podejmowania międzynarodowej współpracy w organizowaniu akcji ratowniczych (ratunkowych) z użyciem sił i środków innych państw. Głownie skupiono się na identyfikacji zagrożeń bezpieczeństwa powszechnego w obszarach przygranicznych i na pozostałej części terytorium państwa, w których likwidacji mogłyby być angażowane zasoby innych państw. Przedstawiono możliwe sfery i płaszczyzny współpracy ratowniczej, a także zidentyfikowano potencjalne problemy w organizowaniu działań ratowniczych oraz wskazano możliwości ich rozwiązywania.
EN
Currently societal security is an area associated with a wide range of threats, and the elimination of their sources or minimising their adverse effects requires fast and efficient rescue interventions. Ensuring security is one of basic obligations of democratic states, which organize and maintain various emergency entities for this purpose. The article presents an analysis of possibilities of a cross-border view on the issue of ensuring societal security in border areas and throughout the entire territory of a country, in particular regarding the possibility of undertaking international cooperation in organizing rescue operations using the forces and resources of other countries. The main focus was on identifying threats to societal security in border areas and on the remaining territory of countries in which the resources of other countries could be involved. Possible areas and dimensions of rescue cooperation were presented, as well as potential problems in organizing emergency operations were identified and possibilities of solving them were indicated.
Currently societal security is an area associated with a wide range of threats, and the elimination of their sources or minimising their adverse effects requires fast and efficient rescue interventions. Ensuring security is one of basic obligations of democratic states, which organize and maintain various emergency entities for this purpose. The article presents an analysis of possibilities of a cross-border view on the issue of ensuring societal security in border areas and throughout the entire territory of a country, in particular regarding the possibility of undertaking international cooperation in organizing rescue operations using the forces and resources of other countries. The main focus was on identifying threats to societal security in border areas and on the remaining territory of countries in which the resources of other countries could be involved. Possible areas and dimensions of rescue cooperation were presented, as well as potential problems in organizing emergency operations were identified and possibilities of solving them were indicated.
PL
Współczesne bezpieczeństwo powszechne to dziedzina kojarzona z szeroką gamą zagrożeń, których likwidowanie źródeł lub ograniczanie negatywnych skutków wymaga szybkich i sprawnych interwencji ratowniczych. Zapewnianie bezpieczeństwa należy do podstawowych obowiązków demokratycznych państw, które w tym celu organizują i utrzymują różnorakie podmioty ratownicze. W artykule przedstawiono analizę możliwości transgranicznego spojrzenia na problematykę zapewniania bezpieczeństwa powszechnego w obszarach przygranicznych, jak i na całym terytorium państwa, w szczególności w zakresie możliwości podejmowania międzynarodowej współpracy w organizowaniu akcji ratowniczych (ratunkowych) z użyciem sił i środków innych państw. Głownie skupiono się na identyfikacji zagrożeń bezpieczeństwa powszechnego w obszarach przygranicznych i na pozostałej części terytorium państwa, w których likwidacji mogłyby być angażowane zasoby innych państw. Przedstawiono możliwe sfery i płaszczyzny współpracy ratowniczej, a także zidentyfikowano potencjalne problemy w organizowaniu działań ratowniczych oraz wskazano możliwości ich rozwiązywania.
W artykule przedstawiono zagrożenia, związane z przewozem towarów niebezpiecznych transportem kolejowym, a także zaprezentowano statystyki dotyczące częstotliwości wypadków oraz awarii. Dodatkowo przedstawiono klasyfikację oraz zestawienie przewożonych towarów niebezpiecznych oraz podkreślono konieczność modernizacji systemu ratownictwa na kolei, w celu ograniczenia skutków występujących zagrożeń poprzez poprawę działalności służb ratowniczych.
EN
An article constitutes characterization of basic information about rail transport of dangerous goods. Firstly, it describes established classification and alarming statistics data of discussed issues. Secondly, paper discussed the threats connected with rail transport of dangerous goods and it shows procedures and behaviors which should be taken in case of an accident on the railroad. Another theme mentioned in the paper concerns rescue during the rail transport of dangerous goods. The proposition is to improve existing rescue system what will permit to increase the safety of people and the environment. The Article is finished by a brief summary of content described in it.
8
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
Przedmiotem artykułu jest scharakteryzowanie WOPR jako elementu systemu bezpieczeństwa państwa. We wstępie określono, czym zajmuje się ta organizacja. Pierwszy rozdział zawiera krótką historię WOPR. Opisuje rozwój formacji związanych z ratownictwem wodnym zarówno na świecie, jak i w Polsce. Opisuje również powołanie WOPR. W kolejnym podrozdziale opisano strukturę WOPR, jego organy oraz ich zadania. Następnie szczegółowo nakreślono działalność WOPR, jego kompetencje i obowiązki. Drugi rozdział umiejscawia WOPR w systemie bezpieczeństwa państwa oraz opisuje jego rolę w Systemie Państwowego Ratownictwa Medycznego. Ostatni rozdział zawiera informacje dotyczące współpracy WOPR z podmiotami, które wykonują zadania związane z bezpieczeństwem państwa i obywateli oraz porządkiem publicznym. Opisano zakres współpracy z poszczególnymi jednostkami oraz możliwości wspólnego wykonywania zadań.
EN
The article characterizes WOPR as A part of state security system. In the introduction, there is specified what this organization deals with. The first chapter provides a brief history of the WOPR. It describes the development of formations associated with the water rescue - both in the world and in Poland. It also describes initiating WOPR. The next section describes the structure of WOPR, its authorities and their task. Then the WOPR’s activities, its powers and responsibilities are outlined in detail. The second chapter sets WOPR in the state security system and describes its role in the system - the State of Emergency Medicine. The last chapter contains information about the WOPR’s cooperation with units that perform tasks related to the security of the state and the citizens and the public order. It describes the scope of cooperation with each of the units and the possibility of joint tasks.
Krajowy System Ratowniczo-Gaśniczy (KSRG) stanowi zespół przedsięwzięć organizacyjnych, szkoleniowych, materiałowo-technicznych i finansowych, obejmujący prognozowanie, rozpoznawanie i zwalczanie pożarów, klęsk żywiołowych, miejscowych zagrożeń oraz organizację i kierowanie działaniami ratowniczymi, skupiający w uporządkowanej wewnętrznie strukturze jednostki ochrony przeciwpożarowej w celu ratowania życia i zdrowia obywateli oraz ich mienia, a także środowiska. Intencją powstania KSRG było utworzenie jednolitego, skutecznego systemu ratowniczego, w ramach którego współdziałałyby ze sobą różne formacje ratownicze, obejmujące cały obszar ratownictwa pożarowego, technicznego, chemicznego, ekologicznego i medycznego bez względu na miejsce, rodzaj i charakter prowadzonych działań ratowniczych. W niniejszej publikacji przedstawiono wybrane aspekty związane z organizacją i funkcjonowaniem KSRG. Rozważania wzbogacone zostały o analizę działań ratowniczych przeprowadzonych na obszarze działania Komendy Miejskiej Państwowej Straży Pożarnej w Częstochowie, obejmującej swoim zasięgiem miasto Częstochowę oraz powiat częstochowski.
EN
National Emergency and Fire System is a set of organizational, training, material technical and financial which include forecasting, identifying and fires, natural disasters, local threats fighting and organization and conducting rescue activities. This system has, in its structure, fire prevention units and its goal is to save people’s lives and health, as well as property and environment. The aim of creation of National Emergency and Fire System was to create uniform, effective rescue system, allowing various rescue units to cooperate with each other, including the whole area of fire, technical, chemical, ecological and medical rescue, regardless of place, type and character of selected rescue activities. Selected aspects related to organization and functioning of National Emergency and Fire System are presented in this paper. The analysis was enriched with analysis of rescue activities conducted in an operation area of Municipal State Fire Service Headquarters in Czestochowa which includes city of Czestochowa and Czestochowa district.
Rosnące wymagania kierowców co do komfortu jazdy oraz dążenie do poprawy bezpieczeństwa na drogach powodują, że producenci samochodów część zadań podczas kierowania autem przenoszą na zaawansowane systemy elektroniczne. Dzięki nim pojazd pomaga, w pewnych sytuacjach nawet wyręcza człowieka, a przede wszystkim zapewnia bezpieczeństwo. W artykule przedstawiono ideę inteligentnego samochodu. Zaprezentowano przegląd nowoczesnych systemów instalowanych obecnie w pojazdach. Inteligentne technologie omówiono w czterech grupach: bezpieczeństwo, wspomaganie prowadzenia, komfort i ekologia.
EN
The requirements of drivers and the desire to improve road safety require car manufacturers coming up with new automotive electronic systems. These are innovative systems of car control. They help the driver in the driving process and ensure passengers and pedestrians safety. The article presents concept of intelligent vehicle. Modern technologies are discussed in the topic of safety, advanced driver assistance systems, comfort and environmental protection.
Cel: Celem niniejszego artykułu jest udzielenie odpowiedzi na pytanie, w jaki sposób można podnosić umiejętności ratowników w zakresie zwalczania pożarów w obiektach wraz z przedstawieniem przykładowych, najlepszych praktycznych rozwiązań w tym zakresie. Wprowadzenie: W artykule tym dokonano omówienia wymagań techniczno-organizacyjnych w zakresie projektowania i wyposażenia w stanowiska szkoleniowe i użytkowania budynku do ćwiczeń pożarowych dla ratowników opisanych w standardach z serii DIN 14097. Jako przykładowe rozwiązanie przedstawiono szczegółowy opis takiego budynku użytkowanego do szkolenia ratowników w Landowej Szkole Badenii-Wirtembergii w Niemczech. Budynek do ćwiczeń pożarowych składa się z trzech części, które razem tworzą wolnostojący obiekt mieszkalno-handlowy. W środkowej strefie budynku znajdują się schody, instalacje sanitarne, stanowisko dyspozytorskie oraz funkcje obsługowe. Dwie zewnętrzne części wykorzystywane do ćwiczeń są ukształtowane zgodnie z ich użytkowym przeznaczeniem. Zachodnia część zawiera na parterze sklep, a na piętrze biuro, w części wschodniej natomiast na parterze zlokalizowany jest garaż z warsztatem, a na dwóch piętrach mieszkania. Metodologia: Analiza literaturowa w zakresie projektowania, wyposażenia w stanowiska szkoleniowe i użytkowania budynku do ćwiczeń pożarowych dla ratowników, analiza ustanowionych dokumentów normatywnych w tym obszarze oraz analiza dostępnych praktycznych rozwiązań na przykładzie budynku wykorzystywanego w procesie szkolenia ratowników w Landowej Szkole Badenii-Wirtembergii w Niemczech. Wnioski: Ćwiczenia prowadzone we właściwie zaprojektowanych i wyposażanych w stanowiska szkoleniowe budynkach do ćwiczeń pożarowych są bezpieczne oraz bezawaryjne. Bliskie realnym scenariusze pożarowe, utrudnienia związane z występowaniem wysokiej temperatury i działania przy praktycznym zastosowaniu środków gaśniczych prowadzą do podnoszenia umiejętności zawodowych wszystkich uczestników ćwiczeń. To co dotychczas z dużym wysiłkiem wyjaśniane było w formie teoretycznej, uczestnik szkolenia w budynku do ćwiczeń pożarowych odczuwa teraz na własnej skórze. Poprzez doświadczenia w ciągu jednego dnia ćwiczeń, kursanci nie tylko otrzymują wiedzę, ale trwale przyswajają i zmieniają sposób postępowania podczas rzeczywistych działań ratowniczo-gaśniczych.
EN
Purpose: The purpose of this article is to answer the question how to improve the skills of rescuers in the scope of extinguishing fires in buildings. The authors present examples of best practical solutions in this area. Introduction: This paper gives some overview of both technical and organizational requirements of DIN 14097 on designing and equipping a facility for firefighting training of rescuers. The article describes an example of such a facility for firefighting training facility at Land School of Baden-Wuerttemberg in Germany. The Building for firefighting training consists of three parts, which together form a detached building, with residential and commercial parts. There are stairs, plumbing, places for dispatcher and handling in the central zone of this building ,. The two outer parts that are used for training are formed in accordance with their functions. There is a shop on the ground floor and an office on the first floor in the west part of the building. On the ground floor, of the east part are located a garage and a workshop, while there are apartments on the first and second floor. Methodology: The analysis of literature and normative documents in the scope of design and usage of firefighting training facilities and the examination of available practical solutions on the basis of exemplary building used for rescuers training at Land School of Baden-Wuerttemberg in Germany. Conclusions: Trainings conducted in properly designed and equipped buildings for firefighting practice are safe and trouble-free. Realistic fire scenarios, difficulties arising from high temperatures and activities with the practical application of extinguishing agents enhance professional skills of all training participants. Some explanations made so far with a great effort in the theoretical way now can be shown in the practical way enabling the participants of the training to feel the real danger. Thanks to acquiring own experience, the participants of the training not only receive knowledge, but also it acquire and permanenty change the way of their behaviour during real-life firefighting and rescue operations.
Każdy system ratowniczy statku powietrznego ma za zadanie uratować załogę (pilota) w przypadku wystąpienia sytuacji awaryjnej podczas całego zakresu lotu z wykorzystaniem fotela katapultowego. Proces ten jest bardzo trudny i złożony, a wynika to z faktu, że ma on zazwyczaj miejsce w sytuacjach ekstremalnych dla zdrowia i życia pilota. W artykule dokonano próby oceny współczesnych systemów ratowniczych w oparciu o fotele katapultowe K-36, K-37, ACES II, Martin-Baker Mk.14 i Mk.16.
EN
Each aircraft rescue system is designed to save the crew (pilot) in the event of an emergency over the entire range of flight using the ejector seat. This process is very difficult and complex, and this follows from the fact that it usually takes place in the extreme situations for the health and life of the pilot. The article attempts to assess the contemporary systems of emergency on the basis of ejector seats K-36, F-37, ACES II, Martin-Baker Mk.14 and Mk.16.
Artykuł opisuje elementy systemu bezpieczeństwa przedsiębiorstwa z branży kolejowej, zajmującego się rewizjami okresowymi, modernizacjami i budową wagonów. Firma dzieli się swoimi doświadczeniami w zakresie: wizualnej kontroli gniazd roboczych, zapewnienia bezpiecznej pracy wewnątrz i na zewnątrz zbiorników, a także funkcjonowania systemu ratowniczego.
EN
The paper describes elements of the safe work environment of an enterprise from the railway trade, dealing with periodic inspections, modernizations and builds of rail cars. The company shares its experience within the field of: visual control of the work places, ensuring safe operation on and inside a tank as well as the rescue system.
14
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
W artykule scharakteryzowano systemy ratownicze funkcjonujące w rozwiniętych krajach Europy Zachodniej i Ameryki oraz krajowe dokonania w tym zakresie. Istniejące rozwiązania porównano z systemem wspomagania służb ratowniczych zaprojektowanym i wdrożonym w Bydgoszczy. Powiązanie systemów informacji przestrzennej z technologiami łączności radiowo-telekomunikacyjnej, globalnego pozycjonowania (GPS) oraz monitoringu wizyjnego rozszerza możliwości stosowania tych systemów do zarządzania służbami ratowniczymi oraz monitorowania ich działań.
EN
The article describes rescue systems functioning in developed countries of Western Europe and North America and domestic achievements in this area. Existing solutions were compared with a system which was designed for the city of Bydgoszcz. Integration of GIS technology with wireless and telecommunication technologies, with global positioning system GPS and with video monitoring broadens possible use of GIS for management of emergency rescue systems and for monitoring their operations.
JavaScript jest wyłączony w Twojej przeglądarce internetowej. Włącz go, a następnie odśwież stronę, aby móc w pełni z niej korzystać.