Proces suchej separacji prowadzony z wykorzystaniem powietrznego stołu koncentracyjnego FGX, oparty na wytworzeniu przez nadawę oraz powietrze autogenicznego ośrodka (medium), umożliwia rozdział ziaren w zależności od ich wielkości i gęstości. Zaletą tego procesu jest również możliwość oczyszczania frakcji drobnych z ziaren pyłowych. Wykorzystanie tego procesu stwarza podstawę jego zastosowania w uszlachetnianiu kruszyw łamanych. W Centrum Niskoenergetycznych Technologii Budowlanych i Zarządzania Środowiskiem Instytutu Mechanizacji Budownictwa i Górnictwa Skalnego od 2012 roku prowadzi się prace badawcze z wykorzystaniem tego urządzenia. W artykule przedstawiono istotę metody suchej separacji, możliwości przeprowadzenia prób na instalacji badawczej oraz obszary potencjalnego zastosowania tego procesu w celu poprawy parametrów jakościowych kruszyw łamanych.
EN
Dry separation process is carried out using air concentration FGX table. It consists in creating (for feed & air) the fluidized bed, which allows separation of grains for depending on their size and density. The advantage of the process is the possibility of treating the fine fraction of the dust particles. Use these advantages of dry separation process creates the basis for its use in refining produced crushed aggregate. In the Center of Low-Energy Construction Technology and Environmental Management in Institute of Mechanized Construction and Rock Mining from 2012 research with the use of this device are carried out. The article presents the essence of the method of dry separation, the feasibility of testing on the pilot plant and the potential areas of application of this process to improve the quality crushed aggregates.
Produkcja kruszyw naturalnych łamanych w Polsce rosła nieprzerwanie w latach 2003-2011 wskutek intensywnego rozwoju budownictwa drogowego, osiągając 88,7 mln ton w 2011 r., przy ograniczeniu o ponad 30% w kolejnych trzech latach. Intensywny rozwój produkcji kruszyw łamanych notowany był szczególnie w rejonie Kielc dzięki bliskości chłonnych rynków w województwie mazowieckim, łódzkim i lubelskim. To przyczyniło się do znaczącego wzrostu udziału na rynku kruszyw łamanych wapiennych (z 9% do 25%), a także dolomitowych i piaskowcowych. Wzrosło znaczenie dolnośląskich kruszyw granitowych (z 6% do 15%) oraz kruszyw ze skał metamorficznych. Zmalał natomiast udział kruszyw bazaltowych (z 17% do 11%), mimo ich wciąż dużego znaczenia w produkcji mieszanek MMA (mineralno-asfaltowych) do warstw ścieralnych dróg. Liczba czynnych kopalń dostarczających kruszywa łamane wzrosła zarówno na Dolnym Śląsku, jak i w rejonie Kielc. Otwarto ponad 20 nowych kopalń dostarczających kruszywa łamane ze skał magmowych i metamorficznych na Dolnym Śląsku oraz z wapieni i dolomitów w rejonie Kielc. Na Dolnym Śląsku ponownie otwarto ponad dziesięć kopalń dostarczających kruszywa ze skał magmowych (bazalt, granit, melafir), a w kilku kopalniach granitu zmieniono profil produkcji – z pozyskiwania kamienia blocznego na rzecz produkcji kruszyw łamanych.
EN
Natural crushed aggregates production in Poland was continuously increasing in the years 2003-2011 due to intensive development of roads construction, up to 88.7 million t in 2011, with over 30% reduction in the next three years. Intensive development of crushed aggregates production was especially reported in Kielce vicinity, due to proximity of important markets in Warsaw, Łódź and Lublin voivodeships. As a result, limestone aggregates share in market rose from 9% to 25%, with some increase of dolomite and sandstone aggregates too. Importance of aggregates made of granite or metamorphic rocks, coming from Lower Silesia, was also increasing. On the contrary, share of basalt aggregates decreased (from 17% to 11%), in spite of their importance in the production of mineral-asphalt mixes for surface road layers. Amount of active crushed aggregates mines rose both in Lower Silesia and Kielce vicinity. There were over 20 new quarries opened - delivering crushed aggregates of magmatic or metamorphic rocks in Lower Silesia, as well as aggregates of limestone or dolomite in Kielce vicinity. Moreover, in Lower Silesia over 10 quarries were reopened (basalt, granite, melaphyre), while in a few granite mines production profile was changed - from dimension stone to crushed aggregates production.
Kruszywa naturalne (łamane i żwirowo-piaskowo) i inne surowce pospolite wykorzystywane są od lat w sposób stały w wielu dziedzinach gospodarki. Łatwe warunki występowania i eksploatacji sprawiają, że głównym składnikiem kosztów mierzonych u odbiorców jest koszt transportu wyrażany zwykle w funkcji odległości. Określenie optymalnych, z punktu widzenia odległości transportu, stref bilansowania popytu na kruszywa z podażą sprowadza się do wyznaczenia minimalnej pracy transportowej na pokrycie popytu. Niedostosowanie tych stref do siebie powoduje zbędną pracę transportową, której skutki mogą być mierzone w skali kraju. Prezentowane zagadnienie jest wynikiem wieloletnich prac autorów niniejszej publikacji i rozwiązano je w odniesieniu do kruszyw łamanych i żwirowo-piaskowych.
EN
Natural aggregates (crushed and sand-gravel) and other common raw materials have been used on permanent basis in many areas of economy for years. Easy occurrence and exploitation make the cost of transport, usually expressed as a function of distance, the main carrier of costs measured at customers. Determination of the optimal, from the point of view of transport distances, balancing zones of demand and supply for aggregate means specifying the minimal transport work to cover the demand. Maladjustment of these zones to one another causes unnecessary transport work, the effects of which can be measured in the scale of the country. The presented issue is the result of many years’ work of this publication’s authors and it was solved in relation to the crushed, gravel and sand aggregates.
Produkcja kruszyw naturalnych łamanych w Polsce rosła nieprzerwanie w latach 2003-2011 wskutek szybko rosnącego popytu, głównie ze strony budownictwa infrastrukturalnego. Łącznie wzrosła ona w tym okresie aż o ponad 240% do 88,7 mln t w 2011 r., przy ograniczeniu do około 64,9 mln t w 2012 r. Zużycie kruszyw łamanych jest nierozerwalnie związane ze stanem budownictwa drogowego i kolejowego, w mniejszym stopniu budownictwa kubaturowego. Szybki, nie mający precedensu w historii rozwój popytu na kruszywa naturalne łamane w Polsce, trwający do 2011 r., był rezultatem m.in. dużych inwestycji drogowych, kolejowych i infrastrukturalnych współfinansowanych z funduszy pomocowych Unii Europejskiej. W rezultacie nastąpił wzrost tego zapotrzebowania do aż 93,6 mln t w 2011 r., przy ograniczeniu w 2012 r. o 28% do około 67,7 mln t. Regionalne rynki kruszyw naturalnych łamanych mają zróżnicowane źródła podaży, co jest wynikiem skupienia ich bazy zasobowej i produkcji w Polsce południowej. W województwie dolnośląskim, małopolskim i świętokrzyskim podaż kruszyw naturalnych łamanych kilkakrotnie przekracza zapotrzebowanie regionu. Z drugiej strony, aż w dziesięciu województwach notowany jest trwały deficyt kruszyw łamanych, najwyższy w województwie mazowieckim, wielkopolskim, pomorskim i łódzkim. Brak źródeł do produkcji kruszyw naturalnych łamanych w Polsce północnej, centralnej i wschodniej powoduje konieczność dostaw takich kruszyw głównie z trzech wymienionych regionów, a wobec stosunkowo wysokich kosztów transportu takich kruszyw – także częściowo kruszyw importowanych. W przyszłości należy oczekiwać zasadniczo utrzymania tych relacji, przy ewentualnej zmianie znaczenia poszczególnych regionów (np. dalszego rozwoju importu kruszyw łamanych do Polski północnej).
EN
Production of crushed aggregates in Poland was increasing continuously in the years 2003-2011 due to quickly rising demand, mainly demand of infrastructure construction. It rose by ca. 240% up to 88.7 million t in 2011, with reduction down to 64.9 million t in 2012. Crushed aggregates consumption is closely related to the tendencies in road and railway construction, and in housing to a lesser extent. Very quick, unprecedented demand growth for crushed aggregates in Poland, which took place until 2011, was a result of large road, railway and other infrastructure investments, co-financed by EU funds. As a result, crushed aggregates consumption rose to even 93.6 million t in 2011, with 28% reduction down to 67.7 million t in 2012. Regional markets of crushed aggregates have various sources of supply, what results from unevenly located resources of rocks for their production, being concentrated in the southern Poland. In the Dolnośląskie, Świętokrzyskie and Małopolskie voivodeships crushed aggregates production several times exceeds regional demand for them. On the contrary, in ten voivodeships permanent deficit of crushed aggregates is reported, the highest one in Mazowieckie,, Wielkopolskie, Pomorskie and Łódzkie voivodeships. Lack of sources for crushed aggregates production in the northern, central and eastern Poland necessitates their supplies from the three above mentioned voivodeships, but due to significant transportation costs - also from abroad. In the coming years, such supply/demand relation in individual voivodeships are expected to be maintained, with possible change of individual regions importance, e.g. further development of crushed aggregates imports to the northern Poland.
W artykule podjęto próbę określenia zużycia kruszyw łamanych do 2020 roku w odniesieniu do trzech scenariuszy rozwoju gospodarczego kraju: dynamicznego, umiarkowanego i spowolnienia gospodarczego. Za najważniejsze czynniki mogące wpłynąć na przyszły poziom zapotrzebowania na kruszywa uznano dynamikę rozwoju budownictwa i postęp w realizacji programów budowy nowych dróg oraz modernizacji istniejących odcinków sieci drogowej i kolejowej. Dla każdego ze scenariuszy rozwoju kraju przyjęto inne tempo zużycia cementu i realizacji programów inwestycyjnych dotyczących dróg i kolei. Na tej podstawie obliczono przyszłe zapotrzebowanie na kruszywa łamane na poziomie całego kraju, a następnie opracowano prognozę wydobycia surowców skalnych do ich produkcji na Dolnym Śląsku. Wysokość produkcji dolnośląskich kamieni łamanych i blocznych kształtowana jest bowiem przez zapotrzebowanie w innych regionach kraju, a Dolny Śląsk dostarcza największą ilość kruszyw łamanych na rynek krajowy.
EN
A demand for crushed aggregates in Poland till 2020 with respect to three scenarios of the country’s development (dynamic development, moderate development and economic slowdown) was estimated in the paper. Dynamics in the building construction sector and progress in the construction of new roads and modernization of existing road and rail networks were found to be the most crucial factors influencing the future demand for aggregates. For each scenario of the country’s development different of rates of cement consumption and different progress of road and rail investments were considered. On this basis future demands for crushed aggregates in Poland were calculated and forecasts of natural stone production were presented for the Lower Silesia region. The level of aggregates production in the Lower Silesia results from the demand in other parts of the country – the region delivers the largest amount of aggregates to national market.
Województwa Polski południowej - dolnośląskie, opolskie, śląskie, małopolskie i podkarpackie - są częścią kraju o bardzo wysokim poziomie eksploatacji złóż podstawowych zwięzłych kopalin skalnych, udokumentowanych jako złoża kamieni budowlanych i drogowych oraz wapieni i dolomitów przemysłowych. Jest to związane z budową geologiczną tego obszaru, a także z dużymi tradycjami w produkcji kruszyw łamanych, kamienia budowlanego, kamienia wapiennego i dolomitowego, cementu i wapna. W niniejszej pracy podjęto próbę analizy regionalnej podaży surowców produkowanych z tych kopalin w odniesieniu do zapotrzebowania na nie ze strony lokalnego budownictwa i innych dziedzin gospodarki. Wskazano województwa o wyraźnej nadwyżce podaży kruszyw łamanych nad regionalnym popytem (dolnośląskie, małopolskie, opolskie) oraz województwa wykazujące niewielki deficyt w tym zakresie (śląskie, podkarpackie). Zwrócono uwagę na znaczenie produkcji kruszyw łamanych, kamieni budowlanych, cementu, wapna i dolomitów przemysłowych na omawianym obszarze także dla innych regionów Polski, pozbawionych źródeł do produkcji tych surowców.
EN
Voivodeships of southern Poland - Dolnośląskie, Opolskie, Śląskie, Małopolskie and Podkarpackie voivodeship - are this part of the country, where intensive extraction deposits of the main compact rock minerals - recognized as deposits of dimension and crushed stone, industrial limestone or industrial dolomite - is developed. The main reasons are geological setting of this part of Poland, as well as long tradition of production of crushed aggregates, dimension stone, limestone and dolomite rock, cement and lime. The paper is a trial of analysis of regional supply of raw materials made of these rocks, in comparison to local demand of construction and industry. Voivodeships with visible surplus of crushed aggregates supply over regional demand (Dolnośląskie, Małopolskie, Opolskie) and with some deficit in crushed aggregates (Śląskie, Podkarpackie), were indicated. It was noticed, that production of crushed aggregates, dimension stone, cement, lime and industrial dolomite in the area of southern Poland is crucial also for other regions of Poland, where there is a lack of sources for such production.
W pracy przedstawiono, na tle trendów rozwoju krajowej bazy zasobowej i produkcji kruszyw naturalnych łamanych, ich szczegółową strukturę geograficzną. Poddano ocenie stopień intensyfikacji wydobycia i produkcji kruszyw w poszczególnych województwach, wyrażony m.in. wielkością przeciętnego wydobycia z jednej kopalni oraz w tonach wydobycia na km2 powierzchni województwa. Przedstawiono także znaczenie każdego z województw w łącznej krajowej produkcji głównych sortymentów tych kruszyw. W końcowej części scharakteryzowano znaczenie wymiany międzyregionalnej w zakresie tych surowców obecnie i w bliskiej przyszłości.
EN
The paper presents detailed geographical structure of natural crushed aggregates production, on the background of development tendencies of domestic reserve base and production of such aggregates. Degree of intensification of aggregates' mining output and production, illustrated by average single mine output in each region and by tonnes of mining output per km2, was evaluated. Significance of each voivodeship as producer of the main types of such aggregates, was presented. Finally, present and future importance of interregional trade of natural crushed aggregates was characterised.
W artykule, na przykładzie kopalni bazaltu, przedstawiono zagadnienia związane ze zwiększeniem zasobów eksploatowanych złóż, zmiany koncentracji majątku, struktur zarządzania oraz jakości produktów w okresie transformacji gospodarczej w latach 1989-2009. Opisano stan ważniejszych aktywów geologiczno-górniczych, ze szczególnym uwzględnieniem zmian: bazy zasobowej (dokumentowanie złóż, zakup kopalni), modernizacji parku maszynowego, wdrażania innowacyjnych technologii oraz działań na rzecz środowiska naturalnego. W wyniku tych zmian są produkowane i dostarczane na krajowy rynek jakościowo nowe kruszywa wg wymagań norm PN-EN. Łużycka Kopalnia Bazaltu "Księginki" SA powstała w 2001 roku jako spółka pracownicza w wyniku prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego. Aktualnie prowadzona jest działalność produkcyjna w trzech (oddziałach) kopalniach eksploatujących złoża: "Księginki Północ", "Księginki I" oraz "Bukowa Góra" o łącznych zasobach 123 mln Mg bazaltu.
EN
This paper, basing on the example of the basalt quarry, describes various issues related to increasing the quantity of the resources of exploited mineral deposits, change of property concentration, management activities and the types of products offered in the period of economic transformation in the years 1989-2009. State of important geological-mining assets especially connected with changes of: resources of deposits (documentation of deposits, purchase of quarry), restructuring of machinery, implementation of innovative technologies and activities for natural environment were described. In the results of these changes, new qualitative mineral aggregates by PN-EN standards are being produced and supply on the market. Lusatian Basalt Quarry "Księginki" JSC in Lubań was established in 2001 as a worker cooperative, in the result of privatization of state-owned undertaking. Currently, productive activity in three quarries operating on the deposits: Księginki Północ, Księginki I and Bukowa Góra (total basalt reserves about 123 Mt) is being realised.
Na atrakcyjność złoż kamieni drogowych składają się liczne czynniki geologiczne, gorniczo--techniczne i środowiskowe. W oparciu o zaproponowaną ocenę punktową 16 wybranych czynnikow poszczegolne złoża zaliczono do trzech grup złoż: atrakcyjnych, o przeciętnej skali utrudnień i ograniczeń eksploatacji oraz nieatrakcyjnych. Złoża rejonu Opatowa należą do złoż atrakcyjnych, o łatwych lub nieznacznie utrudnionych warunkach wydobycia kopalin.
EN
The paper presents a new proposition of point evaluation of geological-mining conditions of road stones exploration. 16 factors were taken into account: 6 geological, 6 mining and 4 environmental. The results were divided into three groups: attractive deposits, average mining difficulties and non-attractive (hard of impossible for use). According to the evaluation, the Opatow region deposits fall into two categories: easy to exploit or somewhat harder to exploit.
Przedstawiono podstawowe kierunki zagospodarowania odpadow z produkcji węgla kamiennego w KWK "Piast". W kopalni powstają dwa głowne typy odpadow - odpady pochodzące z robot przygotowawczych i udostępniających oraz odpady popłuczkowe. Obecnie są one przewaznie składowane na hałdach a zaledwie około 10% znajduje zastosowanie w pracach rekultywacyjnych, przy technicznej niwelacji terenu, budowie obwałowań rzek itp. W ostatnich latach kopalnia podjęła szereg działań mających na celu zwiększenie stopnia gospodarczego wykorzystania powstających odpadow. Jednym z najbardziej obiecujących jest wykorzystanie odpadow gruboziarnistych, w których przeważający udział stanowią piaskowce, do produkcji dołowych kruszyw łamanych. Wykonane badania techniczno-jakościowe pozwoliły na uzyskanie odpowiedniej aprobaty technicznej. Ewentualne podjęcie produkcji kruszyw wymaga jednak inwestycji na zakup układów przeróbczych.
EN
The paper presents methods of utilization of gangue obtained during exploitation and processing of hard coal in the "Piast" coal mine. At present, all these materials are treated as tailings, being maliny dumped in mine waste dump, with minor quantities used in land reclamation, road construction or in construction of river embankments. The sandstones are very important types of barren rocks, so the "Piast" coal mine decided to start produce crushed aggregates on the basis of sandstone mining and processing wastes. After the tests made according to the Polish standards, the "Piast" coal mine obtained the technical approval for the crushed aggregates production. Such production should be implemented in the coming type.
W pracy scharakteryzowano trendy w rozwoju krajowej podaży kruszyw naturalnych łamanych. Przedstawiono problematykę kruszyw z żużli hutniczych, coraz istotniejszych substytutow tradycyjnych kruszyw łamanych wytwarzanych z kopalin skalnych. Opisano znaczenie importowanych kruszyw naturalnych łamanych na krajowym. Poddano analizie regionalne zrożnicowanie relacji podaży i popytu kruszyw, jak rownież regionalne zrożnicowanie ich cen oraz przedstawiono przesłanki dalszego rozwoju krajowego popytu na kruszywa naturalne łamane.
EN
The paper presents current trends of domestic natural crushed aggregates supply. Production of aggregates from slag, being increasingly important as substitutes of traditional crushed aggregates, are discussed. Importance of imported crushed aggregates on the domestic market are analysed. Regional variability of supply/demand relationships and prices, are presented. Finally, perspectives of further development of domestic demand for natural crushed aggregates are discussed.
12
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
The paper presents sources and production of mineral aggregates in Poland in recent years, as well as characterise developments of their domestic market in the 1990s. Relationships between various groups of aggregates are discussed. Importance of foreign trade of aggregates is also taken into account. As a summary, future outlook of domestic market of aggregates is anticipated.
PL
Artykuł prezentuje źródła i produkcję kruszyw mineralnych w Polsce w ostatnich latach, jak również charakteryzuje rozwój ich krajowego rynku w latach dziewięćdziesiątych. Przedstawione są także relacje pomiędzy poszczególnymi grupami kruszyw, a także znaczenie obrotów międzynarodowych tą grupą surowców. W podsumowaniu przedstawiono przewidywany rozwój krajowego rynku kruszyw w najbliższych latach.
JavaScript jest wyłączony w Twojej przeglądarce internetowej. Włącz go, a następnie odśwież stronę, aby móc w pełni z niej korzystać.