Lotnictwo cywilne jest jednym z najważniejszych elementów globalnej infrastruktury transportowej, który odgrywa kluczową rolę w transporcie pasażerów i towarów. Rozwój nowych technologii i aktualne kierunki transformacji cyfrowej sprawiają, że coraz więcej obszarów lotnictwa cywilnego jest krytycznie uzależnionych od bezpiecznego funkcjonowania systemów informatycznych. Zależności te zwiększają ryzyko cyberataków, które mogą prowadzić do poważnych konsekwencji dla sektora lotniczego i bezpieczeństwa pasażerów. W związku z tym, cyberbezpieczeństwo jest jednym z kluczowych wyzwań dla lotnictwa cywilnego oraz stanowi istotne zagadnienie badawcze. Celem artykułu było przedstawienie problematyki cyberbezpieczeństwa w lotnictwie cywilnym, z uwzględ-nieniem zagrożeń, regulacji prawnych oraz wymagań krajowego systemu cyberbezpieczeństwa RP. Na potrzeby realizacji przyjętego celu wykorzystano analizę i syntezę literatury przedmiotu, aktów prawnych oraz danych statystycznych. Wyniki badań dowodzą, że cyberbezpieczeństwo w lotnictwie cywilnym jest zagadnieniem interdyscyplinarnym, które wymaga podejścia systemowego i uwzględnienia aspektów bezpieczeństwa i ochrony. W artykule zaproponowano klasyfikację zagrożeń dla cyberbezpieczeństwa w lotnictwie cywilnym, która może być rozwijana zarówno w obszarze eksponowanych zagrożeń, jak i dodatkowych kryteriów podziału. Analiza danych statystycznych wykazała, że w ostatnim czasie zwiększyła się ilość naruszeń danych, ataków ransomwarei ataków DDoS na lotnictwo cywilne. W związku z rosnącym ryzykiem cyberataków podjęto szereg działań na rzecz cyberbezpieczeństwa. W artykule zaprezentowano ramy prawne cyberbezpieczeństwa w lotnictwie cywilnym, które obejmują regulacje międzynarodowe, regionalne i krajowe. Przy czym, kluczowe są również dokumenty strategiczne, normy, standardy i rozwiązania branżowe. Lotnictwo cywilne jest także elementem krajowego systemu cyberbezpieczeństwa RP, co determinuje konieczność realizacji określonych wymagań przez zaangażowane podmioty.
EN
Civil aviation is one of the most important elements of the global transport infrastructure, which plays a crucial role in transporting passengers and goods. The development of new technologies and current directions in digital transformation mean that an increasing number of areas within civil aviation are critically dependent on the secure functioning of computer systems. These dependencies increase the risk of cyberattacks, which can lead to serious consequences for the aviation sector and passenger safety. Therefore, cybersecurity is one of the significant challenges for civil aviation and is an important research topic. The article aims to present the issues of cybersecurity in civil aviation, taking into account the threats, legal framework, and requirements of the national cybersecurity system of the Republic of Poland. In order to achieve the adopted research objective, the analysis and synthesis of the literature on the subject, legal acts, and statistical data were used. The research results prove that cybersecurity in civil aviation is an interdisciplinary issue that requires a systemic approach and considers both safety and security aspects. The article proposes a classification of threats to cybersecurity in civil aviation, which can be developed both in the area of exposed threats and additional division criteria. Statistical data analysis has shown that recently there has been an increase in the number of data breaches, ransomware attacks, and DDoS attacks on civil aviation. Due to the growing risk of cyberattacks, a number of cybersecurity measures have been taken. The paper presents the legal framework of cybersecurity in civil aviation, which includes international, regional, and national regulations. Strategic documents, norms, standards, and industry solutions are also of key importance. Civil aviation is also an element of the national cybersecurity system of the Republic of Poland, which determines the need to meet specific requirements by the entities involved.
Agricultural land is a basic resource for the livelihood of the Bulgarian population. However, its management is unstable and is connected with many unresolved or wrongly resolved problems which make it difficult to exercise its underlying function. This is mainly due to fragmented land legislation that has a number of disadvantages: the transformation of agricultural land into urban land is easy, control of land quality is poor, and there is a deficiency of agricultural spatial planning regulations. One of the specific tools for preserving the natural function of agricultural land is spatial planning, subject to the strategic documents of the country. According to a newly elaborated concept on agricultural territory planning, this process is two staged: on the municipal and on farm level. The objectives of the paper are: 1) to analyze the effectiveness of national legislation in regard to preserving the natural function of agricultural land; 2) to defend the necessity of the normative framework completion with precise spatial planning rules for agricultural land, and finally; 3) to draw attention to a new concept on agricultural territory planning by presenting the basic cadastral and specific data for performing spatial GIS analyses and elaborating spatial plans. Data from national statistical institutions were used, and methods of analysis and synthesis were applied. The data needed for GIS analyses and elaboration spatial plans for agricultural territory are listed. The paper asserts that spatial planning is a tool for regulating agricultural land use, for setting territory conditions for preserving and improving land quality, for protecting land tenure rights and for developing successful and high income agribusiness.
PL
Grunty rolne są dla ludności bułgarskiej podstawowym źródłem utrzymania. Mimo to zarządzanie nimi jest nieusystematyzowane, co wiąże się z wieloma nierozwiązanymi lub źle rozwiązanymi problemami, które utrudniają wykorzystanie tych gruntów zgodnie z ich podstawowymi funkcjami. Wynika to głównie z rozproszonego ustawodawstwa, które ma szereg wad: przekształcanie gruntów rolnych w grunty miejskie jest łatwe, kontrola jakości gruntów jest słaba, a przepisy dotyczące planowania przestrzennego obszarów rolnych są niewystarczające. Jednym ze szczególnych narzędzi służących zachowaniu naturalnej funkcji gruntów rolnych jest planowanie przestrzenne podlegające regulacjom zawartym w dokumentach strategicznych kraju. Zgodnie z nowo opracowaną koncepcją planowania przestrzennego obszarów rolnych proces ten jest dwuetapowy: na poziomie gminy i na poziomie gospodarstwa rolne go. Cele niniejszego opracowania są następujące: 1) analiza skuteczności ustawodawstwa krajowego w zakresie zachowania funkcji przyrodniczej gruntów rolnych; 2) uzasadnienie konieczności uzupełnienia ram prawnych o precyzyjne zasady planowania przestrzennego dla gruntów rolnych; 3) zwrócenie uwagi na nową koncepcję planowania przestrzennego, która wykorzystywać powinna dane katastralne do wykonania analiz przestrzennych GIS i opracowania miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego. Aby je zrealizować, wykorzystano dane z krajowych urzędów statystycznych oraz zastosowano metody analizy i syntezy. Wymieniono dane potrzebne do analiz GIS i opracowania miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego dla obszarów użytkowanych rolniczo. W artykule stwierdzono, że planowanie przestrzenne jest narzędziem do regulowania użytkowania gruntów rolnych, ustalania warunków dla zachowania i poprawy jakości gruntów, ochrony praw własności gruntów oraz rozwoju udanego i dochodowego agrobiznesu.
Participatory planning theory, as a system of planning which is sensitive to the aspirations of citizens and protects public interest and values, is present in Serbian planning practice for more than a decade. It has legal basis and methodology modeled on global experience, but it is still very much reactionary model - thus it failed to fulfil its primary purpose, which is to include the citizens in the planning process from the very beginning. This article will address the current overview of the planning process in Serbia. It will briefly explain the legislative framework of public participation in spatial development, the steps in plan drafting process in which citizens are included and the political background of this process. It is important to mention the existing models of informing citizens and show why they work so poorly. It will also give a brief overview on the structure and work of the committee for approval of the plans. This summarizing of the current situation will show the problem of indifference of citizens to engage in the planning process as a coherent group with problems, visions and goals about their city. It will also address inadequate models of informing the citizens and almost non-existing models of active participation of citizens in the planning process. Besides the review of the current state, this article will feature a description of participation techniques from a literature review on the subject of participatory planning that can be applied in Serbia. Shifting the scale from national to municipality level, this article will also depict the opportunities and administrative constraints when it comes to drafting a spatial plan on a local scale, on the example of municipality of Požega. This is one of the rare examples of good practice when it comes to the communication of municipality and its inhabitants involved in the planning process.
Fetor, odór, przykry zapach towarzyszy ludzkości od zarania dziejów. Aby poradzić sobie z tym problemem, wykorzystujemy wszystkie możliwe narzędzia, począwszy od sformalizowania problemu, ujęcia go w ramach prawnych, poprzez wykorzystanie najnowszych technologii, nad którymi intensywnie pracują naukowcy.