Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami wprowadziła do polskiego systemu prawnego nową formę ochrony zabytków w postaci parku kulturowego. Celem jego ustanowienia jest ochrona zabytków nieruchomych oraz krajobrazu kulturowego, występującego na danym terenie. Przez prawie 20 lat funkcjonowania tej formy ochrony zabytków, wciąż jeszcze niewiele samorządów zdecydowało się na utworzenie na terenie gminy (bądź kilku gmin) parku kulturowego. Niemniej, przy jasno sformułowanych zapisach i konsekwentnym ich egzekwowaniu, park kulturowy może być skutecznym narzędziem ochrony i kształtowania przestrzeni publicznych polskich miast i wsi. Powyższa tematyka została poruszona w niniejszym artykule na przykładzie parków kulturowych, funkcjonujących na terenie Krakowa.
EN
Abstract: The Act of July 23, 2003 on the protection and care of historical monuments introduced into the Polish legal system a new form of monument protection in the form of cultural parks. The purpose of its establishment is to protect immovable monuments and the cultural landscape found in a certain area. For almost 20 years of operation of this form of monument protection, still few local governments have decided to establish cultural parks on the territory of a municipality (or several municipalities). Nevertheless, with clearly formulated provisions and consistent enforcement, cultural parks can be an effective tool for protecting and shaping the public spaces of Polish towns and villages. The above-mentioned topics are discussed in this article on the example of cultural parks operating in Krakow.
2
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
Ochrona dóbr kultury współczesnej jest w Polsce zjawiskiem stosunkowo nowym. Po szesnastu latach obowiązywania ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym można zaobserwować, że ilość zestawień dóbr kultury współczesnej, a co za tym idzie – i samych chronionych obiektów, jest w dalszym ciągu niewystarczająca. Ten sam problem dotyczy niewielkiej liczby miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego, które w zamyśle ustawodawcy powinny zawierać wytyczne dotyczące ochrony przedmiotowych budynków. W konsekwencji zabezpieczenie dóbr kultury współczesnej w niektórych regionach jest w dalszym ciągu niedostateczne. W artykule przedstawiono przykłady najmłodszych chronionych obiektów w Polsce i w krajach europejskich. Zaprezentowano także inne niż rejestr zabytków i listy dóbr kultury współczesnej sposoby ochrony wartościowych budynków.
EN
Protection of contemporary cultural properties is a relatively new phenomenon in Poland. After sixteen years of existence of the Act on Spatial Planning and Development, it can be observed that the number of lists of contemporary cultural properties and, as a result, of protected objects themselves is still insufficient. The same problem applies to the small number of local development plans, which are intended by the legislator to provide guidelines for the protection of those buildings. As a result, the protection of contemporary cultural properties in some regions is still unsatisfactory. The article presents examples of the youngest protected objects in Poland and in European countries. Other ways of protecting valuable buildings than the register of monuments and lists of contemporary cultural assets are also presented.
Historic buildings are an essential component of the national heritage, constituting the fundamental determinants of the cultural identity of each society. The protection and conservation of monuments are a manifestation of care and evidence of their responsibility. The way owners deal with historic buildings has its specificity. Management, protection, and sharing should follow the conservation rules defined by law and good practices. After World War II, due to Poland's historical, political, and socio-economic transformations, some historic buildings gradually degraded and lost their original functions. Devastated monuments are often considered redundant by society. Effective use of them for new functions allows society to preserve unique elements of the landscape and develop the economic and social potential of the monument's surroundings. The renovation and adaptation of monuments to a new function should be preceded by a multi-level analysis allowing for the sustainable revitalisation of the building. The diversity of types of monuments, their state of preservation, location, and the form of ownership significantly affect the procedure. This article aims to present a holistic approach to the renovation of monuments and sustainable management of these objects. The concept is based on the results of questionnaire research and considers conservation guidelines, pro-environmental solutions, utility value and the socio-economic potential of the monument. The survey conducted with the owners of the monuments described in the article is the basis for determining the conditions for the sustainable revitalisation of monuments. The survey results will help develop a management model for this process. Sustainable revitalisation is shown on an example of an adaptation palace in Rzuchów for cultural and scientific purposes.
The paper explores the possibility of carrying out architectural interventions in the urban environment rich with architectural heritage. The work attempts to determine basic elements of the Hev method used to evaluate the monuments and monumental sites. It allows to formulate possible guidelines for the subsequent design of a new facility or an extension of existing one. It describes the implementation of this methodology including the analysis and the evaluation of urban environment, which illustrates the elements of the method and resultant conduct of the evaluation procedure. The examples used in this publication are the gardens of the Metropolitan Seminar Complex in Warsaw.
PL
W opracowaniu podjęto wątek rozpoznania możliwości prowadzenia interwencji architektonicznej w otoczeniu urbanistycznym silnie nasyconym zabytkami. Praca formułuje zasadnicze elementy metody Hev, służącej do przeprowadzania oceny zabytków oraz otoczenia, co pozwala na sformułowanie możliwości i ewentualnych wytycznych dla wykonywanego później projektu nowego obiektu lub rozbudowy istniejącego. Propozycja metodyki w zakresie analizy i oceny środowiska urbanistycznego poddana zostaje wdrożeniu, które służy do ilustrowania elementów metody i potencjalnego prowadzenia procedury ewaluacyjnej. Przykładem użytym w niniejszej publikacji są ogrody kompleksu seminaryjnego w Warszawie.
W poniższym tekście omówiono rozwój, stan zachowania i możliwości ochrony krajobrazu kulturowego, powiązanego z rezydencją wilanowską. Obszar ten, o ponadlokalnych wartościach historycznych, artystycznych i naukowych, od lat ulega degradacji w wyniku nowych inwestycji, powstających bez poszanowania dla zastanych wartości. Autorka opisuje dotychczasowe formy jego ochrony, wskazując na ich małą skuteczność. W podsumowaniu wskazuje na wpis do rejestru zabytków krajobrazu kulturowego Wilanowa jako formę ochrony prawnej, która stworzy warunki do zachowania jego wartości.
EN
In the following text the author discusses the development, existing state and possibilities of protection of cultural landscape associated with the residence of Wilanów. This area, characterized by significant historical, artistic and scientific values, for years was degraded which was a result of new investments, emerging with no respect for existing values. The author discusses the existing forms of protection, pointing to their low effectiveness. In the summary author indicates that the entry in the register of monuments of Wilanów cultural landscape would be the most effective form of its legal protection in terms of the preservation of its values.
Scharakteryzowano realizowany w latach 2009-2011 projekt „Rewitalizacji i rozwoju historycznego kompleksu architektury drewnianej miasta Zgierza”. Opisano wybrane działania konserwatorskie i budowlane oraz sformułowano wnioski dotyczące prowadzenia podobnych prac mających na celu ochronę i zachowanie zabytkowej architektury drewnianej.
EN
The article presents project that was realized in 2009-2011 under the name of “Revitalization and development of historical wooden architecture complex in Zgierz”. During revitalization process, multiple works of restoration, conservation and construction were performed. Article describes selected conservation and construction activities and provides guidelines for performing similar historical site preservation projects in the future.
Metalowy krzyż na Giewoncie jest od blisko 110 lat jednym z najbardziej znanych i rozpoznawalnych symboli zarówno polskich Tatr, Podhala, jak i samego Zakopanego. Jest wyrazistym symbolem uczuć religijnych i patriotycznych Polaków. Problem ewentualnej utraty stateczności krzyża poruszany był przez media w kraju i za granicą. Zespół naukowy AGH w Krakowie przeprowadził rozpoznanie aktualnego stanu technicznego konstrukcji i podłoża. Wspólnie z firmami prywatnymi wykonał też prace zabezpieczająco-renowacyjne. Artykuł poświęcony jest tym badaniom i remontowi krzyża.
EN
The metal cross on the top of Giewont had belonged to the most famous and recognisable symbols of the Tatra, the region of Podhale and Zakopane itself for more than a hundred years. It is an expressive emblem of religious feelings and patriotic Poles. The problem connected with the risk of losing cross's stability has met with great attention of media among Poles within and outside the country. The scientific team of University of Science and Technology in Cracow has conducted the research of the present technical condition of its construction and foundation. The group of AGH researchers together with the support of private companies has undertaken renovation and preservation works at the site. The article is devoted to this research and the cross's renovation.
Przeprowadzona w latach 80. eksploatacja, która wywołała nieznaczne deformacje terenu osiedla Giszowiec, zobligowała kopalnie do szczegółowej analizy sposobu wybrania tego pola, tak by uchronić zabytkową część osiedla, jak również bloki mieszkalne. Na podstawie przeprowadzonych analiz warunków geologiczno-górniczych pola "Centralnego" w pokładzie 510, a także prognoz deformacji powierzchni oraz oceny odporności obiektów zabytkowych i bloków mieszkalnych na osiedlu Giszowiec eksploatacja z zawałem stropu przedmiotowego pokładu odbywa się przy skróconym wybiegu i z doszczelnianiem zrobów pyłami dymnicowymi.
EN
The process of mining coal in the 80s, which caused slight deformations in Giszowiec housing estate, obliged mines to analyses the way of selecting the field in order to preserve the historic parts and blocks of flats of the housing estate. On the basis of analyses concerning geological - mining conditions, the central field on the 510 seam, the prognosis of the surface deformations, as well as evaluation of resistance of the historic building and block of flats in Giszowiec housing estate, the extraction process with ceiling collapse of the seam is taking place within shortened range and with grouting of gob areas with smoke-box dust.
10
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
Since 1999 archaeological works have been carried above the Hatshepsut Temple in Deir el-Bahari (Upper Egypt). The excavations, led by professor A. Niwiński, are a part of the project called Polish-Egyptian Rock Mission. The objective of these works is to find Herhor's tomb from the Middle Period. During auxiliary geological works of the Polish-Egyptian Rock Mission in 2001 the fissure system of cliff massif (gebel) in the region of archaeological works was measured. In antiquity some of the joints were used during mining works while preparing tombs. Therefore the investigation may be useful not only for tectonics and geology but also in archaeological investigation. Contemporary phenomena on the contact of two rock complexes (shaly and limestone) as well as the jointing influence a lot the monuments in Deir el-Bahari and other valleys in the massif.
PL
Od roku 1999 ponad świątynią Hatshepsut w Deir el-Bahari (Górny Egipt) prowadzone są prace archeologiczne. Badaniami, w ramach Polsko-Egipskiej Misji Skalnej, kieruje prof. A. Niwiński. Celem wykopalisk jest odnalezienie grobowca kapłana Herhora, z okresu Średniego Państwa. W ramach pomocniczych badań geologicznych dla Polsko-Egipskiej Misji Skalnej wykonano pomiary ciosu powstającego w masywie skalnym (dżeblu), w którym rozwinięta jest Deir el-Bahari. Spękania ciosowe często były wykorzystywane w starożytności przy pracach górniczych i budowlanych. Uwagi na temat charakteru ciosu w rejonie Deir el-Bahari mogą zatem okazać się pomocne dla poszukiwań archeologicznych. Zwrócono także uwagę na współczesne zjawiska na granicy dwóch kompleksów skalnych: łupkowego i wapiennego. Wzajemne oddziaływanie tych dwóch kompleksów i warunkowany nimi cios skalny stwarzają istotne problemy w zakresie ochrony zabytkowych budowli zarówno w Deir el-Bahari, jak też w pozostałych dolinach rozwiniętych w masywie.
Niszczenie kamiennych elementów budowlanych uzależnione jest od wielu czynników, zarówno naturalnych, jak i antropogenicznych. Wśród tych ostatnich za jeden z najistotniejszych uznaje się wpływ zanieczyszczeń powietrza. Zanieczyszczenia te powodują korozję skał, której produkty, m.in. sole rozpuszczalne w wodzie przyczyniają się do wietrzenia mechanicznego.W niniejszej pracy przedstawiono deteriorację kamiennych elementów architektonicznych na Górnym Śląsku na przykładzie figury Matki Boskiej Niepokalanie Poczętej z elewacji ratusza w Gliwicach. W ramach badań zostały przeprowadzone analizy: mikroskopowe, zawartości soli rozpuszczalnych w wodzie i zawartości metali ciężkich.
EN
The deterioration of building stones is depends on natural! as well as anthropogenic factors. Within the last mentioned, the air pollution is considered as the most significant. Airborne pollutants may cause chemical corrosion of rocks. Its products, mainly water-soluble salts, are able, in turn, to increase mechanical weathering of stone. The paper presents an example of stone architectonic elements deterioration within the Upper Silesia Region. The analyzed object was the monument of the Holy Virgin from the elevation of town hall in Gliwice. The research was based on thin section microscope analysis, as well as determination of water-soluble salts and heavy metals content.
12
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
Koncepcja kompleksowej ochrony zabytkowych podziemi liczy sobie już 65 lat. Pierwsze prace z tego zakresu podjął Profesor Feliks Zalewski. Prace te kontynuował Profesor Zbigniew Strzelecki z gronem swoich współpracowników. Wypracowana została metoda kompleksowego zabezpieczania podziemnych wyrobisk zabytkowych, gdzie wartością nadrzędną jest zachowanie wartości kulturowych. Zespół, który stworzyli Profesorowie Zalewski i Strzelecki, ma na swym koncie wiele zabezpieczonych i uratowanych atrakcyjnych podziemi. W artykule przedstawiono zakres merytoryczny działania tego zespołu i efekty tych specyficznych prac ratowniczych na tle problematyki budownictwa podziemnego i problematyki konserwatorskiej.
EN
The conception of complex protection of underground objects was formulated 65 years ago. Professor Feliks Zalewski did the first research concerning these matters. Professor Zbigniew Strzelecki later continued it with his colleagues. They worked on the method of complex protection of historic underground mines, where the most important thing was to preserve their cultural value. The team created by the Professors Zalewski and Strzelecki managed to save and protect many attractive underground mines. This paper presents the essence of this team's activities and the effects of their specific saving work in the context of underground construction and preservation problems.
13
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
Od wieków politycy posługiwali się historią, dostrzegając w niej jedno ze źródeł emocji społecznych. Upatrywali tego źródła również w najbardziej znanych zabytkach architektury. Środkiem oddziaływania populistycznego stawały się głównie budowle zajmujące ważkie pozycje w dziejach, mające znaczenie historycznych symboli. Możliwość powoływania się na nie stanowiła skuteczny instrument wywoływania przez polityków określonego nastawienia społecznego. Nie szczędzono więc wysiłków i przetwarzano architekturę wielu historycznych budowli tak, by dostosować ją do panującego w danym momencie nastroju, zgodnego z racjami państwowymi i narodowymi. W artykule podjęto powyższą problematykę, przedstawiając przykłady wykorzystywania zabytków architektury jako instrumentów oddziaływania politycznego.
EN
For centuries politicians have been using history as one of the sources of social emotions. They have also looked for them in the most famous monuments of architecture. Buildings which have played important roles in the country's history and have become its historical symbols have been considered as a medium of populist influence. A possibility of referring to these buildings has con-stituted an effective political instrument of arousing specific social attitudes. As a result every effort has been made to transform the architecture of many historic structures in such a way as to suit the emotions of the time and be in agreement with state and national causes.The paper deals with the above problems by giving examples of using architectural monuments as the instruments of political manipulation.
JavaScript jest wyłączony w Twojej przeglądarce internetowej. Włącz go, a następnie odśwież stronę, aby móc w pełni z niej korzystać.