W artykule przedstawiono problematykę cyberbezpieczeństwa systemów sterowania i nadzoru stosowanych w stacjach elektroenergetycznych. Omówiono systemy sterowania i nadzoru stacji elektroenergetycznych. Przedstawiono problematykę cyberbezpieczeństwa oraz rozwiązania w tym obszarze stosowane w stacjach elektroenergetycznych. Omówiono sposoby, które umożliwiają poprawę poziomu cyberbezpieczeństwa w SSiN stacji elektroenergetycznej.
EN
In this article, the problems of cybersecurity in control and supervisory systems of power substations are shown. Control and supervisory systems of power substations are described. The problems of cybersecurity and solutions used in power substation in this area are performed. Solutions which enable assurance of cybersecurity level in control and supervisory system of power substations are described.
W artykule przedstawiono wybrane aspekty dotyczące realizacji procesu budowy, stosowanych rozwiązań konstrukcyjnych oraz technologii w stacjach najwyższych napięć. Przedstawiono stacje elektroenergetyczne 400 i 220 kV i określono ich rolę w Krajowym Systemie Elektroenergetycznym. Omówiono uwarunkowania formalno-prawne realizacji budowy stacji najwyższych napięć. Przeanalizowano stosowane w stacjach elektroenergetycznych 400 i 220 kV rozwiązania konstrukcyjne oraz technologie.
EN
In this paper, selected aspects concerned realization of construction process, applied constructional solutions and technologies in Ultra High Voltage (UHV) power substations are shown. 400 and 220 kV power substations are shown and their role in National Electric Power System (NEPS) is described. Formal, legal conditionings of realization of construction of UHV power substations are described. Constructional solutions and technologies of 400 and 220 kV power substations are analyzed.
Zaprezentowano zagadnienia przygotowane w formie referatów i omówione podczas dyskusji w trakcie Sesji Technicznej Komitetu Studiów B3 Stacje i instalacje elektroenergetyczne. Zwrócono uwagę na bieżące tendencje, które kształtują kierunki rozwoju w tym obszarze. Szczególny nacisk położono na budowanie poprawnych relacji pomiędzy energetyką a środowiskiem naturalnym, w tym promocję technologii neutralnych bądź nawet wspierających środowisko naturalne. W tym zakresie można znaleźć promocję techniki próżniowej dla wyłączników wysokiego napięcia i stosowanie czystego powietrza w rozdzielnicach z izolacją gazową. Godne zauważenia są także nowoczesne technologie informatyczne wspierające proces tworzenia obiektów elektroenergetycznych, jak modelowanie trójwymiarowe pozwalające na etapie projektowania przewidywać wszelkie zdarzenia, jakie mogą pojawić się w trakcie budowy i eksploatacji i skutecznie nimi zarządzać oraz drukowanie trójwymiarowe, które pomaga szybko i w miarę tanio tworzyć części zamienne do aparatów i urządzeń. Odrębny obszar zagadnień to właściwe podejście do zabiegów o charakterze konserwacyjnym i naprawczym. Zdecydowanie preferowane są interwencje wynikające z aktualnego stanu elementu, w miejsce dotychczas stosowanych przeglądów okresowych. Jako odrębne zagadnienie przedstawiono skutki ataków hackerskich na systemy elektroenergetyczne i wynikające stąd kierunki działania.
EN
Presented are problems prepared in the form of papers and discussed during the Technical Session of B3 Study Committee – Substations and electrical installations. Attention is turned to current trends which shape the development directions in this field. Special emphasis is placed on building proper relationship between power industry and natural environment, including promotion of neutral technologies or even the ones that support the environment. Here one can also find promotion of vacuum technology for HV circuit breakers and application of pure air in gas-insulated switchgears. Worth noting are also the modern information technologies supporting the process of power objects constructing like 3D modelling, allowing to foresee on the design stage all events that may occur during building and operation and how to effectively manage them, or 3D printing that allows in a quick and a quite cheap way to manufacture spare parts for equipment and instruments. A separate area of problems is the proper approach to maintenance and repair works – here a strong preference is given to interventions resulting from the actual condition of components instead of the currently applied routine inspections. As a separate issue presented are results of hacker attacks on power systems and the ensuing lines of action.
W artykule przedstawiono wybrane aspekty dotyczące realizacji procesu budowy, stosowanych rozwiązań konstrukcyjnych oraz stosowanych systemów sterowania i nadzoru w stacjach elektroenergetycznych 110 kV w aglomeracjach miejskich. Przedstawiono stacje elektroenergetyczne w aglomeracjach miejskich i określono ich rolę w złożonych lokalnych miejskich systemach elektroenergetycznych. Omówiono uwarunkowania formalno-prawne realizacji budowy miejskich stacji elektroenergetycznych 110 kV. Przeanalizowano stosowane w stacjach elektroenergetycznych w aglomeracjach rozwiązania konstrukcyjne oraz systemy sterowania i nadzoru.
EN
In this paper, selected aspects concerned realization of construction process, applied constructional solutions and applied monitoring and control systems in 110 kV city power substations are shown. City power substations are shown and their role in complex local city power systems is described. Formal, legal conditionings of realization of construction of 110 kV city power substations are described. Constructional solutions and monitoring and control systems of 110 kV city power substations are analysed.
W artykule przedstawiono zagadnienia związane ze stosowaniem łączy transmisyjnych dla przesyłu informacji niezbędnych do prawidłowego działania systemów automatyki zabezpieczeniowej, telemechaniki, telemetrii w systemach i sieciach elektroenergetycznych. Łącza takie są szkieletem komputerowej sieci technologicznej SCADA służącej do prowadzenia ruchu, eksploatacji systemów automatyki i zabezpieczeń, pomiarów i rozliczeń energii. Zwrócono uwagę na nieuchronną migrację rozwiązań obiektowych do standardu IEC 61850, a w zakresie stosowania mediów transmisyjnych przedstawiono znaczenie techniki światłowodowej i bezprzewodowej.
EN
This paper presents the survey of telemechanics signals transmission techniques within the field of Substation Automation System in power substations and SCADA systems in control centers. The survey is divided into two parts. In the first part local communication systems in a substation are described. The paper also discusses implementation of the new communication standard IEC 61850. IEC61850 running on an Ethernet based station bus reduces the wiring and commissioning time by providing one common platform for the whole communication in the substation. The implementation of communication links between remote systems in substations and the central SCADA application are presented in part two. Existing wireless and optical fiber data transmission technologies are discussed and their suitability for this application is considered. Some possible solutions of long communication links are suggested. Telecontrol signal transmission techniques require unique communication systems, including slow dial-up phone lines, medium speed RF connections, and broadband wired/wireless IP networks. These networks are supported by many solutions, including microwave radio, trunked radio systems, mobile data radio systems, PDH, SONET/SDH, and PCM (n x 64 Kbps). To support the mission-critical traffic of power automation systems, an IP/MPLS-based communications infrastructure is needed.
Standard IEC 61850 jest odpowiedzią na potrzebę ujednolicenia metod komunikacji pomiędzy elementami stacji elektroenergetycznej. Właściwości standardu IEC 61850 umożliwiają również wprowadzanie logicznego węzła (lub urządzenia logicznego) w tryb testowy. Możliwość ta została wprowadzona w celu umożliwienia wykonywania niektórych rodzajów testów funkcjonalnych, podczas procesu eksploatacji systemu. W artykule ograniczono się do problemów testowania części cyfrowej inteligentnego urządzenia cyfrowego (IED). Zaproponowano narzędzie wspomagające wnioskowanie o tym, który z elementów części cyfrowej IED jest (z określonym prawdopodobieństwem) w stanie niezdatności, jeżeli na danym wyprowadzeniu (jakiegoś elementu) została zaobserwowana reakcja na test inna niż reakcja w stanie zdatności. Narzędziem tym jest sieć informacyjna, będąca pewnym odpowiednio opisanym digrafem, zbudowanym na zbiorze węzłów, będących odwzorowaniem wyprowadzeń informacyjnych testowanego obiektu cyfrowego i jego elementów.
EN
The IEC 61850 standard is a response to the need to standardize methods of the communication between the devices of the power substations. The features offered by the IEC 61850 standard give us also the possibility to put logical node (or logical device) in the test mode. This possibility is introduced to support the ability to perform certain forms of functional testing while the system is in operation. The paper is limited to the problems of the functional testing of the digital part of intelligent digital device (IED). It proposes a tool to assist reasoning about it, which of the elements of the digital part of the IED is (with certain probability) in the inoperable state, if at the output (some elements) we observed response does not equal the response of the device being in the operable state. This tool is the information net, which is some described respectively digraph, built on a set of nodes, which are pins mapping the digital device under test and its components. Using the information net can be mapped on the relevant cause-effect relation between the inoperable state of a specific component of the device, and the reaction observed on any pin of a component of a tested device.
Systemy sterowania i nadzoru (SSiN) wdrażane jako rozbudowane układy telemechaniki są w obiektach Krajowego Systemu Elektroenergetycznego od lat '90 ubiegłego wieku. Potrzeby wynikające z obowiązku zapewnienia bezpieczeństwa energetycznego oraz wysokiej dyspozycyjności sieci determinują szerokie wdrożenie nowoczesnych systemów telemechaniki zapewniających pozyskiwanie informacji i danych niezbędnych do wykonywania zdalnych sterowań i nadzoru. Zastosowane rozwiązania konstrukcyjne i technologiczne dla SSiN gwarantują wysoki poziom dyspozycyjności systemów oraz nadzorowanych i sterowanych obiektów energetycznych. Dla uzyskania wysokiej sprawności układów zdecydowano o powszechnym zastosowaniu standardu IEC 61850, coraz powszechniej stosowanego przez energetykę zawodową na świecie.
EN
A project of Substation Control System (SCS) implementation in power substations of the national HV (220 and 400 kV) power transmission grids results from the main needs of new methods for asset management. The requirements are based on ensuring the transmission system energy safety as well as the high operational reliability and availability of the grid elements. Reliable operational, maintenance and technical information in real time on power substations and power lines gives many possibilities for increase in the level of using the power assets and for the safe remote control of power system elements. System Operator in Poland accepted the international standard IEC 61850 for new implementation of SCS in own HV power substations. Additionally, the system operator defined many own standards for determining the requirements concerning construction, functions, telecommunication and other technical problems for HV power substations and also for SCS components. These standards deal with the main requirements and typical solutions for building and modernisation of power substations. The paper presents the main assumptions and general effects of the project implemented, general technical requirements and the structure of the proposed technical solutions, general organisational conditions for new methods in operation process of power HV substations and the main advantages of this implementation.
8
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
Ciągły postęp w rozwoju I nowe wyzwania związane z niezawodnością systemów elektroenergetycznych wymuszają rozwój zdalnych systemów sterowania i nadzoru stacji elektroenergetycznych. Między innymi układ zasilania potrzeb własnych stacji musi być nadzorowany w trybie zdalnym. Artykuł prezentuje pierwsze wyniki projektu zleconego przez PSE-Operator S.A. a wykonywanego przez Politechnikę Warszawską. Celem pracy jest przygotowanie głównych założeń do projektowania systemów nadzoru stacji elektroenergetycznych najwyższych napięć. Przedstawiono tu koncepcję wstępną. Dane z systemu nadzoru są przesyłane do wielu komputerów znajdujących się zarówno na stacji jak i poza nią. Z tego powodu jest niezmiernie ważne odpowiednie zabezpieczenie połączeń przed atakami informatycznymi.
EN
Continuous progress in power system development and new challenges connected with reliability of the system extract development of remote control of power substations. Among other things substation’s auxiliary subsystem needs to be controlled in remote mode. The paper presents first results of the project sponsored by PSE-Operator and executed by Warsaw University of Technology. The project goal is to prepare general hints for designing of the auxiliaries’ supervision system for highest voltage substations. The general concept of the supervision was prepared. The information from the system is sent to several computers both in the substation and out of the substation. It is very important to protect external connections, particularly by public network (internet), against computer’s attacks.
Jednym z największych projektów inwestycyjnych realizowanych przez PSE SA jest Projekt systemu sterowania i nadzoru nad pracą sieci przesyłowej w systemie elektroenergetycznym. Główne jego zadanie to wdrażanie zbioru aplikacji i funkcji umożliwiających zdalny nadzór, stosowanie i wymianę danych. SSiN obejmuje urządzenia systemu automatyki stacji, sieć komunikacyjną i centra nadzoru.
EN
Project of implemetation of SCS (called: SSiN – Remote Controll and Supervising System of Power Substations) is one of biggest investment project realised by PSE. Main task of SSiN Project is implementation of tools and applications for remote controll, support of maitenance process and asset management. SSiN as a system include: power substations applications and tools (part of SAS), communications ways (WAN IP) and applications for Superrvisings Centers.
W artykule przedstawiono nową koncepcję identyfikacji poziomów napięć uziomowych oraz dotykowych w stacjach elektroenergetycznych opartą na zastosowaniu sztucznych sieci neuronowych. Opisano narzędzia realizujące operacje identyfikacji poziomów napięć. Scharakteryzowano podstawowe cechy wykorzystywanych sieci neuronowych oraz przedstawiono, na czym polega optymalizacja struktury tych sieci. Podano warunki zastosowania proponowanych rozwiązań dla możliwości osiągnięcia dobrego poziomu uogólnienia do wykorzystania w praktyce.
EN
Abstract. The new idea of use of artificial neural network for the identification of levels of earth and touch voltages in substation are shown in presented paper. The tools are described for the realization of identification of voltage levels. The basic features used are characterized and the optimization idea of structure of networks is presented. The conditions of application of proposed solutions for the possibility of achievement of correct level for the generalization and use in practice are given. (Artificial neural networks as virtual tool for the identification of earth and touch voltages in electric substation).
W artykule przedstawia się metodę optymalizacji rozwoju miejskiej sieci elektroenergetycznej w warunkach losowych (stochastycznych). Omawia się algorytmy rozwiązywania zadań optymalizacji wieloetapowej przy badaniu rozwoju sieci SN i 110 kV lub tylko stacji transformatorowo-rozdzielczej 110 kV/SN. Przedstawia się funkcję kryterium oceny ekonomicznej sieci SN i 110 kV oraz zbiór rozwiązań dopuszczalnych struktur sieci rozdzielczych. Na zakończenie artykułu przedstawia się przykłady obliczeniowe w celu łatwiejszego zrozumienia różnych algorytmów badania rozwoju sieci lub stacji elektroenergetycznej.
EN
A method of optimization of urban power network development in random (stochastic) conditions has been presented in the paper. Algorithms solving tasks of multi-stage optimization for investigation of development of middle voltage (MV) and 110 kV networks or 110 kV/MV transformer - distribution substation have been discussed. Criterion function of MV and 110 kV network economic evaluation and a set of permissible solutions of distribution network have been shown. Calculation examples to simplify understanding of different algorithms of power network or substation development investigation have been presented at the end of the paper.
Wymieniono źródła zasilania urządzeń potrzeb własnych, podano propozycje ich standaryzacji, zamieszczono schematy zasilania transformatorów potrzeb własnych. Podano rozwiązania konstrukcyjne oraz parametry elektryczne elementów zasilania transformatorów potrzeb własnych.
EN
Given era supply sources of substation auxiliaries, proposition of their standardisation and schemes of supply of transformers for auxiliaries. There are given also design solutions and supply electrical parameters of transformers designed for auxiliaries supply.
Połączenie systemów elektroenergetycznych Polski i Szwecji poprzez układ HVDC, poza ich bardziej ekonomiczna prac, pozwala obniżyć straty przesyłowe i w rezultacie ograniczyć ilość spalonego węgla w krajowych elektrowniach oraz zredukować emisję spalin.
EN
HVDC connection of the Power Systems of Poland and Sweden, except of more economic operation of both systems, enables to lower transmission losses, to limit quantity of coal to be fired in domestic power stations and as result to reduce the flue gas emission.
JavaScript jest wyłączony w Twojej przeglądarce internetowej. Włącz go, a następnie odśwież stronę, aby móc w pełni z niej korzystać.