W artykule omówiono typoszereg czujników przeznaczonych do pomiarów fizykochemicznych parametrów atmosfery kopalnianej, przeznaczonych do współpracy z systemem SMP-NT/A. Opisano cechy funkcjonalne czujników ze szczególnym uwzględnieniem ich modułowej budowy i nowatorskich konstrukcji komór pomiarowych. Wskazano na możliwość kontroli kilku parametrów jednocześnie oraz możliwość rozszerzenia typoszeregu o czujniki do pomiaru stężenia innych gazów.
EN
The article presents a series of types of sensors for measuring physical and chemical parameters of mine atmosphere, designed to co-operate with the SMP-NT/A system. The functional features of the sensors were described, with the focus on their modular structure and state-of-the-art structure of measuring chambers. The possibility to monitor several parameters at a time was pointed out, along with the possibility to extend this sensor family by devices for measuring the concentration of other gases.
Powietrze kopalniane traktowano jako mieszaninę pary wodnej, kropelek ciekłej wody i suchego powietrza kopalnianego, jego przepływy turbulentne - jako jednowymiarowe ustalone z wymianą masy i ciepła. Podano skład chemiczny suchego powietrza kopalnianego i jego temperaturę wirtualną. Wprowadzono ją w miejsce temperatury termometru suchego występującej w adekwatnych wzorach psychrometrycznych, metodzie termodynamicznej i teorii potencjału aerodynamicznego. Wobec braku adekwatnej rzeczywistej kopalni, za obiekt badania przyjęto siedem struktur topologicznych systemu wentylacji wirtualnej kopalni o schodzącym przewietrzaniu dwu grup czynnych nadpoziomowych robót wydobywczych. Korzystano ze wcześniejszej pracy, w której traktowano powietrze kopalniane jako mieszaninę pary wodnej i czystego powietrza suchego, którego skład chemiczny nie zależy od miejsca. Dla wspomnianych struktur topologicznych wyprowadzono stopnie bezpieczeństwa oraz warunki zachowania pierwotnych kierunków prądów bocznego i głównego i ich bezruchu. Stopnie te i warunki przedstawiono graficznie za pomocą pięciokąta krzywoliniowego, który porównano z pięciokątem uzyskanym we wspomnianej wcześniejszej pracy.
EN
Mine air was treated as a mixture of water vapour, liquid water droplets and dry mine air, while its turbulent flows - as unidimensional and steady with mass and heat exchange. The chemical composition of dry mine air and its virtual temperature have been given. This temperature was introduced in the place of dry bulb temperature appearing in appropriate psychrometric formulas, in the thermodynamic method and in the theory of aerodynamic potential. Due to the lack of an adequate, real mine, seven topological structures of a virtual mine ventilation system with descending ventilation of two groups of active overhand mining operations have been assumed to be the object of investigation. The results of the previous work were used in which dry mine air was considered to be a mixture of water vapour and clean dry air whose chemical composition does not depend on the location. For the topological structures mentioned above, the degrees of safety and conditions of maintaining original directions of lateral and main air currents as well as their standstill were introduced. These degrees and conditions have been graphically presented by means of a curvilinear pentagon which was compared with the pentagon obtained in the above mentioned previous work.
W artykule przedstawiono system pomiarowy składający się z nowoczesnej magistrali kontrolno-pomiarowej z interfejsem PROFIBUS DP oraz iskrobezpiecznych górniczych urządzeń pomiarowych przeznaczonych do kontroli parametrów atmosfery kopalnianej. System ten, jako miniatura systemu metanowo-pożarowego, wykorzystywany jest do prac naukowo-badawczych oraz wielu zajęć laboratoryjnych i projektowych prowadzonych dla studentów starszych lat w Zakładzie Systemów Pomiarowych Instytutu Automatyki Politechniki Śląskiej w Gliwicach. Prace badawcze z wykorzystaniem systemu są skoncentrowane na badaniach właściwości metrologicznych czujników gazów oraz parametrów fizycznych powietrza a także na zastosowaniu sztucznej inteligencji w systemach pomiarowych. Zastosowanie graficznego środowiska programowania LabVIEW firmy National Instruments do obsługi systemu umożliwiającego budowę tzw. "wirtualnych" przyrządów pomiarowych,pozwala na zdalną obsługę stanowiska pomiarowego oraz zapewnia jego uniwersalność w badaniach i dydaktyce.
EN
A measuring system consisting of a modern control-measuring bus including the PROFIBUS DP interface and intrinsically safe measuring devices designed for control of parameters of the mine atmosphere has been discussed in the paper. This system, as a miniature of a methane-fire system, is applied to research and many laboratory and design teaching classes for students from the upper years in the Department of Measuring Systems of the Institute for Automation of the Silesian University of Technology. The research works with use of the system have been focused on tests of metrological properties of gas sensors and physical parameters of the air as well as on application of artificial intelligence to the measuring systems. A use of the graphical software environment LabVIEW developed by the National Instruments Company for the system support making possible the construction of so called "virtual" measuring equipment,allows a measuring position to be handled remotely and provides for its versatility in research and didactics.
The article presents the phenomenon of the increase of CO2 concentration value beyond admissible regulations in some underground workings in a certain ore mine. Research makes it clear that the cause of this repeated state is not a technical or organizational issue. Its grounds are rather physical. Selected results of extensive research conducted in the mine throughout 8 months are presented in the article, with the registration of the mentioned state of inadmissible CO2 and O2 concentration values in mine air. The paper also demonstrates the analysis of the correlation and multiple linear regression, as well as the outcome of its application to measurement results. Using the Statistica suite, the analytical form of the multiple linear regression was determined. The form of the obtained function could prove useful in forecasting the CO2 concentration in mine air, all the more as the power of thus-determined linear correlation is very high.
PL
W artykule przedstawiono zjawisko wzrostu, ponad wartość dopuszczalną przepisami, koncentracji CO2 w niektórych wyrobiskach podziemnych jednej z kopalń rud. Z badań wiadomo, że przyczyna tego powtarzającego się stanu nie leży po stronie technicznej ani organizacyjnej. Raczej jego podłoże jest fizykalne. W artykule przedstawiono wybrane wyniki obszernych badań zrealizowanych przez osiem miesięcy w kopalni, z zarejestrowaniem wspomnianego stanu przekroczeń wartości stężenia CO2 i O2 w powietrzu kopalnianym. Przedstawiono analizę korelacji i regresji liniowej wielokrotnej i rezultaty jej zastosowania do wyników pomiarów. Posługując się pakietem Statistica, określono postać analityczną liniowej regresji wielokrotnej. Postać otrzymanej funkcji może być użyteczna przy prognozowaniu stężenia CO2 w powietrzu kopalnianym, tym bardziej, że moc tak określonej korelacji liniowej jest bardzo wysoka.
W referacie dokonano analizy stanu systemów kontroli parametrów atmosfery w kopalniach, ze szczególnym uwzględnieniem systemów metanometrycznych. Omówiono sposób realizacji najważniejszych funkcji w różnych systemach i problemy eksploatacyjne kopalń wynikające z różnorodności stosowanych urządzeń i różnych metod realizacji funkcji istotnych z punktu widzenia użytkownika. Zwrócono uwagę na konsekwencje braku spójności funkcji wyłączających i sygnalizacyjnych systemów bezpieczeństwa. Omówiono wybrane przykłady struktury sieci pomiarowej i sterującej zabezpieczeń metanometrycznych kopalń. Zaprezentowano korzyści płynące z ujednolicenia stosowanych systemów do kontroli parametrów atmosfery i zaproponowano metody prowadzące do ich funkcjonalnej unifikacji. Określono możliwe środki prowadzące do poprawy struktury systemów w zakresie możliwości pomiarowych, funkcji sterujących oraz optymalnego wykorzystania gromadzonych danych pomiarowych.
EN
A current state of the monitoring systems for the atmosphere parameters, considering especially the methane monitoring systems has been analysed in the paper. Methods of implementation of the most significant functions within various systems and operational problems of mines resulting from variety of the devices being applied and implementation methods of functions being essential from point of view of a user have been discussed. It has been paid attention to the consequences of the lack of relationship between switching-off and signalling functions of the safety systems. Selected examples of structure of the methane measuring and control networks have been discussed. Advantages of unification of the monitoring systems for the atmosphere parameters have been shown and the methods leading to their functional unification have been proposed. Possible corrective means for the system structures regarding their measuring possibilities, control functions and optimal utilisation of the data to be collected have been defined.
W referacie scharakteryzowano historię rozwoju urządzeń i systemów ciągłej kontroli parametrów atmosfery kopalnianej opracowanych w ramach działalności badawczo-rozwojowej i produkcyjnej Centrum EMAG i wdrożonych do przemysłu węglowego. Omówiono aktualną wersję systemu SMP-NT stanowiącą spójny kompleks urządzeń dołowych i powierzchniowych realizujących ogół funkcji rozumianych pod pojęciem monitorowania, tzn. pomiary parametrów środowiska, transmisję i wizualizację danych, sygnalizację stanów awaryjnych i automatyczne uruchamianie blokad metanometrycznych, zapobiegających pracy maszyn i urządzeń technologicznych w warunkach zagrożenia wybuchem. Wprowadzone w ostatnim okresie nowe rozwiązania w zakresie sprzętu i oprogramowania pozwalają na włączenie do systemu praktycznie wszystkich eksploatowanych w polskim górnictwie urządzeń do pomiaru parametrów środowiskowych, bez względu na zasadę ich działania i protokół transmisji. Wychodząc naprzeciw wysokim wymaganiom i potrzebom użytkowników uzupełniono zestaw oprogramowania systemowego o program Prometeusz umożliwiający przeglądanie i wszechstronną analizę danych archiwalnych w trybie off-line.
EN
The article refers to the history of development of the systems and equipment for on-line monitoring of mine atmosphere parameters, that have been developed and implemented into coal industry within the framework of scientific research and production activity of EMAG Centre. The effect of this activity i.e. a present version of the SMP-NT system is a complex of the underground and surface installations, which realizes all functions understood as monitoring i.e. measurement of environmental parameters, data transmission and visualization, emergency signals and automatic setting in motion of methane lockage. Owing to the new solutions put recently in service within the range of hardware and software, practically all the measuring devices, used in Polish mining, regardless of their principle of operation and data transmission methods, can operate under control of the system in consideration. To meet high requirements of users, a set of the system software has been completed by program PROMETEUSZ that enables over-viewing and comprehensive analysis of archive data by off-line mode.
W kopalniach rud miedzi Okręgu Legnicko-Głogowskiego źródłami wydzielania substancji gazowych są przede wszystkim maszyny z napędem spalinowym oraz roboty strzałowe. W Kopalni Polkowice, jednej z czterech eksploatujących w tym rejonie, moc maszyn wyposażonych w silniki spalinowe wynosi około 23 000 KM. Efektem pracy tych maszyn jest emisja w ciągu doby około 0,15 Mg tlenków azotu oraz 0,2 Mg tlenku węgla. Dobowe zużycie kopalni materiałów wybuchowych w tej kopalni wynosi około 10 Mg, co związane jest z emisją w ciągu doby około 0,012 Mg tlenków azotu oraz około 0,013 Mg tlenku węgla.
EN
In copper ore mines of the Legnicko-Glogowski Region, sources of gas emissions are primarily diesel-fuellend machines and shooting. In Polkowice mine, one of the four operating in this region, power of the machines fitted with combustion engines amounts to about 23 000 KM. The effect of operation of those machines is daily emission of 0,15 Mg of nitrogen oxides and 0,2 Mg carbon monoxide. A daily utilisation of explosives in the mine amounts to about 10 Mg, which is associated with emission of about 0,012 Mg of nitrogen oxides and about 0,013 Mg of carbon monoxide.
JavaScript jest wyłączony w Twojej przeglądarce internetowej. Włącz go, a następnie odśwież stronę, aby móc w pełni z niej korzystać.