Warunkiem poprawnego funkcjonowania gospodarki wodnej jest rozwój infrastruktury wodociągowej - dostarczającej wodę oraz zapewniającej odpowiednie odprowadzenie powstających ścieków.
W zeszłym roku dyskutowaliśmy o perspektywach rozwoju do 2030 r. jednocześnie próbując zmierzyć się z wyzwaniami dotyczącymi wzrostu populacji oraz postępującej urbanizacji. Wiele wydarzyło się przez ten rok. Pandemia COVID przyniosła ze sobą nową normalność, ale w wielu aspektach miasta już wcześniej mierzyły się z licznymi kryzysami na licznych frontach i musiały dostosowywać się do koniecznych zmian. Elastyczność i zrównoważony rozwój nadal mają kluczowe znaczenie gdyż miasta zmagają się z ekstremalnymi warunkami pogodowymi oraz następstwami zmiany klimatu. Pandemia COVID to ogromne wyzwanie, a miasta muszą przygotować się na różne scenariusze. Mimo iż plany muszą być elastyczne, samo planowanie ma kluczowe znaczenie. Proces planowania zapewnia wgląd w możliwości i przygotowuje nas na nadchodzące zmiany.
Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji w Ząbkach Sp. z o.o. od 10 lat realizuje zadania zbiorowego zaopatrzenia w wodę i odprowadzania ścieków w mieście Ząbki. W 2017 r. oddaliśmy do użytku nową stację uzdatniania wody - SUW Drewnica o wydajności 400 m3/h obok której 3 miesiące temu wybudowaliśmy nowoczesny budynek socjalno-administracyjny, do ogrzewania którego służy właśnie produkowana na SUW woda! Obecnie projektujemy drugą SUW - tzw. SUW Południe, która parametrami nie będzie odbiegała od obecnie działającej. Naszym celem jest samowystarczalność i zabezpieczenie w 100% zaopatrzenia w wodę w mieście.
Rewolucja techniczna z XIX wieku zainspirowała rozwój nowego rodzaju transportu towarów i ludzi z wykorzystaniem szynowych maszyn parowych. Nastąpił rozwój kolei szynowej i budowa niezbędnej infrastruktury transportowej oraz zapewniającej jej nośniki energii w postaci węgla i wody. Znaczącym elementem infrastruktury wodociągowej były wieże ciśnień.
Jak kształtowały się liczba ludności korzystającej z sieci wodociągowej, liczba przyłączy wodociągowych, a także liczba zdrojów ulicznych oraz zużycie wody wodociągowej w Polsce w latach 1995-2015?
W ostatnim czasie coraz więcej mówi się o umyślnych atakach. Podmioty odpowiedzialne za zaopatrzenie w wodę są zmuszone do poważnego przeanalizowania zagrożeń oraz sposobów zapobiegania sytuacjom kryzysowym. Czy są one gotowe zareagować na zniszczenia spowodowane zjawiskami atmosferycznymi, sabotażem bądź atakiem terrorystycznym?
Jednym z wielu aspektów bezpieczeństwa jest to dotyczące zaopatrzenia w wodę do picia. Zawsze wiąże się z ludzkim zdrowiem, zarówno poprzez skład wody, jak i stan infrastruktury, która służy do jej uzdatniania i przesyłania.
9
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
The paper presents issues related to risks associated with the operation of small water supply systems on the background of water consumer safety assessment made on the basis of risk analysis. Definition of water consumer safety loss as a risk associated with the water consumption of poor quality or water lack was proposed. For this purpose, a three-parameter matrix is implemented with the parameters of the probability of a representative accident scenario, the losses of the water consumers and their protection. Risk management, together with the implementation of protective barriers of small water supply system against threats is a fundamental condition for the continued operation of the system.
PL
W pracy przedstawiono zagadnienia zagrożeń związanych z funkcjonowaniem małych systemów zaopatrzenia w wodę na tle oceny bezpieczeństwa konsumentów wody wykonanej na podstawie analizy ryzyka. Zaproponowano definicję miary utraty bezpieczeństwa konsumentów wody do spożycia jako ryzyko związane z możliwością spożycia wody złej jakości lub jej brakiem. W tym celu zaimplementowano matrycę trójparametryczną z parametrami prawdopodobieństwa wystąpienia reprezentatywnego scenariusza awaryjnego, skutkami dla konsumentów wody oraz z ich ochroną. Zarządzanie ryzykiem, wraz z implementacją barier ochronnych małych systemów wodociągowych przed zagrożeniami jest podstawowym warunkiem ciągłości funkcjonowania systemu.
10
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
Podano definicje cyberterroryzmu i wyjaśniono specyfikę cyberataków pasywnych oraz aktywnych. Zamieszczono opis trzech cyberataków, ukierunkowanych na infrastrukturę wodociągową. Zestawiono metody nielegalnego zdobywania danych oraz zakłócania pracy systemów informatycznych. Wymieniono najczęstsze błędy, zagrażające bezpieczeństwu przechowywanych danych. Omówiono włoskie doświadczenie, mające na celu wskazanie konieczności zabezpieczenia infrastruktury wodociągowej przed cyberatakami.
EN
The paper presents the definitions of cyberterrorism. In addition, the character of passive and active use of IT information or networks to support or play an attack has been clarified. 3 examples of cyber-attacks on water infrastructure have been described. The illegal methods of data obtaining and disruption of the IT systems work were presented. That was pointed to the most common security threats related to the access of an utility network data. The Italian research, which has aimed at protection for water infrastructure against cyber-attacks, was characterised.
11
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
The characteristics of equipping the Subcarpathian province cities with water supply infrastructure was made on the basis of data collected from the Provincial Office, Statistical Office, reports submitted by water companies regarding the functioning of water supply infrastructure and literature data. The indicators characterizing water supply infrastructure were determined for the years 1995-2014. In the paper the indicators of equipping cities with water supply systems were presented. Also water consumption and changes in the length of the water supply network in the cities of the Subcarpathian Province were examined. The analysis shows that the water consumption for the years 1995-2014 decreased by almost 6 m3∙year-1 per capita. The reason for such situation was the increasing price of water and the ecological awareness of the inhabitants of the Subcarpathian region. In the last year of the analysis the water supply system in urban areas of the Subcarpathian province was used by 95% of the population and, for comparison, in rural areas by 77% of the population. In the paper also changes in prices for water in the Subcarpathian region were shown, on the basis of data from the water tariffs in individual water companies. The important element of urban development is the technical infrastructure which reduces the investment costs. The determined indicators of equipping cities with water supply systems show an upward trend in the development of technical infrastructure. Based on the operational data from the water companies the failure rates in selected water supply networks were determined.
PL
W pracy przedstawiono charakterystykę wyposażenia miast województwa podkarpackiego w infrastrukturę wodociągową, sporządzoną na podstawie analizy danych zebranych z Urzędu Wojewódzkiego, Banku Danych Lokalnych Urzędu Statystycznego, sprawozdań składanych przez przedsiębiorstwa wodociągowe dotyczących funkcjonowania infrastruktury wodociągowej oraz danych literaturowych. Wyznaczono wskaźniki charakteryzujące infrastrukturę wodociągową dla lat 1995-2014. W pracy omówiono wskaźniki zwodociągowania województwa podkarpackiego. Dokonano również analizy zużycia wody oraz zmian długości sieci wodociągowej w miastach województwa podkarpackiego. Z przeprowadzonej analizy wynika, że zużycie wody na przestrzeni lat 1995-2014 spadło o niemal 6 m3∙rok-1 na jednego mieszkańca. Na przyczynę takiej sytuacji miała rosnąca cena za wodę oraz świadomość ekologiczna mieszkańców województwa podkarpackiego. W ostatnim roku analizy z sieci wodociągowej na terenie miast województwa podkarpackiego korzystało ponad 95% mieszkańców w miastach, a dla porównania 77% procent na obszarach wiejskich. W pracy przedstawiono również analizę zmian cen za wodę na terenie województwa podkarpackiego na podstawie danych pochodzących z taryf opłat za wodę w poszczególnych przedsiębiorstwach wodociągowych. Ważnym elementem rozwoju miast jest uzbrojenie w infrastrukturę techniczną, co wpływa na obniżenie kosztów realizacji inwestycji. Wyznaczone wskaźniki zwodociągowania miast województwa podkarpackiego wykazują tendencję wzrostową w zakresie rozwoju infrastruktury technicznej.
12
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
In the paper the analysis of water supply infrastructure in Lublin Province was presented. We analysed the length of the water supply system divided into urban and rural areas, also change of water supply system growth and the analysis of number of connections to buildings over the studied years were presented. An issue of water consumption for household purposes, for industry, agriculture and forestry, and the operational needs of the water supply network, was also discussed. We analysed the percentage of the population using the water supply system and the indicators of equipping individual cities and counties in water supply systems were shown. The paper presents the analysis of the density of the water supply system in relation to national conditions. Appointed indicator of failure rate of water supply systems in the individual districts of Lublin province has an average reliability and failure rate according to the criteria recommended in the study [7]. There was a steady increase in the water supply system and related to it increase in investments. Significant changes that occurred in the field of water supply were the result of Polish accession to the European Union. After this accession Poland had to meet certain requirements related to the functioning of environment protection infrastructure. Changes in individual parameters characterizing the water supply infrastructure fit with the national tendency.
PL
W pracy przedstawiono analizę infrastruktury wodociągowej w województwie lubelskim. Analizie poddano długość oraz gęstość sieci wodociągowej w podziale na tereny miejskie oraz wiejskie, zaprezentowano również zmianę przyrostu długości sieci wodociągowej oraz analizę liczby przyłączy prowadzących do budynków na przestrzeni badanych lat. Poruszono również kwestię zużycia wody na poszczególne cele gospodarczo-bytowe, potrzeby przemysłu, rolnictwa i leśnictwa oraz cele eksploatacyjne sieci wodociągowej. Przeanalizowano procent ludności korzystającej oraz pokazano wskaźniki zwodociągowania poszczególnych miast i powiatów. W pracy przedstawiono także analizę gęstości sieci wodociągowej w odniesieniu do warunków krajowych. Wyznaczony wskaźnik intensywności uszkodzeń sieci wodociągowych w poszczególnych powiatach województwa lubelskiego charakteryzuje się średnią niezawodnością oraz awaryjnością według kryteriów zalecanych w opracowaniu [7]. Zaobserwowano systematyczny przyrost sieci wodociągowej oraz związany z tym wzrost nakładów inwestycyjnych. Znaczne zmiany, który zachodziły w zakresie zaopatrzenia w wodę były wynikiem akcesji Polski do Unii Europejskiej. Wskutek czego państwo polskie musiało spełnić określone wymagania związane z funkcjonowaniem infrastruktury służącej ochronie środowiska. Zmiany poszczególnych parametrów charakteryzujących infrastrukturę wodociągową wpisują się w tendencję krajową.
13
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
The paper presents the characteristics of the water supply infrastructure in Lubaczów. Thereafter the analysis of the water supply infrastructure based on the collected operational data was performed. Indicators characterizing the water supply infrastructure in the years 1995-2014 were determined. In the analysis the following parameters were used: length of water supply network, the number of water supply connections, water consumption. The analysis was based on data get from the Central Statistical Office for 1995÷2014 [4]. The increase in the water supply network in Lubaczów in the considered period amounted 125,8%, while the average increase in the length of water supply network was 0,3 km/year, per one inhabitant falls 1,87-2,38 m of the water supply network. The value of the load intensity of the water supply system in the Podkarpackie region in the years 1995-2009, as opposed to Lubaczów, showed an increasing trend. The length of the water supply system per unit area was 0,88 km/km2 in 1995 and has grown to a value of 1,11 km/km² in 2014. The number of water supply connections leading to residential buildings and collective waterworks increased from 1299 in 1995 to 1903. In 2014, the increase amounted 146,5%. The average number of water supply connections per 1 km of water supply network in the years 1995-2014 was 65 no/km, while the difference between the maximum and minimum was 21 no/km, which shows a slight increase of this indicator.
PL
W pracy przedstawiono charakterystykę infrastruktury wodociągowej w Lubaczowie. Następnie sporządzono analizę stanu infrastruktury wodociągowej na podstawie zebranych danych eksploatacyjnych. Wyznaczono wskaźniki charakteryzujące infrastrukturę wodociągową w latach 1995– 2014. W analizie wykorzystano następujące parametry: długość sieci wodociągowej, liczbę przyłączy wodociągowych, zużycie wody, na podstawie danych uzyskanych z Głównego Urzędu Statystycznego za lata 1995÷2014 [4]. Przyrost sieci wodociągowej w mieście Lubaczów w rozpatrywanym okresie wyniósł 125,8%, natomiast średni przyrost długości sieci wodociągowej wyniósł 0,3 km/rok, na jednego mieszkańca Lubaczowa przypadało 1,87–2,38 m sieci wodociągowej. Wartość intensywności obciążenia sieci wodociągowej w województwie podkarpackim w latach 1995–2009, w przeciwieństwie do Lubaczowa miała tendencję wzrostową. Długość sieci wodociągowej przypadająca na jednostkę powierzchni wynosiła 0,88 km/km2 w 1995 roku i wzrosła do wartości 1,11 km/km² w 2014 roku. Liczba przyłączy wodociągowych prowadzących do budynków mieszkalnych i zbiorowego zamieszkania wzrosła z 1299 szt. w 1995 roku, do wartości 1903 szt. w 2014 roku, więc przyrost wynosi 146,5%. Średnia liczba przyłączy wodociągowych przypadających na 1 km sieci wodociągowej w latach 1995–2014 wynosiła 65 szt./km, natomiast różnica pomiędzy wartością maksymalną, a minimalną wynosi 21 szt./km, co świadczy o niewielkim przyroście tego wskaźnika.
14
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
The important and crucial issue concerning water supply functioning in terms of conducting failure analysis were discussed. In the work failure indicators, water losses and availability of water services, that define standards of quality water services and their values were determined based on data from exploitation. In order to understand the current situation of water supply infrastructure it is necessary to perform periodic analyzes of water supply network failure, which was proposed in this paper. A detailed analysis of the failure and the water loss of the water supply network should be the main element of the urban management water supply network, particularly in the strategic plans for its modernization.
PL
W pracy omówiono kluczowe zagadnienia dotyczące zaopatrzenia w wodę w zakresie prowadzenia analizy awaryjności sieci wodociągowej. Przedstawiono wskaźniki opisujące awaryjność, straty wody oraz dostępność usług wodociągowych oraz wyznaczono ich wartości w oparciu o dane z eksploatacji. W celu poznania bieżącej sytuacji infrastruktury wodociągowej konieczne jest przeprowadzanie okresowo analiz awaryjności sieci wodociągowej, które zaproponowano w tej pracy. Szczegółowa analiza awaryjności oraz strat wody występujących w sieciach wodociągowych, powinny być głównym elementem systemu zarządzania miejską siecią wodociągową, a w szczególności uwzględnione w strategicznych planach jej modernizacji.
Assessment and analysis of proper water supply functioningis an important issue for policy development company, and is used to improve the existing organizational and operational. A properly functioning collective water supply system should ensure a continuous water supply to the recipients, with a suitable quality and adequate quantity (required pressure), at a specific time. These parameters must be maintained at the required level, which in reality is not so simple. One of the reasons hindering the provision of water supply with the appropriate parameters is a continuous development of water supply infrastructure, therefore in order to know the services offered by water supply companies it is necessary to conduct the periodic analyses that were proposed in this work. The proposal of water supply assessment defining water service levels was presented.
PL
Ocena i analiza prawidłowego funkcjonowania dostaw wody stanowi istotne zagadnienie w zakresie kształtowania polityki rozwojowej przedsiębiorstw, oraz służy poprawy istniejących rozwiązań organizacyjnych i eksploatacyjnych. Prawidłowo funkcjonujący system zbiorowego zaopatrzenia w wodę powinien zagwarantować ciągłą dostawę wody do odbiorcy o odpowiedniej jakości, oraz odpowiedniej ilości (wymaganym ciśnieniem) w określonym czasie. Powyższe parametry muszą być utrzymywane na żądanym poziomie, co w rzeczywistości nie jest takie proste. Jedną z przyczyn utrudniającą zapewnienie dostaw wody z odpowiednimi parametrami jest ciągły rozwój infrastruktury wodociągowej, dlatego też w celu poznania bieżącej sytuacji infrastruktury wodociągowej konieczne jest przeprowadzanie okresowo analiz, które zaproponowano w tej pracy. Przedstawiono propozycję ocenę dostaw wody określających poziomy świadczonych usług wodociągowych.
16
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
W pracy scharakteryzowano zasady zarządzania miejską infrastrukturą wodociągową ze szczególnym uwzględnieniem informatyzacji przedsiębiorstw wodociągowych. Wskazano na konieczność wyposażenia polskich przedsiębiorstw wodociągowych w nowoczesne systemy informatyczne wspomagające operatora oraz na ich możliwości rozwoju. Opisano poszczególne programy informatyczne wykorzystywane najczęściej przez przedsiębiorstwa wodociągowe oraz korzyści wynikające z ich stosowania. Szczegółowo opisano system monitoringu jako jeden z najistotniejszych dla właściwej kontroli pracy systemu wodociągowego. Przedstawiono sposoby rozmieszczania punktów pomiarowych oraz wykorzystywania pozyskanych danych i zadania, do jakich można je stosować. Opisano także sposób zastosowania systemu Geographic Information System (GIS), Epanet oraz System of Control and Data Analysis (SCADA) przeznaczone do eksploatacji systemu wodociągowego. W pracy odniesiono się również do korzyści płynących z kompleksowego funkcjonowania poszczególnych modułów. Stwierdzono, że dopiero zintegrowane działanie kilku programów daje operatorowi pełną kontrolę pracy systemu wodociągowego i ograniczenie ryzyka podejmowania decyzji. W pracy opisano system zbiorowego zaopatrzenia w wodę (SZZW) dla miasta Rzeszowa oraz scharakteryzowano system zintegrowanego zarządzania SZZW w Rzeszowie jako przykład efektywnego i nowoczesnego sposobu zarządzania. System ten składa się z takich programów, jak: GIS, SCADA, Customer Information System (CIS), model matematyczny sieci wodociągowej oraz zespolony z nim algorytm optymalizacji wielokryterialnej. System ten stwarza operatorowi optymalną możliwość kontroli pracy sieci wodociągowej, wychwytywania i właściwego reagowania w przypadku wystąpienia awarii, a takŜe planowania modernizacji i rozbudowy systemu zaopatrzenia w wodę.
EN
The publication presents the management rules of the urban water supply system with particular emphasis on informatization waterworks. The article pointed out the need to equip the Polish waterworks in modern information systems supporting the operator and identifies opportunities for growth. The article describes the various computer programs used most frequently by waterworks and the benefits of using them. Details the monitoring system as one of the most important for proper control of the water supply system were described. Describes also how to apply Geographic Information System (GIS), EPANET and System of Control and Data Analysis (SCADA) used for the operation of the water supply system. In this paper, reference is made also to the benefits of a comprehensive operation of individual modules. It was found that only the integrated operation of several programs gives the operator full control over the water supply system and reduce the risk of decision-making. The paper presents the Rzeszow water supply system and characterises an integrated system for the management of water supply infrastructure as an example of an efficient and modern management mode. This system consists of programs such as GIS, SCADA, Customer Information System (CIS) and a mathematical model of water supply system, and combined with the multi-criteria optimization algorithm, which makes the operator has ability to control optimally the work of water supply system and to plan the modernization, expansion of the water supply system.
17
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
During the period of the structural changes in the processes of the European integration and regionalisation, the issue of the water services quality standards, which is associated with the social, economic and demographic development of the country, becomes more and more important. A properly functioning collective water supply system (CWSS) should ensure a continuous water supply to the recipients, with a suitable quality and adequate quantity (required pressure), at a specific time. These parameters must be maintained at the required level, which in reality is not so simple. Also indicators used for assess water services reliability for recipients are proposed. These indicators clearly evaluates the consequences of failures and at the same time retains the simplicity of estimation, which allows for its widespread usage in risk management.
PL
W wyniku przemian strukturalnych powstałych na skutek procesów regionalizacji i integracji europejskiej, problematyka związana z jakością świadczonych usług wodociągowych, stanowi istotne zagadnienie w zakresie kształtowania polityki rozwojowej przedsiębiorstw wodociągowych, oraz służy polepszeniu istniejących rozwiązań organizacyjnych i eksploatacyjnych. Prawidłowo funkcjonujący system zbiorowego zaopatrzenia w wodę (SZZW) powinien zagwarantować ciągłą dostawę wody do odbiorcy o odpowiedniej jakości, oraz odpowiedniej ilości (wymaganym ciśnieniem) w określonym czasie. Powyższe parametry muszą być utrzymywane na żądanym poziomie, co w rzeczywistości nie jest takie proste. W pracy przedstawiono propozycję konsumenckich wskaźników, określających standardy jakości usług wodociągowych oraz wyznaczono ich wartości w oparciu o dane z eksploatacji.
18
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
W pracy dokonano charakterystyki wyposażenia obszaru województwa podkarpackiego w infrastrukturę wodociągową, na podstawie analizy danych statystycznych zebranych przez GUS. Wyznaczono wskaźniki charakteryzujące infrastrukturę wodociągową dla lat 1995 - 2008. Przeprowadzono również ogólną analizę rozwoju infrastruktury wodociągowej w poszczególnych powiatach województwa podkarpackiego.
EN
The characteristics of equipping the area of the Podkarpackie province with the waterworks infrastructure were described on the basis of an analysis of statistical data from Central Statistical Office. The indicators characterizing the waterworks infrastructure were appointed for years 1995 - 2008. The analysis of the development of waterworks infrastructure in individual districts of the subcarpathian province was conducted.
19
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
Przedstawiono wybrane wyniki badań modelowych, dotyczących optymalizacji hydraulicznej działania cylindrycznych i stożkowych regulatorów hydrodynamicznych. Zbadane zależności funkcyjne umożliwiają racjonalny dobór parametrów konstrukcyjnych przedmiotowych regulatorów ze względu na maksymalizację efektu dławienia strumienia cieczy.
EN
Extensive range of water supply infrastructure development differences in the regional water supply system based on CSO data on the state in 2009. Indices wire length distribution pipe network. Water consumption in households, the impact of a truer level of water charges and liquidation depersonification consumption.
20
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
Budowa Twierdzy Przemyśl zaliczana jest do jednych z większych europejskich przedsięwzięć inżynierskich przełomu XIX i XX wieku. Zadania inwestycyjne realizowano z wykorzystaniem najnowszych osiągnięć technicznych. Do znaczących infrastrukturalnych przedsięwzięć zaliczyć można wodociągi miejskie i kanalizację w garnizonie przemyskim. W niniejszym referacie przedstawiono osiągnięcia inżynierskie z zakresu infrastruktury wodociągowej na przykładzie ujęcia wodnego zlokalizowanego na stoku Winna Góra w przemyskiej dzielnicy Zasanie.
EN
Building of the Fortress Przemysl is one of the greater European engineer realization of the turn XIX and XX century. Investment works were realized with the utilization of the newest technical successes. To significant infrastructural realization we can number municipal water-supplies and canalization system in the Przemyśl garrison. This paper introduce engineer successes connected with the water-supply-infrastructure on the example of the water intake situated on the slope Winna Góra in the Przemyśl district Zasanie.
JavaScript jest wyłączony w Twojej przeglądarce internetowej. Włącz go, a następnie odśwież stronę, aby móc w pełni z niej korzystać.