Inwestycje budowlane obejmujące zakresem renowacje obiektów zabytkowych podlegają ścisłym wytycznym ochrony konserwatorskiej, z drugiej strony powinny odpowiadać obecnym standardom zrównoważonego rozwoju. W obu przypadkach występują zupełnie odmienne ograniczenia, ale występuje wspólne podejście ochrony dziedzictwa kulturowego i zrównoważonego rozwoju dotyczące długotrwałego cyklu życia budynku.
EN
Construction projects involving the renovation of heritage buildings are subject to strict conservation guidelines; on the other hand, they should conform to current sustainability standards. In both cases there are completely different constraints, but there is a common approach of heritage protection and sustainable development regarding the long-term life cycle of a building.
Właściwie zaprojektowany, wykonany, wbudowany i pielęgnowany beton jest wyjątkowo trwałym materiałem budowlanym. Wówczas można stwierdzić, że taki beton stanowi sam dla siebie najlepszą ochronę i gwarantuje trwałość konstrukcji w standardowych warunkach eksploatacji i ekspozycji środowiska. W praktyce jednak konstrukcje wykonane z betonu, w tym żelbetowe, są eksploatowane w różnorodnych warunkach stąd też w zależności od środowiska są narażone na oddziaływanie różnych czynników agresywnych. Po latach eksploatacji, zwłaszcza w przypadku obiektów zabytkowych wymagana jest naprawa i właściwa ochrona. W artykule przytoczono uwarunkowania normowe dotyczące metod napraw i doboru rozwiązań materiałowych. Całość zilustrowano przykładem aplikacji zgodnych z normami materiałów do napraw i ochrony elementów żelbetowych konstrukcji wsporczej zabytkowego wiaduktu.
EN
Properly designed, constructed, cast and cured concrete is an extremely durable building material. It can then be said that such concrete provides the best protection for itself and guarantees the durability of the structure under standard operating and environmental exposure conditions. In practice, however, structures made of concrete, including reinforced concrete, are operated under a wide variety of conditions and are therefore exposed to a wide range of aggressive factors, depending on the environment. After years of use, especially in the case of historic buildings, repair and proper protection are required. The article discusses the standard requirements for repair methods and the choice of material solutions. It is illustrated with an example of the application of standard-compliant materials for the repair and protection of reinforced concrete elements of a support structure for a historic viaduct.
3
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
Badaniom poddano restaurowane ściany zewnętrzne ratusza miejskiego, w których wykonana została kompleksowa naprawa tynków na elewacjach. Zastosowano specjalistyczne zaprawy tynkarskie typu renowacyjnego. Po wykonaniu napraw pojawiły się jednak liczne uszkodzenia. Badania miały na celu sprawdzenie właściwości zastosowanych tynków, ustalenie przyczyn uszkodzeń i określenie wytycznych wykonania naprawy. W tym celu pobrano próbki tynków wraz z fragmentami podłoża, aby określić stopień zasolenia murów. Następnie tynki zostały poddane badaniom fizykochemicznym, które wykazały niski stopień zasolenia tynków oraz właściwości odpowiadające odmianie renowacyjnej tynków. Jest to przykład, kiedy przy niskim zasoleniu murów wysokoporowate tynki renowacyjne nie są w pełni wykorzystane i mogą być zastąpione przez tradycyjne systemowe zaprawy tynkarskie odmiany lekkiej o zwiększonej porowatości.
EN
The restored external walls of the town hall were examined, in which comprehensive plaster repairs were made on the facades. Specialist renovation type of render mortars were used. However, after the repairs were made, numerous damages appeared. The tests were aimed at checking the properties of the renders used, determining the causes of damage and specifying repair guidelines. For this purpose, render samples were taken along with fragments of substrates to determine the degree of salinity of the walls. Then the renders were subjected to physical and chemical tests. The tests showed a low degree of render salinity and properties corresponding to the renovation type of renders. The analyzed case is an example when, with low salinity of walls, highly porous renovation plasters are not fully used and can be replaced by traditional system plaster mortars of a light variety with increased porosity.
7
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
W artykule przedstawiono wyniki integracji chmur punktów pozyskanych z wykorzystaniem naziemnego skanera laserowego oraz smartfona z sensorem LiDAR. Kompletny zbiór danych posłużył do inwentaryzacji ściany obiektu zabytkowego klasztoru Franciszkanów. W 2019 r. na wniosek upoważnionej osoby dokonano pomiarów obiektu ze względu na zaobserwowane odchylenie ściany budynku spowodowane osiadaniem fundamentów budowli i rozpoczęto prace rewitalizacyjne polegające na wzmocnieniu gruntu pod fundamentami kościoła. Przeprowadzono wiele prac mających na celu zatrzymanie osiadania fundamentów, a także dobudowano i uzupełniono brakujące fragmenty ściany, które miały znaczny wpływ na stabilność obiektu. W 2023 r. powtórzono pomiar, wykorzystując naziemny skaner laserowy i smartfon iPhone 12Pro, aby sprawdzić, czy wykonane prace przyniosły pożądany efekt i zahamowały dalsze odchylenia ścian. Kompletny, zintegrowany zbiór danych posłużył również do wizualizacji ściany po zabiegach konserwatorskich.
EN
The article presents the results of the integration of point clouds obtained using a terrestrial laser scanner and a smartphone with a LiDAR sensor. The complete data set was used to inventory the wall of the historic Franciscan Monastery. In 2019, at the request of the parish priest, the building was measured due to the observed deviation of the building walls caused by the subsidence of the foundations of the building and revitalization works began, consisting in strengthening the ground under the foundations of the church. A number of works were carried out to stop the process of settling the foundations of the monastery, and the missing fragments of the wall were added and supplemented, which had a significant impact on the stability of the building. In 2023, the measurement was repeated using terrestrial laser scanner and iPhone 12Pro to check whether the applied works had the desired effect and inhibited further deviations of the walls. A complete, integrated data set was also used to visualize the wall after conservation treatments.
9
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
Szczególnym rodzajem obiektów zabytkowych są obiekty militarne, gdyż ich charakter i pełniona niegdyś funkcja znacznie różnią się od tej, którą chce się im nadać, aby przywrócić do użytkowania. W artykule przedstawiono koncepcję architektoniczną rewitalizacji i termomodernizacji Fortów Bema w Warszawie z wariantową koncepcją modernizacji źródła ciepła, dostosowaną do specyficznej formy, zabytkowego charakteru i realnych możliwości. Przedstawiono obliczenia zapotrzebowania na energię i emisję dwutlenku węgla podczas eksploatacji we wszystkich zaproponowanych wariantach. Obliczenia pokazują możliwości przywrócenia obiektu społeczności lokalnej, poprawy komfortu jego użytkowania w wyniku poprawy parametrów obudowy zewnętrznej oraz możliwości obniżenia zapotrzebowania na energię i osiągnięcie standardu budynku zero emisyjnego.
EN
Military buildings are a special type of historic building, as their character and the function they used to provide are very different from the functions you want to give them in order to be returned to their users. This article presents an architectural concept for the thermal modernisation of the Bema Fort in Warsaw with a variant concept for the modernisation of the heat source, adapted to the specific form, historic character and realistic possibilities. Calculations of energy demand and carbon dioxide emissions during operation in all proposed variants are presented. The calculations show the possibilities of restoring the facility to the local community, improving the comfort of its use related to the upgrade of its external envelope parameters and the possibilities of lowering its energy demand and achieving a zero-emission building standard.
10
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
Artykuł w syntetyczny sposób omawia historię i prace restauratorskie (podjęte w 2022 r.) dotyczące zabytkowego młyna wietrznego w m. Linin, gm. Góra Kalwaria. Obiekt jest autentycznym warszawskim wiatrakiem, przeniesionym w 1917 r. z Woli, ponadto jest jednym z największych koźlaków w Polsce. Istotną cechą wiatraka w Lininie jest jego niemal w całości zachowane wyposażenie technologiczne, pochodzące z okresu międzywojnia. Remont wiatraka został przeprowadzony w sposób zachowawczy. Ingerencja konserwatorska ograniczyła się do naprawy ciesielskiej konstrukcji szkieletowej, wymiany dachu oraz szalunku ścian. Wiatrak odrestaurowano in situ, pozostał zatem istotną dominantą w krajobrazie wsi.
EN
Historic windmill in Linin in Mazovia and its conservation issues. The article in a synthetic way discusses the history and restoration works (undertaken in 2022) towards the historic windmill in Linin, commune Góra Kalwaria. The monument is an authentic Warsaw windmill, moved in 1917 from Wola, and is also one of the largest post mills in Poland. An important feature of the windmill in Linin is its technological equipment from the interwar period. The renovation of the windmill was carried out in a minimally invasive way. The conservation intervention was limited to the repair of the carpentry frame structure, the replacement of the roof and the formwork of the walls. The windmill was restored in situ, so it remained an important dominant in the landscape of the village.
Artykuł w syntetyczny sposób omawia historię i prace restauratorskie (podjęte w 2019 r.) dotyczące zabytkowego wiatraka wieżowego w Pyzdrach w Wielkopolsce. Tłem rozważań jest historia młynów wieżowych w Europie oraz ich zasób w obecnych granicach Polski. W ramach prac dokumentacyjnych szczegółowej analizie poddano wyposażenie technologiczne, opracowując schemat przeniesienia napędu oraz schemat technologiczny młyna. Przypadek restauracji murowanego „holendra” w Pyzdrach może stanowić wzór dla innych tego typu wiatraków na terenie Polski. W omawianym przypadku udało się zachować wysoki stopień autentyzmu zabytku przy jednoczesnym przywróceniu jego sprawności technicznej.
EN
The article in a synthetic way discusses the history and restoration works (undertaken in 2019) of the historic tower windmill in Pyzdry in Greater Poland. The background of the considerations is the history of tower mills in Europe and their resources within the current borders of Poland. As part of the documentation work, the technological equipment was analyzed in detail, developing a drive transmission diagram and a technological diagram of the mill. The case of the restoration of the tower windmill in Pyzdry may be a model for other windmills of this type in Poland. In the discussed case, it was possible to preserve the authenticity of the monument while restoring its technical efficiency.
To, że budynek został wpisany do gminnej ewidencji zabytków, nie oznacza jeszcze, że inwestor, aby przeprowadzić remont takiego obiektu, musi uzyskiwać pozwolenie na budowę dla robót, które z mocy samych przepisów Prawa budowlanego co do zasady zwolnione są z tego obowiązku. Inaczej jednak sprawa wygląda w przypadku wpisania obiektu do rejestru zabytków. W takiej sytuacji uzyskanie pozwolenia na budowę jest obligatoryjne.
EN
The fact that the building has been entered in the municipal register of monuments does not mean that the investor, in order to carry out renovations of such a building, must obtain a building permit for works which, under the provisions of the Construction Law, are generally exempt from this obligation. However, the situation is different in the case of entering the object into the register of monuments. In such a situation, obtaining a building permit is mandatory.
14
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
W artykule przedstawiono informacje dotyczące technologii BIM (Building Information Modelling), korzyści z jej zastosowania w budownictwie, a przede wszystkim skupiono się na przeprowadzaniu inwentaryzacji obiektów zabytkowych - wykonano prace wstępne wg technologii HBIM (Heritage BIM). Pokazano możliwości wykorzystania chmur punktów, otrzymanych ze skanowania laserowego 3D oraz sam proces ich obróbki. Głównym celem było zaprezentowanie kolejnych etapów opracowania danych ze skaningu i efektu końcowego, jakim był model geometryczny obiektu, na przykładzie zabytkowego dworca w Rokicinach. Na podstawie otrzymanych wyników stwierdzono, że dzięki zastosowanej technice można wykonać prace w krótszym czasie niż za pomocą metod tradycyjnych, a dodatkowo w miejscach trudno dostępnych, z wymaganą dokładnością.
EN
The article presents information on BIM technology (Building Information Modelling), its benefits of use in construction, and in particular focuses on conducting an inventory of historic objects - preliminary work was carried out for HBIM technology (Heritage BIM).The possibilities of using point clouds obtained from 3D laser scanning and the process of their processing were shown. The main goal was to present the next stages of processing data from scanning and the final effect, which was the geometric model, on the example of the historic station in Rokiciny. Based on the obtained results, it was found that thanks to the used technique, it is possible to perform work in a shorter time than using traditional methods, and additionally in hard-to-reach places, with the required accuracy.
15
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
Artykuł dotyczy zabytkowego spichlerza z XVII w. w Kazimierzu Dolnym przy ul. Krakowskiej 61. Konstrukcja ścian wykonana z opoki wapiennej została narażona na wody spływające z wyżej położonych terenów oraz na wody powodziowe. W konsekwencji pękły elementy konstrukcyjne. Budynek uległ także pożarowi w latach 70. XX w. Podczas renowacji drewniane belki zastąpiono stropami DZ. Obecnie budynek pełni funkcję hotelu i restauracji.
EN
The article focus on the historic granary from the 17th century in Kazimierz Dolny at ul. Krakowska 61. The structure of the walls made of limestone rock was exposed to water flowing from the higher areas as well as flood waters. As a consequence, the structural elements cracked. The building was also on fire in the 1970s. During the renovation, DZ ceilings were made in place of the wooden beams. Currently, the building serves as a hotel and restaurant.
16
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
Jedną z metod wzmacniania filarów murowanych z cegły było zastosowanie żelbetowej obudowy filara. W artykule przedstawione są negatywne skutki zastosowania takiego rozwiązania na przykładzie filarów w ratuszu w Żarach. Obecnie w żelbetowej obudowie filarów oraz w filarach z cegły i na sklepieniach występują liczne rysy o różnym charakterze, różnej szerokości i długości. Rysy te powstały najczęściej w wyniku działania sił rozciągających towarzyszących ekspansji obudowy żelbetowej filarów spowodowanej korozją zbrojenia.
EN
One of the method of strenghten the brick pillars was reinforced concrete casing of pillar. This article presents the negative effects of such a solution using the example of the pillars in the Żary Town Hall. Currently, the reinforced concrete casing of the pillars, the brick pillars and the vaults show numerous cracks of different nature, widths and lengths. These cracks have mostly formed as a result of tensile forces accompanying the expansion of the reinforced concrete casing of the pillars caused by corrosion of the reinforcement.
17
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
Proces rekonstrukcji zabytkowych konstrukcji kamiennych jest zagadnieniem złożonym i wymagającym wielu badań i analiz. Jednym z niezwykle ważnych aspektów jest ryzyko zastosowania niewłaściwego rozwiązania naprawczego do istniejącej materii. Ryzyko to w znacznej mierze obejmuje zagadnienia dotyczące analizy fizykochemicznej, ale także kompatybilność środowiskową czy realizacyjną. Chodzi zarówno o parametry zastosowanego materiału, w odniesieniu do materiału kamiennego, takie jak skład chemiczny, mineralogiczny, porowatość, parametry wytrzymałościowe itd., ale także o panujące warunki środowiskowe wpływające na ryzyko przeprowadzenia działań naprawczych, dostępność materiałów i sprzętu czy też o stopień wyszkolenia zespołu lokalnych pracowników. Wszystkie aspekty zostaną przedstawione w odniesieniu do konserwacji zabytkowych murów kamiennych na zaprawie glinianej. Zostaną im przypisane wartości punktowe wraz z opisem oraz zaprezentowany zostanie schemat określania wskaźnika ryzyka zastosowania materiału naprawczego w przypadku zabytkowych konstrukcji kamiennych na stanowisku archeologicznym w Tanais.
EN
The process of conservation of historic stone structures is a complex issue that requires a lot of research and analysis. One of the extremely important aspects is the risk of applying a substitute material to an existing one. This risk largely covers issues in the field of physico-chemical analysis, but also environmental or implementation compatibility. Therefore, we are talking here both about the parameters of the substitute material in relation to the stone one, such as chemical composition, mineralogical composition, porosity, strength parameters, etc., but also about the environmental conditions affecting the risk of carrying out conservation actions, the availability of materials and equipment or the level of training of the team local workers. All aspects will be presented in relation to the conservation of historic stone walls on an earth-based mortar, point values will be assigned to them with a description, and a way of determining the risk indicator for the use of substitute material will be presented. The algorithm will be used to determine the risk index for historic stone structures at the Tanais archaeological site.
18
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
Utrzymanie i ochrona zabytkowych mostów wymaga stałej kontroli ich stanu technicznego oraz systematycznego przeprowadzania prac remontowych. W artykule przedstawiono problemy remontowe mostów zabytkowych na przykładzie 100-letniego mostu drogowego w Cigacicach w województwie lubuskim. Obiekt był kilkakrotnie wzmacniany i modernizowany, a w 2022 r. zostały skończone kolejne prace remontowe wynikające ze stwierdzonych niekorzystnych zjawisk korozyjnych elementów stalowych mostu oraz betonowej płyty pomostowej. Zgodnie z zaleceniami konserwatorskimi, renowacji poddana była historyczna konstrukcja stalowa oraz podpory mostu.
EN
The maintenance and protection of historic bridges requires constant inspection of their technical condition and systematic repair works. The article presents repair problems of historic bridges on the example of the 100-year-old road bridge in Cigacice in the Lubuskie Voivodeship. The structure has been reinforced and upgraded several times, and further repair works resulting from the identified adverse corrosion phenomena of the bridge’s steel elements and concrete deck slab were completed in 2022. In accordance with conservation recommendations, the historic steel structure and the bridge supports were renovated.
19
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
Technologia skanowania laserowego jest powszechnie stosowana w inwentaryzacji obiektów kultury. Ciągły wzrost technologiczny pozwala na wykorzystanie złożonych modeli cyfrowych 3D przez coraz większą liczbę odbiorców. Jedną z odmian zastosowania modeli jest tzw. HBIM (HistoricalBIM/HeritageBIM). W artykule skupiliśmy się na pierwszym z etapów zarządzania takim projektem, jak inwentaryzacja. Celem pracy jest określenie przydatności stosowania modelowania 3D na potrzeby analizy obiektów kultury oraz analiza dokładności modelu. Na podstawie wykonanego modelu przeprowadzono analizę oświetlenia kościoła. Przedstawiona metoda może być interpretowana pod kątem technicznym oraz humanistycznym (w przypadku analizy sacrum).
EN
The laser scanning technology is a commonly used method in the inventory of cultural objects. Continuous technological growth allows the use of complex digital 3D models by an increasing number of recipients. One of the varieties of model applications is the so-called HBIM (HistoricalBIM/HeritageBIM). In the article, we focused on the first stage of project management, which is inventory. The aim of the research is to determine the suitability of using 3D modeling for the purposes of analyzing cultural objects and analyzing the accuracy of the model. The lighting of the church was analyzed on the basis of the model. The presented method can be interpreted from a technical and humanistic point of view (in the case of the analysis of the sacred).
JavaScript jest wyłączony w Twojej przeglądarce internetowej. Włącz go, a następnie odśwież stronę, aby móc w pełni z niej korzystać.