Osiedla robotnicze i patronackie wrosły w krajobraz Górnego Śląska i Zagłębia Dąbrowskiego. Szczególnie są obecne w przestrzeni Rudy Śląskiej, gdzie zachowało się ponad 30 kolonii tego typu. Stały się też wyznacznikami śląskiej tożsamości. Wykorzystując doświadczenia miast przemysłowych krajów zachodniej Europy, Górny Śląsk wzmacnia starania na rzecz zachowania osiedli jak i specyficznych architektonicznie obiektów poprzemysłowych regionu, jako wartościowych składników dziedzictwa kulturowego. Głównym celem artykułu jest identyfikacja zachowanych osiedli i kolonii robotniczych w tkance miejskiej Rudy Śląskiej oraz ocena stopnia ich zachowania. Podczas badań terenowych zebrano informacje niezbędne do oceny stanu zachowania obiektów. Oceny dokonano na podstawie opracowanych kryteriów waloryzacji: materiał budowlany, liczba zachowanych budynków, występowanie zintegrowanej przestrzennie infrastruktury towarzyszącej, układ przestrzenny, stopień skomunikowania z pozostałą częścią miasta i miastami okolicznymi oraz ogólny stan zachowania. Analiza map topograficznych oraz przegląd map historycznych umożliwiły prześledzenie przekształceń układów przestrzennych omawianych obiektów oraz ich otoczenia. Na podstawie uzyskanych wyników stwierdzono, że osiedla i kolonie robotnicze w Rudzie Śląskiej są w dobrej kondycji. Na tej podstawie można planować strategię rozwoju Rudy Śląskiej z uwzględnieniem potencjału turystycznego analizowanych osiedli.
EN
Workers’ patronage estates are an integral part of the landscape of Upper Silesia and Zagłębie Dąbrowskie. They are particularly present in the area of Ruda Śląska, where over 30 settlements of this type have been preserved. They have also become determiners of the Silesian identity. Following the experience of the industrial cities of western Europe, Upper Silesia supports efforts for the preservation of estates and architectonically specific post-industrial objects of the region as valuable components of cultural heritage. The main aim of this paper is to identify preserved workers’ estates and settlements in the urban structure of Ruda Śląska and to assess their condition. Field research allowed information to be collected which was necessary in assessing the condition of these objects. The assessment was carried out based on the following evaluation criteria: building material, number of preserved buildings, spatially integrated accompanying facilities, spatial arrangement, public transport connection with the remaining part of the city, and general condition. Analyses of topographic maps and reviews of historic maps made it possible to trace transformations of spatial arrangements of the discussed objects and their surroundings. The obtained results suggest that workers’ estates and settlements in Ruda Śląska are in good condition. Based on this conclusion, it is possible to plan a development strategy for Ruda Śląska with regards to the potential for tourism of the estates under discussion.
This article deals with the development of tourism and the transformation of a small, but significant for its industrial past, Southern Moravian town of Hodonín and its surroundings. The history of the city is briefly summarized and put in context with the progressing industrialization of the region (production of lignite and hydrocarbons, followed by a significant reduction of industries and, consequently, resulting touristic activities). Specifically, the most attractive regional touristic activities, such as enotourism, cyclo-tourism and water tourism, are listed in this paper. In particular, cyclo-tourism is strongly linked with enotourism as most of the cycling trails (included into the Greenways network) pass through the best known wineries in the area, and they also form a functional system of communication routes with basic cycling trails in the Czech Republic. The progress in the development of water tourism is, by contrast, enabled by industrial advancements, where the Baťa Canal (an important technical monument) has been utilized as a waterway. Eventually, the Museum of Oil Mining and Geology in Hodonín attractively introduces the tourists into the history and present state of oil and gas production in the region.
PL
Artykuł porusza problem zagospodarowania turystycznego i przekształceń zachodzących w mieście Hodonín i w jego otoczeniu. To niewielkie miasto, położone w południowej części Moraw, było w przeszłości znaczącym ośrodkiem przemysłowym. Autorzy przedstawiają zwięźle historię miasta i rozwój przemysłu w regionie (wydobycie węgla brunatnego i węglowodorów). Po okresie uprzemysłowienia nastąpiło ograniczenie produkcji, połączone z rozwojem turystyki. Szczegółowo omówiono najbardziej atrakcyjne formy turystyki w regionie: turystykę winiarską, turystykę rowerową i turystykę wodną. Pokazano ścisły związek turystyki rowerowej i winiarskiej, ponieważ większość lokalnych szlaków rowerowych (należących do sieci Greenways) prowadzi przez najbardziej znane w okolicy winnice. Szlaki te powiązane są zresztą z podstawowym systemem szlaków rowerowych Republiki Czeskiej. Natomiast rozwój turystyki wodnej umożliwiają dawne obiekty infrastruktury przemysłowej, takie jak np. Kanał Baťa, będący zabytkiem techniki, obecnie wykorzystywany jako droga wodna. Z kolei Muzeum Eksploatacji Ropy Naftowej i Geologii w Hodonínie wprowadza turystę w problemy historii i obecnego stanu produkcji ropy naftowej i gazu ziemnego w regionie.
Artykuł charakteryzuje elementy zarządzania wiedzą i innowacjami w turystyce na przykładzie turystyki industrialnej. Użytkowy wymiar podejmowanych zagadnień teoretycznych wynika z poparcia przytaczanych zagadnień przykładami zaczerpniętymi ze Szlaku Zabytków Techniki Województwa Śląskiego. Autorzy zwracają uwagę na wzajemne przenikanie się wiedzy i innowacji oraz wskazują sposób zwiększenia dostępności obiektów poprzemysłowych przez rozwinięcie i poprawę celowości działań promocyjnych, dotyczących obiektów turystyki poprzemysłowej.
EN
This publication presents the elements of knowledge management and innovations in industrial tourism as a way to maintain and promotions industrial tourism based on Industrial Monuments Route of the Silesia. To pay attention to the interpenetration of knowledge and innovation, and shows that they are an effective way to keep industrial facilities.
W artykule przedstawiono zagadnienia turystyki industrialnej, podając argumenty za jej aprecjacją. W pierwszej części zdefiniowano turystykę przemysłową, łączącą w sobie rekreację fizyczną z edukacją techniczną, historyczną i społeczną. W drugiej części rozważań zarysowano historię rozwoju obiektów przemysłowych Radomia, wymieniając najważniejsze z nich pod względem przydatności dla działań rekreacyjnych. W artykule przedstawiono również przykłady czterech radomskich obiektów, pokazujących różne drogi i możliwości zagospodarowania budynków poprzemysłowych.
EN
The paper presents the industrial tourism, giving arguments for its appreciation. The first chapter defines industrial tourism that combines physical recreation technical education, historical and social. In the second part of the considerations outlined the history of the development of industrial facilities Radom, listing the most important ones in terms of suitability for recreational activities. The paper also presents examples of four objects in Radom which show various ways and possibilities to harness of industrial buildings.
W referacie przedstawiono wybrane sposoby wykorzystania dziedzictwa przemysłowego dla potrzeb turystyki i kultury w województwie śląskim. Skupiono się na dwóch przykładach. Pierwszym z nich jest Szlak Zabytków Techniki, będący sieciowym produktem turystycznym obszaru, łączącym 36 obiektów. Drugim zaś święto tego szlaku - „Industriada" - jednodniowy festiwal odbywający się w województwie śląskim od 2010 r. Przygotowane opracowanie zawiera także refleksję metodologiczną, w której omawiane są zakresy treściowe pojęć: materialne i niematerialne dziedzictwo przemysłowe oraz turystyka industrialna. Odnosząc się do terminologii funkcjonującej na gruncie turystyki kulturowej i socjologii kultury, autor uzasadnia wprowadzenie pojęć „dziedzictwo kultury przemysłowej" oraz „turystyka dziedzictwa kultury przemysłowej".
EN
The paper presents selected ways of employment of industrial heritage for tourism and culture in the Silesian Voivodeship. The study focused on two cases. The first one is the Industrial Monuments Route - a network tourist product which unites 36 sites of the region. The second one is the feast of the route - "Industriada". It is a one-day festival that is being organised in the Silesian Voivodeship since 2010. This research also provides a methodological review where the concepts of material and non-material industrial heritage as well as industrial tourism are discussed. With reference to the terminology that functions within the area of cultural tourism and sociology of culture, the author validates the introduction of concepts: heritage of industrial culture and accordingly tourism of industrial culture heritage.
Zabrze jest miastem poprzemysłowym, które zdecydowało się na budowanie swojej przyszłości m.in. na podstawie dziedzictwa kulturowego, w szczególności dziedzictwa przemysłowego (industrial heritage) i rozwój sektora turystyki postindustrialnej. Zabrze nie jest przypadkiem wyjątkowym, gdyż wiele miast zachodnioeuropejskich i amerykańskich decydowało się na regenerację opartą na dziedzictwie i sektorze kultury (cultural-led regeneration).
EN
The article is attempt to present the transition from industrial to post-industrial city on the example of Zabrze. First of all, the places and institutions which play roles of magnets (icons of city) in Zabrze was identified. This allowed to indicate industrial tourism as a core creative industries in Zabrze. The second part of the article describes in details products of creative industry based on industrial heritage and culture. In the third part of the text author focuses on discussing the relationships between stakeholders forming the creative industries in Zabrze. In this regard, the concept of supply chain was used.
Wśród najnowszych form turystyki wyróżnić można geoturystykę oraz turystykę przemysłową. Współczesny świat coraz częściej poszukuje nowych ofert, nowych pomysłów spędzania czasu wolnego. Ludzie przyzwyczaili się już do możliwości wyboru oraz poszukiwania wciąż nowych destynacji. Monotonia, jednolity program imprez to już właściwie przeszłość w turystyce. Urozmaicenie dodaje atrakcyjności i konkurencyjności ofercie regionów i biur podróży. Atrakcje geoturystyczne i te związane z przemysłem, często tym upadającym, doskonale wpasowują się w rozszerzenie oferty, której tak bardzo poszukują współcześni turyści.
EN
Geotourism and industrial tourism are the newest developments of tourism industry. Recent world seeks the new offers, the new ideas of free time activities. People are used to have a choice and to look for new destinations. Monotonous, uniform schedules of standard tourism entertainments are over. Diversity brings attractiveness and makes the new products more competitive at the tough tourism market. Geotourism and industrial tourism attractions, the latter commonly related to the closure of factories, perfectly fit to diversification of the offers, so much appreciated by modern tourists.
8
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
W artykule dokonano analizy rozwoju turystyki przemysłowej i geoturystki w oparciu o istniejące walory znajdujące się na terenie Tarnowskich Gór. Jest to jedno z najciekawszych miast w Polsce, posiadających walory, które stanowią dziedzictwo narodowe związane z rozwojem górnictwa i przemysłu. Zwrócono również uwagę na możliwości rozwoju tych form turystyki, które mogą stać się szansą rozwoju miasta przez turystykę. Powiązania przemysłu, geologii i turystyki są w Tarnowskich Górach aż nadto widoczne. Autorzy artykułu starali się to wyeksponować.
EN
The state of development of attractions, basing on the product of industrial tourism and geotourism in Tarnowskie Góry, has been analysed in the article. Tarnowskie Góry is one of the most fascinating cities in Poland possessing great value that constitute national heritage as far as development of mining and industry is concerned. Considerable attention has been given to the possibility of development of these forms of tourism which can become a chance for the city's development via tourism. The interrelations between industry, geology and tourism are clearly visible in Tarnowskie Góry. Thus the authors of this paper have aimed at highlighting that very fact.
9
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
W artykule zaprezentowano opis trasy podziemnej zabytkowej kopalni rud srebronośnych oraz sztolni "Czarnego Pstrąga" w Tarnowskich Górach, jako istotnego przykładu rozwoju geoturystyki na Górnym Śląsku. Zarysowano zarówno historię górnictwa kruszcowego w Ziemi Tarnogórskiej, jak również wyposażenie w sprzęt wyrobisk górniczych udostępnionych obecnie dla turystów. Szczególnie interesująca jest sztolnia "Czarnego Pstrąga", której zwiedzanie odbywa się łodziami.
EN
The following paper presents the description of underground trails in the historical silver mine museum and the "Black Trout" adit in Tarnowskie Góry. It is an essential example of geotourism in the Upper Silesia. The history of ore mining in Tarnowskie Góry area is briefly characterized and the mining eguipment is presented in the galleries of historical mine and underground museum. The "Black Trout Adit" is especially interesting as the visitors travel along the historical water adit by boats.
10
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
W artykule zaprezentowano opis podziemnej trasy skansenu górniczego "Królowa Luiza" w Zabrzu, jako istotnego przykładu rozwoju geoturystyki na Górnym Śląsku. Zarysowano zarówno historię dawnej kopalni węgla kamiennego "Królowa Luiza" jak również jej wyposażenie w sprzęt, obecnie udostępnione dla zwiedzających. Przedstawiono także perspektywy ewentualnego rozszerzenia zakresu możliwości oglądania opisywanego zabytku - jednego z przykładów dziedzictwa przemysłowego.
EN
The following paper describes the underground route at the historical coal mine and museum "Queen Luise" in Zabrze. It is an essential example of geotouris site in the Upper Sitesia. The history of the "Queen Luise" Mine is briefly described together with the mining equipment exposed to the visitors. Future development plans are reviewed of the other parts of the mine for the purpose of tourist flow. The "Queen Luise" Mine is one of leading examples of industrial heritage in the Upper Silesia.