Skutki podziemnej eksploatacji górniczej mogą ujawniać się na powierzchni terenu w postaci deformacji ciągłych i/lub nieciągłych. Występujące rzadziej deformacje nieciągłe charakteryzują się większą skalą zagrożenia dla obiektów budowlanych oraz infrastruktury powierzchniowej. Występowanie tego typu deformacji praktycznie dyskwalifikuje teren z możliwości zabudowy. Natomiast dla istniejących obiektów może prowadzić do uszkodzeń i zniszczeń uniemożliwiających bezpieczne użytkowanie tych obiektów. W artykule przedstawiono wyniki obserwacji liniowej deformacji nieciągłej, która ujawniła się na powierzchni w postaci progu terenowego oraz garbu o długości kilkuset metrów. W badaniach wykorzystano satelitarne i klasyczne metody pomiarowe. Technika GNSS w trybie RTK umożliwiła pomiar współrzędnych przestrzennych kilku tysięcy punktów na powierzchni terenu w regularnej siatce. Równolegle prowadzono precyzyjne pomiary wysokościowe (niwelacja geometryczna) wykonywane na trwale stabilizowanych punktach linii obserwacyjnej. Profil wzdłuż linii obserwacyjnej przecinał prostopadle próg terenowy. Pomiary zrealizowano w kilku seriach przez ponad półtora roku nad czynną eksploatacją górniczą. Objęto nimi obszar o powierzchni ponad 50 ha. Opracowanie i analiza wyników pomiarów umożliwiły wygenerowanie przestrzennego pola deformacji. Dodatkowo rozwój deformacji w czasie przedstawiono na pionowych profilach terenu wzdłuż linii pomiarowej. Przyczyny wystąpienia deformacji nieciągłej wywołanej eksploatacją górniczą powinny wyjaśnić wyniki badań struktury gruntu oparte o wdrożone metody geofizyczne.
EN
The effects of underground mining exploitation may manifest themselves on the ground surface in the form of continuous and/or discontinuous deformations. The less frequent discontinuous deformations are characterised by a greater scale of danger to buildings and surface infrastructure. The presence of this type of deformation practically disqualifies the area from development. For existing facilities, on the other hand, it may lead to damage and destruction preventing the safe use of these facilities. The paper presents a study of linear discontinuous deformation that revealed itself on the surface in the form of a terrain sill and a hump several hundred meters long. Satellite and classical measurement methods were used in the study. GNSS technology in RTK mode made it possible to measure the spatial coordinates of several thousand points on the ground surface in a regular network. In parallel, precise height measurements (geometric level) based on permanently stabilised observation line points were carried out. The profile along the observation line crossed the terrain sill perpendicularly. The measurements were carried out in several series over a period of more than a year and a half over an active mining exploitation. An area of over 50 ha was covered. The processing and analysis of the measurement results made it possible to generate a spatial deformation field. In addition, the development of deformation over time is shown on vertical profiles of the terrain along the survey line. The reasons for the occurrence of discontinuous deformation caused by mining exploitation should be explained by the results of soil structure research based on implemented geophysical methods.
Skutki eksploatacji górniczej są widoczne w postaci deformacji górotworu, powodującego zniekształcenia powierzchni terenu. Występują deformacje ciągłe, nieciągłe i wstrząsy górnicze, a ich uszkodzenie są widoczne na powierzchni nawierzchni drogowej w postaci spękań poprzecznych, osiadań itp. Zalecenia dotyczące ochrony konstrukcji budynków kubaturowych przed negatywnymi skutkami eksploatacji górniczej są szczegółowo omówione m.in. w rekomendacji wydanej przez Instytut Techniki Budowlanej (ITB) w Warszawie. W przypadku obiektów drogowych sytuacja jest inna. Przede wszystkim nie ma ogólnych zasad, które dawałyby jasne wytyczne dla procedury projektowania nawierzchni drogowej na terenach górniczych, podobnie jak w przypadku budynków kubaturowych.
EN
The aim of the article is to present issues related to road surfaces in mining areas as well as the legal aspect of their design and to show damage to road surfaces characteristic for mining impacts.
W artykule pokazano typowe uszkodzenia barier ochronnych i krawężników drogowych na terenach górniczych. Szczególną uwagę zwrócono na warunki gruntowe i ich korelację z uszkodzeniami infrastruktury drogowej oraz omówiono przykładowe działania profilaktyczne.
EN
The article presents typical damage to traffic barriers and road kerbs in mining areas. Particular attention is paid to ground conditions and their correlation with damage to road infrastructure, and examples of preventive measures are discussed.
Jednym z rodzajów oddziaływania górnictwa podziemnego w czynnych terenach górniczych są deformacje nieciągłe powierzchni. Mogą one dotyczyć również terenów pogórniczych, w których bezpośrednie oddziaływanie zakończyło się, ale przeobrażenie górnicze górotworu będzie jeszcze długo zagrażało powierzchni takich terenów i obiektom na niej posadawianym. Niniejszy artykuł opisuje mechanizmy powstawania zagrożenia deformacjami nieciągłymi takich terenów oraz wynikające z tego zagrożenia potrzeby identyfikacji i dokumentowania tych zjawisk przez służby przedsiębiorców górniczych i ich następców prawnych.
EN
One of the impacts of underground mining in active mining areas are discontinuous deformations of the surface. They can also concern post-mining areas, where direct interaction has ceased, but the mining transformation of the rock mass will remain a long-lasting threat to the surface of such areas and facilities located in such places. The article describes the mechanisms of the threat of discontinuous deformations in such areas and the needs for identification and documentation of these phenomena by the services of mining entrepreneurs and their legal successors as a result of this threat.
Liniowe deformacje nieciągłe są najczęściej efektem prowadzenia eksploatacji górniczej w rejonie uskoków tektonicznych oraz eksploatacji górniczej do jednej wspólnej krawędzi co związane jest z tworzeniem się tzw. skarp eksploatacyjnych. Deformacje nieciągłe w podanych przypadkach ujawniają się w postaci szczelin, progów i uskoków terenowych powodując najczęściej szkody w obiektach infrastruktury drogowej. W pracy przedstawiono analizę przyczyn powstania liniowych deformacji nieciągłych sporządzoną na podstawie: inwentaryzacji progów terenowych, map pokładowych oraz zakresu dokonanej eksploatacji górniczej w wybranym rejonie.
EN
Linear discontinuous deformations are usually the result of conduct of mining activities in the area of tectonic faults and mining to one common edge which is associated with the formation of the so-called slope supplies. Discontinuous deformations in given cases show up in the form of slots, thresholds and faults field causing the most damage to road infrastructure objects. The paper presents an analysis of the causes of linear deformation of discontinuous drawn up on the basis of: inventory thresholds field, coal seam maps and the scope of mining exploitation in the selected area.
6
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
Artykuł przedstawia kilka zdarzeń deformacji nieciągłych typu powierzchniowego, które ujawniły się na powierzchni terenu w rejonach zlikwidowanych podziemnych kopalń. Autorzy przedstawili opis warunków, które doprowadziły po powstania deformacji, a następnie przedstawiono sposoby ich rewaloryzacji.
EN
The article provides some examples of the surface-type discontinuous deformations that occurred on the ground surface in the regions of closed mines. The authors present a description of the conditions that led to the deformations and then the indicated mode of their restoration.
W artykule przedstawiono przykład analizy oddziaływania dokonanej eksploatacji górniczej na obiekt budowlany, w którym wystąpiły uszkodzenia w postaci spękań elementów budowli oraz znacznego wychylenia z pionu. Przeprowadzone analizy dotyczyły określenia stanu deformacji terenu górniczego w miejscu posadowienia budynku oraz czasu oddziaływania eksploatacji. Przedstawiono również analizę przyczyn wystąpienia deformacji nieciągłej liniowej w rejonie budynku oraz występujących uszkodzeń.
EN
The article presents an example of an analysis of the impact done by mining operations on a construction object, in which damages occurred in the form of cracks of a construction's elements and a significant deflection from the vertical. The conducted analyzes were meant to determine the condition of deformation of a mining area on the site where the construction object was seated and the time of its exposure to mining operations. Also an analysis was presented of the causes of discontinuous linear deformation in the area of a building and occurring damages.
8
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
Underground mining exploitation causes changes in the rock mass resulting in land surface deformations such as extensive subsidence basins (continuous deformations) or local collapses, cones, thresholds or crevices (discontinuous deformations). The impact of continuous deformations on buried pipelines is discussed in Part I of the paper. The formation of local discontinuous deformations is dangerous for building structures and for line facilities, including buried piping. The first part of the article presents the characteristic of discontinuous deformations and their classification, while the second part discusses the assumptions, scope and results of a numerical analysis of a pipe-soil system model undertaken with Z_Soil ver. 11.03 software. The analysis considers the case of situating a pipeline in the area of a local collapse.
PL
Podziemna eksploatacja górnicza wywołuje zmiany w górotworze, które skutkują deformacjami powierzchni terenu, w postaci rozległych niecek obniżeniowych (deformacje ciągłe) bądź też lokalnych zapadlisk, lejów, progów lub szczelin (deformacje nieciągłe). Wpływ deformacji ciągłych na podziemne rurociągi omówiono w I część artykułu. Tworzenie się lokalnych deformacji nieciągłych stanowi zagrożenie zarówno dla obiektów kubaturowych jak i obiektów liniowych, w tym podziemnych rurociągów. W pierwszej części artykułu przedstawiono charakterystykę deformacji nieciągłych i ich klasyfikację, zaś w drugiej – założenia, zakres i wyniki numerycznej analizy układu rura – grunt, wykonanej w programie Z_Soil ver. 11.03. W analizie tej rozpatrzono przypadek usytuowania rurociągu w rejonie lokalnego zapadliska.
9
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
W artykule zaprezentowane zostały badania nad możliwością wykorzystania otwartych systemów informacji do oceny zagrożenia powierzchni terenu deformacjami nieciągłymi. W analizach zastosowano zależności funkcyjne pozwalające na określenie stref, w których można spodziewać się pojawienia deformacji nieciągłych. Wykorzystano również możliwości analityczne systemu starając się znaleźć zależności przyczynowo-skutkowe wpływające na kształtowanie się zapadlisk w danym rejonie. Ostateczne wyniki analiz zweryfikowano poprzez porównanie stref o wysokim prawdopodobieństwie powstania deformacji nieciągłej z miejscami, w których zapadliska zostały zarejestrowane. Wyniki badań potwierdziły wysoką skuteczność estymacji ryzyka zapadliskowego przy wykorzystaniu metod opartych o analizy czynników górniczo-geologicznych.
EN
This paper presents the research on the applicability of open source geographical information systems for sinkhole hazard assessment. The performed analyses include the mathematical functions which allow to estimate the height of fracture zones above the mined panel. In order to find cause-and-effect relationships, responsible for the development of sinkholes in the research area, analytical capabilities of the system were applied. The final results of the analysis were verified by comparing areas with high probability of sinkhole occurrence with places where the sinkhole has already occurred. The results of the research confirmed high efficiency of sinkhole occurrence risk estimation performed by use of methods based on the analysis of mining and geological factors.
10
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
Artykuł dotyczy analizy uszkodzeń obiektu budowlanego zlokalizowanego na terenie górniczym. Badano, czy istnieje relacja przyczynowo-skutkowa pomiędzy topologią powierzchni terenu górniczego a uszkodzeniami obiektu. Szczegółowa rekonstrukcja mechanizmów powstania uszkodzeń pozwoliła ustalić, że uszkodzenia obiektu nie zostały spowodowane oddziaływaniem wpływów górniczych. Z zaprezentowanych rozważań wynika, że obraz uszkodzeń obiektu bez właściwej analizy czynników budowlanych i górniczych może prowadzić do błędnych wniosków odnośnie ich przyczyn.
EN
The paper concerns the analysis of the damages to a building object located within the mining area. The aim of the research is to examine if there is the cause-and-effect relationship between the topology of the surface of the mining area and the object damages. A detailed reconstruction of the mechanisms of damage formation makes it possible to conclude that the object damages were not caused by the impact of the mining influence. It can be seen from the present study that the mapping of object damages without proper analysis covering both building and mining factors may lead to wrong conclusions concerning the causes ofactual damages.
11
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
W artykule przedstawiono zaobserwowane nad istniejącymi wyrobiskami podziemnymi deformacje nieciągłe na powierzchni w obszarze Kopalni Ćwiczebnej „Sztygarka". Ponieważ na powierzchni w tym rejonie odbywa się ruch pieszych i częściowo kołowy, w tym również sprzętu ciężkiego, zaistniała konieczność podjęcia działań zmniejszających zagrożenia zawałem istniejących wyrobisk i powstawania zapadlisk. Opracowano prognozy stateczności wyrobisk, określono przyczyny oraz możliwości ewentualnego powstawania deformacji nieciągłych. Wyznaczono strefy ochronne, które powinny być wyłączone przede wszystkim z ruchu sprzętu ciężkiego i z zabudowy.
EN
Observed discontinuous deformations on the surface, which are located over the existing underground headings, were presented. Due to the pedestrian and partially nonpedestrian traffic, including heavy machinery, there is a need to take actions that decrease the danger of cavings of existing headings and formation of discontinuous deformations. Prognosis of headings stability were elaborated, the causes and possibilities of discontinuous deformations emergence were defined. Protection zones, which should be excluded from heavy machinery traffic and building development, were designated.
Artykuł omawia wpływ wydobycia węgla kamiennego na zmiany rzeźby terenu, głębokości pierwszego poziomu wodonośnego oraz powstawanie stref deformacji nieciągłych w Terenie Górniczym Kopalni Węgla Kamiennego „Szczygłowice". Przedstawiono w nim formalnoprawne aspekty współpracy kopalni i gmin górniczych w dziedzinie ochrony środowiska oraz wskazano kierunki działań profilaktycznych w odniesieniu do przewidywanych skutków przekształcania powierzchni terenu.
EN
The article discusses the influence of the underground hard coal extraction on the lie of the land, the depth of the first water - bearing level and occurrence of discontinuous deformations zones in Mining Area of "Szczygłowice" Hard Coal Mining Plant. Presented are legal and formal aspects of cooperation between mining plants and mining communities in the field of environmental protection and directions of preventive measures in reference to predictable effects of surface transformation.
W artykule przedstawiono możliwości wykorzystania map grubości wybranego złoża do oceny zagrożenia powierzchni deformacjami nieciągłymi typu liniowego, przy wykorzystaniu oprogramowania opracowanego przez autora artykułu. W pierwszej części omówiono zasadnicze elementy algorytmu obliczeniowego, a następnie pokazano przykład wykorzystania.
EN
The possibilities of use of map with distribution of extracted deposit thickness for hazard determination of linear discontinuous deformations forming have been presented in this paper. In the first part, basic information about calculation algorithm has been given. Second part includes short practical example.
W artykule przedstawiona została problematyka ujawniania się deformacji nieciągłych nad płytkimi wyrobiskami górniczymi. Występowanie tych deformacji często powoduje degradację krajobrazu, uszkodzenia budowli inżynierskich oraz szlaków komunikacyjnych. W ramach pracy przeprowadzono również analizę wpływu warunków geologiczno-górniczych na ujawnienie się wybranej deformacji nieciągłej.
EN
The paper presents problems of revealing discontinuous deformation over shallow mining excavation. Occurrence discontinuous deformation often causing landscape degradation, damage of engineering objects and communication route. In frame of this paper carried out analysis influence of mining-geological condition on revealing discontinuous deformation.
Jednym ze skutków płytkiej eksploatacji górniczej jest powstawanie pustek, czyli zmian własności mechanicznych niektórych obszarów górotworu w wyniku niejednorodnego osiadania. Własności sprężyste zmieniają się w wyniku osiadania na tyle, że następuje zmiana właściwości budowlanych gruntu mogąca prowadzić do katastrofy. Badania geofizyczne służą do lokalizacji miejsca, w którym wędrujące pustki mogą spowodować pojawienie się nieciągłej deformacji. W szczególności obszary, w których następuje zmiana własności mechanicznych (np. strefy spękań) są intensywnie nawadniane, co powoduje, że metoda georadarowa jest szczególnie użyteczna dla takiej lokalizacji. W pracy przedstawiono przykład pomiarów georadarowych nad pustką w rejonie Sierszy. Trójwymiarowa interpretacja wyników pomiarów georadarowych pozwoliła zlokalizować liniową strefę nieciągłości wzdłuż której rozwijają się deformacje nieciągłe.
EN
One of effects of shallow mining operations is creation of caverns, i.e. transformation of mechanical properties of some rock-mass parts results in heterogeneous subsidence, followed by transformation of ground elasticity properties to such an extent that building properties of the ground can be altered, up to a building disaster in extreme. Geophysical examinations are used to locate places where ..travelling" caverns can generate discontinuous deformation. In particular, areas where transformation of mechanical properties occurs (e.g. a zone of fracture) are intensively watered, hence application of the georadar method is highly useful. The paper describes an example of georadar tests above a cavern, carried out in the Siersza Colliery region. Three-dimensional interpretation of georadar measurement results has enabled to locate a linear zone of discontinuity, where discontinuous deformation develops alongside.
16
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
Artykuł zawiera wyniki analizy budowy geologicznej oraz płytkiej eksploatacji w kontekście określenia przyczyn powstania deformacji nieciągłych, zarejestrowanych w latach 1948-2005 na obszarze byłej kopalni KWK "Prezydent". Dla wydzielonych z OG rejonów oceniono zagrożenie ze strony starych zrobów z możliwością powstania kolejnych deformacji nieciągłych typu powierzchniowego
EN
Results of geological structure analysis and shallow mining exploitation analysis in order to origin discontinuous deformation reason determination is presented in the paper. Discontinuous deformations were registered between 1948 and 2005 in "Prezydent" former coal mine area. For mine area was selected zone where Threat connected with old cavings as reason of surface type discontinuous deformation formation was defined for selected zones in coal mine area.
17
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
The structures situated in the areas influenced by mining exploitation are subjected to a very complex system of loads. Some of those loads are caused by ground deformations. It is possible to predict the deformations quantity but only if trough of subsidence is of regular shape, however, due to different reasons (geological or connected with exploitation system) discontinuous deformations or irregularities in the shape of trough may appear. In the paper, the following problem was discussed: how would the answer of the building look like if the ground was subjected to discontinuous deformation? In particular: how would stress distribution in the wall change? Assumed physical model was presented on Fig. 3. It consisted of two elastic shields: upper shield represented wall of the building and a lower one represented the ground. Both shields were totally fastened together. Suitable material constants were set in the Table. Two different schemes were discussed: - with the edge of the wall not supported and forming something like a cantilever of "a" - reach (Fig. 2a, 4a), - with a cavern of "k" - width appearing under the wall (Fig. 2b, 4b). The mathematical model consisted of linear elasticity equations system with suitable boundary conditions. Analytical solution of the system was abandoned in favour of numerical solution by means of Finite Element Method (FEM). The problem was formulated according to calculus of variation rules. The numerical calculations were made by means of FEM-program ALGOR. T h e f ir s t s c h e m e Normal stress s[sigma]yy distribution change as a function of increase of cantilever reach "a" was presented on Fig. 6. On Fig. 7, changes in szz due to changes in "a" - value were presented. The propagation of tensioned zone in the wall with the increase of length of unsupported wall edge was presented on Fig. 8. The calculations were stopped, when tensions appeared in connection between wall and building, on the side of building opposite to landslide. That phenomenon testified loss of contact between the wall and the ground. T h e s e c o n d s c h e m e Changes in syy and szz stresses as functions of increase of cavern width "k" were presented on Fig. 10 and 11. Fig. 12 showed distribution of compressed and tensioned zones for consecutive values of "k". It was visible, that those changes were insignificant.
PL
W procesach projektowania budynków usytuowanych na terenach górniczych jeden z podstawowych składników kombinacji obciążeń stanowią obciążenia spowodowane zniekształceniem podłoża. Istnieją metody przewidywania wielkości wpływów ciągłych deformacji powierzchni na obiekty budowlane. W przypadku deformacji nieciągłych teren często klasyfikuje się jako nieprzydatny dla celów budowlanych. W pracy prowadzono rozważania nad wpływem wystąpienia deformacji nieciągłej pod istniejącym budynkiem na stan naprężenia w jego ścianach. Przedmiotem analizy była ściana oparta na sprężystym podłożu. Zagadnienie przedstawiono w postaci dwóch sprężystych tarcz, różniących się parametrami mechanicznymi. Wartości stałych materiałowych zestawiono w tablicy. Wymiary tarczy reprezentującej podłoże dobrano tak, by poza nimi wpływ zjawiska byl znikomy. Model matematyczny stanowiło zagadnienie brzegowe liniowej teorii sprężystości. Rozważono dwie teoretyczne sytuacje lokalizacji zapadliska pod ścianą budynku (rys. 2). Odpowiadają im dwa schematy obliczeniowe pokazane na rys. 4. Przeprowadzono obliczenia numeryczne Metodą Elementów Skończonych. Posłużono się programem MES-ALGOR. Zmieniając w kolejnych krokach obliczeniowych wielkość odcinka, na którym podłoże ściany objęte zostaje zapadliskiem, obserwowano zmiany następujące w rozkładach oraz w wartościach naprężeń. Uzyskane wyniki w postaci map naprężeń przedstawiają rysunki: 6 i 7 — dla schematu pierwszego oraz 10 i 11 — dla schematu drugiego. Na rysunku 8 i 12 pokazano propagację stref rozciąganych (ciemne pola) w ścianie budynku odpowiednio dla schematów pierwszego i drugiego. Analiza otrzymanych wyników pozwala na sformułowanie następujących wniosków. 1. W odniesieniu do s c h e m a t u p i e r w s z e g o. 1.1. Wyraźne zmiany rozkładów naprężeń normalnych, zarówno w kierunku poziomym, jak i pionowym (Y i Z) występują w przypadku, gdy powstałe zapadlisko obejmuje boczną część ściany (schemat 1). 1.2. Wielkość zmian postępuje ze wzrostem długości odcinka ściany, którego podłoże objęte jest zapadliskiem. 1.3. Obszarami narażonymi na powstanie zarysowań są okolice otworów oraz obszar dolnego brzegu ściany pozostający bez podparcia. 1.4. Gdy zapadlisko obejmuje zasięgiem 1/3 szerokości ściany, dochodzi do pojawienia się po stronie przeciwnej do zapadliska naprężeń rozciągających w gruncie, co nformuje o utracie kontaktu między ścianą a podłożem. 2. W odniesieniu do s c h e m a t u d r u g i e g o. 2.1. W przypadku, gdy zapadlisko zlokalizowane jest pod wewnętrzną (środkową) częścią ściany budynku (schemat 2), zmiany w uzyskanych kolejno rozkładach naprężeń są stosunkowo nieduże. Również wartości naprężeń zmieniają się nieznacznie. 2.2.Dodatkowe naprężenia rozciągające pojawiają sie przy dolnym brzegu na odcinku objętym zapadliskiem przy rozpiętości zapadliska wynoszącej ok. 1/6 szerokości ściany. Ograniczenia zastosowanego modelu, polegające głównie na pominięciu faktu współpracy ściany z pozostałymi elementami konstrukcji budynku oraz przyjęciu bardzo uproszczonego modelu materiałowego ściany oraz podłoża powodują, że na podstawie uzyskanych wyników nie można formułować wniosków zbyt daleko idących. Tworzyć mogą one jednak podstawę i wstęp do dalszych badań, których kierunek stanowić ma zastosowanie bardziej skomplikowanych modeli materiałowych opisujących materiał ściany i podłoże, jak również uwzględnienie współpracy poszczególnych elementów ustroju budynku.
JavaScript jest wyłączony w Twojej przeglądarce internetowej. Włącz go, a następnie odśwież stronę, aby móc w pełni z niej korzystać.