Otworowe wymienniki ciepła to najlepszy sposób na pozyskanie energii zgromadzonej w górotworze niezależnie od litologii. Geotermalne pompy ciepła oparte na cieple niskotemperaturowym mogą być jedną z możliwości redukcji smogu w miastach. W zabytkowych częściach miast często nie ma odpowiednio dużego obszaru do wiercenia otworów. Jest to jeden z wielu powodów poszukiwania konstrukcji otworowych wymienników ciepła o dużej efektywności (jednostkowym transferze ciepła między nośnikiem a górotworem). Jednym ze sposobów na poprawę sprawności jest zastosowanie najbardziej wydajnej konstrukcji otworowego wymiennika ciepła. W artykule opisano badania efektywności cieplnej otworowych wymienników ciepła z wykorzystaniem testów reakcji termicznej. Badaniami objęto otworowe wymienniki ciepła należące do Laboratorium Geoenergetyki AGH oraz dwa testowe otwory o różnych konstrukcjach. Na podstawie interpretacji testów reakcji termicznej oraz wzorów empirycznych obliczono jednostkową wymianę ciepła. Opisano warunki realizacji otworowych wymienników ciepła w zabytkowych miejscowościach, przy małej powierzchni do wykonania wierceń i utrudnionym dostępie do obiektów. Warunki takie wymuszają niewielką liczbę otworowych wymienników ciepła, wobec tego ich większą głębokość, ukośny kierunek wiercenia i/lub specjalną wiertnicę do wiercenia z wnętrz obiektów.
EN
Borehole heat exchangers are the best way to geothermal energy extraction from the ground independent on lithology. Geothermal heat pumps based on the low-temperature heat can be one of possibilities smog reduction in cities. There often is not big area for drilling in the down towns (often with monuments). There is the reason for looking for the constructions of borehole heat exchangers with high efficiency (unit heat transfer between heat carrier and ground). One of the ways to improve the efficiency is use the most efficient construction of borehole heat exchanger. In the paper is described a research of thermal efficiency of borehole heat exchangers with use thermal response tests. The Laboratory of Geoenergetics borehole heat exchangers was studied. Based on thermal response tests interpretation and on empirical formulas unit heat transfer was calculated. Other conditions for use borehole heat exchangers in down towns was discussed. The conditions with small area and with difficult access to the field of drilling forces small number of borehole heat exchangers; its higher depth; directional axis, special rig for drilling.
Underground Thermal Energy Storage (UTES) is a powerful set of solutions that allows efficient management of thermal energy sources, both heat and cold, the demand of which is subjected to seasonal variations. Underground can store available in excess heat or cold for periods of up to several months and use whenever needed, especially in the opposing season. Sources of thermal energy that can be stored underground are, among others: solar thermal energy, cold winter air, waste heat from ventilation and waste heat from industrial processes. Two primary methods of under ground energy storage are Aquifer Thermal Energy Storage (ATES) where water reservoir is a thermal energy accumulator and Borehole Thermal Energy Storage (BTES) where rock formation acts as a heat/cold store. UTES allows to minimizing consumption of fossil fuels and therefore reduce costs of energy purchase, limiting the amount of greenhouse gases emission into atmosphere, and increasing energy security.
4
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
The key issue in designing borehole heat exchangers (BHE) is the long-term performance of the ground source heat pump (GSHP) systems. The performance directly reflects economic profitability and depends on a large number of parameters including rock formation, the construction of the borehole heat exchangers, working parameters (circulation rates) and thermal load. The objective of the paper is to perform a realistic long-term (up to 10 years) analysis of the ground system to show possible degradation of efficiency over time. A mathematical model of the heat transfer in a borehole heat exchanger and the surrounding area has been constructed for parameters of the currently running experimental system. The long-term performance of the ground source heat pump system is evaluated.
W artykule przedstawiono najbardziej popularne metody magazynowania energii w górotworze. Scharakteryzowano magazyny wykorzystujące otworowe wymienniki ciepła (BTES - Borehole Thermal Energy Storage) lub warstwy zawodnione (ATES - Aquifer Thermal Energy Storage). Wskazano liczne źródła zbędnej energii odpadowej w zakładach przemysłowych. Pokrótce opisano doświadczenia krajów pionierskich w dziedzinie technologii UTES (Underground Thermal Energy Storage). Autorzy udowodnili konieczność magazynowania energii, wskazali korzyści i bezpieczeństwo układów UTES oraz przedstawili jak wydział Wiertnictwa, Nafty i Gazu AGH włączył się w proces lepszego poznania i opisania zjawisk towarzyszących procesowi magazynowania energii w górotworze i jego efektywności.
EN
The most popular methods of subsurface energy storage has been presented within the article. The result was a characterization of two storage methods, which are using either borehole heat exchangers (BTES - Borehole Thermal Energy Storage) or layers of aquifers (ATES - Aquifer Thermal Energy Storage). Many sources of waste energy in industrial facilities were pointed out. Furthermore, a brief description was made on the experiences concerning the UTES technology (Underground Thermal Energy Storage) in the pioneers countries. Authors have demonstrated the necessity for energy storage, benefits were indicated and also safety of the UTES systems. Involvement of AGH Faculty of Drilling, Oil and Gas in the process of better understanding, describing the phenomena accompanying the process of energy storage in the subsurface and its effectiveness was also mentioned.
Badania świeżych zaczynów cementowych obejmowały dostępne na polskim rynku mieszanki do cementowania otworowych wymienników ciepła. Badania przeprowadzone w Laboratorium Płynów Wiertniczych na Wydziale Wiertnictwa, Nafty i Gazu AGH w Krakowie, wykonano na takich produktach jak: ThermoCem Plus, Hekoterm, Stuwa Therm 2000. Przygotowano różne receptury tych produktów oraz testowano ich gęstość, rozlewność, lepkość umowną, pH filtratu, filtrację rzeczywistą (właściwą), odstój oraz właściwości reologiczne takie jak lepkość pozorna, lepkość plastyczna i granica płynięcia. Najlepsze wyniki uzyskano dla ThermoCem Plus. Dwie pozostałe mieszanki, które najprawdopodobniej bazują na piasku kwarcytowym, cechowały się słabą przetłaczalnością. Za pomocą numerycznego programu komputerowego Rheo Solution dobrano optymalny model reologiczny dla ThermoCemu Plus, gdyż tylko ten zaczyn spełniał kryteria zaczynu cementu wiertniczego. Program dopasował do badanego zaczynu model Herschleya-Bulkleya.
EN
Research on fresh cement slurries, included mixtures available on Polish market. Tests made in laboratory of Drilling Fluids on Drilling, Oil and Gas Faculty AGH in Cracow. Cement slurries which were testing were: ThermoCem Plus, Hekoterm and Sffiwa Therm 2000. Various recipes were prepared. Focused on the testing density, fluidity, pH of the filtrate, conventional viscosity, effective filtration, sedimentation and rheological properties. ThermoCem Plus best met all the parameters. The other products, which probably based on quartz sand, were characterized by pour flow properties. Only ThermoCem could be classified as drilling cement. Special computer program - Rheo Solution was used for choose the best rheological model. The best model was Herschley-Bulkley's model.
Zastosowanie systemu grzewczo-klimatyzującego opartego na pompach ciepła wymaga wykonania instalacji pobierającej energię z niskotemperaturowego źródła i przekazującą ją do parowników pomp ciepła. Racjonalizacja gospodarowania energią bazującą na górotworze jako rezerwuarze ciepła umożliwia grzanie i chłodzenie w zależności od potrzeb. W artykule opisano instalację grzewczo-klimatyzacyjną, której działanie opiera się na pompach ciepła oraz zespole wymienników otworowych dostarczających energię niskotemperaturową używaną do aktywnego ogrzewania oraz aktywnego i pasywnego klimatyzowania zespołu hotelowego.
EN
Heating-air conditioning system need the installation, which exploit low-temperature energy and transport it to the condensers of heat pumps. Improvement of energy manage based on rockmass as heat reservoir give possibility heating and cooling dependence on needs. There is describe on the paper heating-cooling installation, which operation lean against heat pumps and borehole heat exchangers (BHE) units. BHE deliver low-temperature energy used for active heating, active cooling and direct cooling hotel complex.
W artykule podano historię powstawania oraz stan aktualny Laboratorium Geoenergetyki. Opisano istotę pracy, możliwości badawcze a także funkcje utylitarną polegającą na ogrzewaniu i klimatyzacji sali audytoryjnej Wydziału Wiertnictwa, Nafty i Gazu Akademii Górniczo-Hutniczej im. Stanisława Staszica w Krakowie.
EN
In the paper have been described history of build the Laboratory of Geothermics and it actually condition. There are characterise research possibility and also utility as heat and cold source for Drilling, Oil and Gas auditorium in AGH University of Science and Technology.
Wykonywanie układów grzewczo-chłodniczych opartych na pompach ciepła i wymiennikach otworowych staje się w Polsce coraz bardziej popularne. Wiele otworów wierconych jest na potrzeby separowanych instalacji na osiedlach domów jednorodzinnych lub bloków mieszkalnych. Największą w Polsce pojedynczą instalacją obsługiwaną przez zestaw rur w górotworze jest wykonany w 2009 roku system dla marketu IKEA w Łodzi. Składa się z 160 otworów wiertniczych o głębokości 100 m każdy, które wraz z górotworem tworzą rezerwuar ciepła i chłodu. Ciepło pobierane zimą z górotworu powoduje jego wychłodzenie, tworząc magazyn chłodu na lato, kiedy funkcjonuje klimatyzacja. Dostarczanie chłodu do instalacji odbiorczej latem jest procesem wprowadzania do górotworu ciepła, które jest wykorzystywane zimą do celów grzewczych. Liczba otworowych wymienników ciepła zależy od wymaganej mocy wymiany ciepła pomiędzy górotworem a instalacją odbiorczą oraz od właściwości otworowych wymienników ciepła i skał udostępnionych do wymieniania ciepła. Do określenia wymaganej liczby wymienników otworowych niezbędna jest znajomość efektywnej przewodności cieplnej profilu Lambda/ef, rezystancji termicznej otworu Rb oraz naturalnej średniorocznej temperatury statycznej udostępnionego górotworu Tsr. Aby te parametry poznać, konieczne jest wykonanie przynajmniej jednego wymiennika otworowego i przeprowadzenie w nim testu reakcji termicznej (TRT).
EN
The heating/cooling systems based on borehole heat exchangers become increasingly popular in Poland. A number of boreholes are drilled for separate installations in estates of detached houses or blocks of flats. The biggest such single installation in Poland supplied by a set of pipes in the rock mass was made for IKEA in Łódź in 2009. It has been based on 160 boreholes 100 m deep each, forming a heat/cold reservoir. Heat taken from the rock mass in winter cools the reservoir, thus forming a reservoir of cold for the summer months. Providing cold to the receiving installation in summer lies in introducing heat to the rock mass to be later used for heating purposes in the winter season. The number of borehole heat exchangers depends on the required heat exchange power between the rock mass and the receiving installation, as well as the properties of the borehole heat exchangers and the rock mass involved. For determining the needed number of borehole heat exchangers it is necessary to know the efficiency of heat conductance of the profile Lambda/ef, thermal resistance of the borehole Rb and natural average annual static temperature of the rock mass involved Tsr. These parameters can be established after a heat exchanger is performed and thermal reaction test (TRT) carried out in it.
W otworowych wymiennikach ciepła korzystnie jest zastosować zaczyn uszczelniający o wysokiej przewodności cieplnej. Poprawiają się wtedy warunki wymiany ciepła pomiędzy górotworem a powierzchnią terenu. W artykule podano wyniki badań świeżych zaczynów uszczelniających na bazie cementu z dodatkiem grafitu. Grafit powoduje wzrost przewodności cieplnej stwardniałego zaczynu uszczelniającego.
EN
The borehole heat exchangers is preferably applied grout sealant with high thermal conductivity. Then improve the conditions of heat exchange between the rock mass and the surface area. The article provides the results of fresh sealing slurries research based on cement with the addition of graphite. Graphite increases the thermal conductivity of the hardened grout sealing.
Wysoka przewodność uszczelnienia otworu jest korzystna dla otworowych wymienników ciepła. W artykule podano wyniki badań stwardniałych zaczynów uszczelniających z dodatkiem grafitu. Grafit powoduje wzrost przewodności cieplnej kamienia cementowego.
EN
High conductivity of borehole plugging is advantageous for borehole heat exchangers. There is described in the paper results of laboratory tests of hardened cement grout with graphite. Graphite causes concrete to happen growing heat conductivity.
W publikacji opisano realizacje otworowych wymienników ciepła na świecie i w Polsce. Zaprezentowano podstawowe konstrukcje wymienników otworowych. Przedstawiono możliwości wymiany ciepła. Podano obliczenia przewodności cieplnej efektywnej wymienników otworowych Laboratorium Geoenergetyki WWNiG AGH w Krakowie, a także wartości oporności termicznej wymienników, które mają wpływ na efektywność energetyczną.
EN
There are described in the paper drilling of borehole heat exchangers (BHE) on the world and in Poland. The most popular constructions of BHE are described with possibility of heat extraction. There are also showed results of calculation of effective heat transfer coefficient of the Laboratory of Geoenergetics of Drilling, Oil and Gas Faculty of AGH University of Science and Technology BHEs with its heat resistivity. This parameters decided for energetic efficiency of the BHEs.
Wprowadzanie nowych rozwiązań systemów grzewczo-klimatyzacyjnych wiąże się z koniecznością opracowania metodyki pracy zespołów urządzeń na podstawie określonych założeń. Należą do nich: skuteczne działanie układu przez cały rok oraz niskie nakłady eksploatacyjne. Realizacja tych założeń wymaga analizy wielu zmiennych na etapie zarówno projektowania jak i późniejszej eksploatacji systemu. W artykule zaprezentowano przykład inwestycji, w skład której weszło zaprojektowanie i wykonanie układu grzewczo-klimatyzacyjnego działającego z wykorzystaniem pompy ciepła i energii niskotemperaturowej z wymienników otworowych.
EN
The introduction of new solutions of heating and air conditioning systems involves the need to develop methods of work concerning sets of devices based on certain assumptions. These include the effective operation of the system throughout the year and low operating expenses. Attaining these objectives requires an analysis of multiple variables at both the design and subsequent operation stages of the system. The article presents an example of investment which includes the design and implementation of the heating and air conditioning system operating with the use of pumps and low temperature energy from the borehole heat exchangers.
W artykule opisano pomysł wykorzystania odwiertów wyeksploatowanych i przeznaczonych do likwidacji. Odwierty mogą służyć jako źródła niskotemperaturowego ciepła geotermicznego. Opisano sposoby likwidacji odwiertów i sposoby adaptacji odwiertów na wymienniki otworowe. Przedstawiono istotę działania otworowych wymienników ciepła. Opisano przykład złoża Libusza-Lipinki, gdzie wykonanych zostało 650 otworów.
EN
Paper describes idea of exploited wells utilization which are assigned for abandonment. Wells can be used as a low temperature sources of the geothermal heat. There are described abandonment methods and adaptation to borehole heat exchangers ways. The essence of borehole heat exchangers work was described. There is described example of Libusza-Lipinki field, where 650 wellbores were drilled.
15
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
Wiele odwiertów ropnych i gazowych jest w Małopolsce i na Podkarpaciu likwidowanych. Region ten stanowił fragment pierwszego na świecie zagłębia naftowego. Wiele otworów zlokalizowanych jest na terenach zurbanizowanych. Jest więc możliwość wykorzystania ich w formie otworowych wymienników ciepła. W artykule opisano potencjał cieplny jednego z odwiertów. Pokazano analizę wykorzystania jedynie 200 m odwiertu Elin 3 w Iwoniczu Zdroju. Otworowy wymiennik ciepła na bazie tego odwiertu może zostać wykonany także po przywróceniu zlikwidowanego wyrobiska.
EN
Many old oil and gas wells is closed down in Małopolska and Podkarpacie regions in Poland. This is the first on the world oil basin. Many wells are located inside urban area. This is possible to adapt some wells into borehole heat exchangers (BHE). In the paper is describes some calculation of energy potential of one them. There is shown analyses of use only 200 m of oil well Elin 3 in Iwonicz Spa. The BHE can be constricted from the well prepared to liquidation and from the liquidated well.
16
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
W artykule omówione zostały sposoby pozyskiwania ciepła, jego magazynowania oparte o otworowe wymienniki ciepła oraz techniczne metody wymiany ciepła z górotworem.
JavaScript jest wyłączony w Twojej przeglądarce internetowej. Włącz go, a następnie odśwież stronę, aby móc w pełni z niej korzystać.