Przedstawiono przegląd mikrodeformacji gruntu powstających w wyniku filtracji. Omówiono różne zjawiska objęte ogólną nazwą mikrodeformacji filtracyjnych gruntu: sufozja (mechaniczna, wewnętrzna, zewnętrzna, kontaktowa), erozja (wewnętrzna, zewnętrzna, kontaktowa, szczelinowa), kolmatacja mechaniczna (wewnętrzna, zewnętrzna) oraz inne deformacje.
EN
The article presents a review of micro-deformations of soils originating as a result of filtration. It discusses different phenomenon referred to commonly as filtrational micro-deformations of soils: suffosion (mechanical, internal, external, contact), erosion (internal, external, contact, crevice), mechanical colmatation (internal, external) and other deformations.
Filtracja to proces technologiczny polegający na rozdziale fazy stałej od ciekłej. Ścieki kierowane do procesu filtracji grawitacyjnej stanowią roztwór chemiczny jednofazowy lub są mieszaniną zawartych w fazie ciekłej zanieczyszczeń stałych (układ dwufazowy - ciekły) [4, 6]. Zatrzymywanie zanieczyszczeń ze ścieków o charakterze mieszaniny polega na mechanicznym działaniu warstwy filtracyjnej, przez klinowanie w jej porach zanieczyszczeń stałych tj. kolmatację [8, 10]. Proces kolmatacji jest zjawiskiem złożonym, w którym obok mechanicznego zatrzymania fazy stałej w złożu porowatym, mogą zachodzić zjawiska kolmatacji fizycznej, chemicznej oraz biologicznej [2, 3]. Kolmatacja fizyczno-chemiczna wywołana jest adsorpcją cząstek fazy stałej ścieków na powierzchni ziaren warstwy filtracyjnej, najczęściej w warunkach polaryzacji elektrostatycznej tych ziaren. Kolmatacja chemiczna wywołana jest osadzaniem się na ziarnach osadu w postaci węglanów wapnia i związków żelaza oraz innych substancji mineralnych nierozpuszczalnych w danych warunkach. Proces kolmatacji chemicznej potęguje się wraz ze wzrostem prędkości przepływu. Kolmatacja biologiczna wywołana jest zatrzymaniem w osadzie bakterii, których aktywność może zwiększyć proces kolmatacji [12]. Analiza wypływu poszczególnych parametrów na przebieg procesu filtracji pozwala stwierdzić, że precyzyjny opis filtracji jest trudny, dlatego niezbędne są eksperymenty prowadzone w możliwie szerokim zakresie zmienności parametrów, by opis procesu filtracji był możliwie dokładny [1, 5, 7, 9]. Celem niniejszej pracy była analiza wpływu wielkości uziarnienia frakcji stałej tworzącej kolmatację na zmianę wartości zagęszczenia masowego fazy stałej oraz współczynnika filtracji i kolmatacji w procesie filtracji grawitacyjnej na złożu porowatym.
EN
Colmatation during filtration process consists in mechanical stopping of solids in the porous deposit. Three types of colmatation may take place in the same time: physical, chemical and biological. Physical and chemical colmatation is caused by adsorption of solids from wastewater on the surface of grains of filtration layer, most often under conditions of electrostatic polarization of those grains. Chemical colmatation is caused by embedding of calcium carbonates, iron compounds and other mineral substances indissoluble under given conditions on grains of filtration layer. The process of chemical colmatation increases along with the growth of flow velocity. Biological colmatation is caused by stopping bacteria in the filtration layer. Bacteria activity can enlarge the colmatation process. Analysis of the influence of individual parameters on the colmatation during filtration process allows to affirm that the precise description of this phenomenon is very difficult, that is why experiments in as wide as possible range of parameters variability in order to create accurate description of the filtration process. The aim of this research was to analyse influence of fraction of solids causing colmatation on the value of solids concentration in filtrate and value of filtration and colmatation coefficients during gravitational filtration on porous bed. Experiments were conducted with the use of the filtration deposit from Water Treatment Plant in Koszalin. Crumbled carbon was used as a solid fraction of filtrated suspension. Its colour was In clear contrast with grains of deposit which allowed visual observation of colmatation during gravitational filtration. The investigations showed, that the smallest fraction of the suspension solid phase fi K?<0.04 mm was stopped in the whole volume of the filtration bed. But when inflowing volume was greater several so-called colmatation blockades were created, limiting flow on different heights of the bed. When medium fraction size of solids in the suspension fi K?<0.063÷0.08> mm was investigated particles of suspension were uniformly stopped mainly in the upper part of the filtration bed. When the volume of suspension was bigger, less colmatation blockades were created but they were. In the case of the biggest fraction size of solids in the suspension fi K elem?<0.08÷0.125> mm, solid phase of suspension was stopped in the superficial layer of filtration bed (about 1 cm below surface of the bed). Colmatation blockades arising in the porous bed caused decrease of filtration coefficient, and at the same time increase of colmatation coefficient (1
W poszukiwaniu miejsca bezpiecznego składowania odpadowych wód złożowych, towarzyszących eksploatacji gazu ziemnego, zwrócono uwagę na wyeksploatowane gazonośne struktury geologiczne. Na efektywność procesu zatłaczania wody odpadowej istotny wpływ ma przepuszczalność strefy przyodwiertowej oraz stan fizykochemiczny zatłaczanej cieczy, a zwłaszcza obecność w niej składników kolmatogennych. Kolmatacja skał może być spowodowana zarówno obecnością w wodzie złożowej widocznej makroskopowo zawiesiny mineralnej, jak i stałymi produktami powstającymi w wyniku reakcji chemicznych, przebiegających w środowisku utleniającym. Konieczne jest zatem usuwanie z odpadowej wody przeznaczonej do zatłaczania składników kolmatogennych zarówno pochodzenia pierwotnego jak i wtórnego. Przeprowadzone zostały badania laboratoryjne nad wstępnym oczyszczeniem określonej wody złożowej, która mogłaby być już bezpiecznie deponowana w górotworze. Celem badań było określenie i wyeliminowanie składników sprzyjających kolmatacji górotworu, przy wykorzystaniu procesów fizykochemicznych.
EN
In search of a safe storage place for the deposit waste water, accompanying of gass exploatation, attention focused on depleted geological structures of gas accumulation. The effectiveness of the injection process of waste-water is influenced by the permeability of the near-well zone and the physicochemical properties of the injected liquid, especially the presence of colmatogenic components. The colmatation of rocks may be caused either by the presence of macroscopically visible mineral suspended solids in the deposit water, or solid products of chemical reactions in the oxidation environment. Therefore it is necessary to remove primary and secondary colmatogenic components from the waste-water to be disposed in the rock mass. Laboratory research has been done on introductory cleaning of particular deposit water, which could be safely stored in the rock formation. The purpose of the research was to define and to eliminate components, which are conducive to silting-up of the rock mass, by physicochemical processes.
Zjawisko kolmatacji w procesie filtracji polega na mechanicznym zatrzymaniu fazy stałej w złożu porowatym. Jednocześnie mogą zachodzić zjawiska kolmatacji fizycznej, chemicznej oraz biologicznej. Kolmatacja fizyczno-chemiczna wywołana jest adsorpcją cząstek fazy stałej ścieków na powierzchni ziaren warstwy filtracyjnej, najczęściej w warunkach polaryzacji elektrostatycznej tych ziaren. Kolmatacja chemiczna wywołana jest osadzaniem się na ziarnach warstwy filtracyjnej osadu w postaci węglanów wapnia i związków żelaza oraz innych substancji mineralnych nierozpuszczalnych w danych warunkach. Proces kolmatacji chemicznej potęguje się wraz ze wzrostem prędkości przepływu. Kolmatacja biologiczna wywołana jest zatrzymaniem w osadzie bakterii, których aktywność może zwiększyć proces kolmatacji. Analiza wypływu poszczególnych parametrów na przebieg kolmatacji w procesie filtracji pozwala stwierdzić, że precyzyjny opis tego zjawiska jest bardzo trudny, dlatego niezbędne są eksperymenty w możliwie szerokim zakresie zmienności parametrów, tak aby opis procesu filtracji był możliwie dokładny.
EN
Colmatation during filtration process consists in mechanical stopping of solids in the porous deposit. Three types of colmatation may take place in the same time: physical, chemical and biological. Physical and chemical colmatation is caused by adsorption of solids from wastewater on the surface of grains of filtration layer, most often under conditions of electrostatic polarization of those grains. Chemical colmatation is caused by embedding of calcium carbonates, iron compounds and other mineral substances indissoluble under given conditions on grains of filtration layer. The process of chemical colmatation increases along with the growth of flow velocity. Biological colmatation is caused by stopping bacteria in the filtration layer. Bacteria activity can enlarge the colmatation process. Analysis of the influence of individual parameters on the colmatation during filtration process allows to affirm that the precise description of this phenomenon is very difficult, that is why experiments in as wide as possible range of parameters variability in order to create accurate description of the filtration process.
Zatłaczanie wód złożowych do górotworu poprzez odwierty chłonne powinno być prowadzone przy spełnieniu wymogów dotyczących bezpiecznego prowadzenia prac górniczych i ochrony środowiska. Problem ten ma szczególne znaczenie zwłaszcza przy wykorzystaniu do celów zatłaczaniu odwiertów zastawionych lub przeznaczonych do likwidacji. W artykule przedstawiono kryteria doboru odwiertów chłonnych oraz zakres niezbędnych badań konstrukcji odwiertów poeksploatacyjnych przeznaczonych do zatłaczania wód złożowych do górotworu. Zaprezentowano również wyniki badań laboratoryjnych wód złożowych o znanych właściwościach fizykochemicznych, których celem było określenie i wyeliminowanie pierwotnych czynników sprzyjających kolmatacji strefy przyodwiertowej.
EN
Reservoir water injection to the rock mass through disposal wells should meet mining and environmental safety requirements. This problem is of special significance in the case of wells that are either abandoned wells or to be closed. The selection criteria for disposal wells and range of necessary tests and analyses of post-exploitation wells' construction designed for injection of reservoir water are presented in the paper. The results of laboratory analyses of reservoir water of known physicochemical properties were used for determining and eliminating original factors favorable to the colmatation of the near-well zone.
6
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
Evaluation of colmatation phenomenon in devices for artificial infiltration of precipitation waters. Research results showing high efficiency of geofibres in stopping pollution particles. Results of modelling water levels changes during percolation from underground reservoirs to infiltration, including the time of their exploitation.
7
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
Unieszkodliwianie wód kopalnianych ze względu na powszechność i skalę zjawiska stanowi poważny problem w przemyśle wydobywczym. W artykule poddano ocenie możliwość odprowadzania odpadowych wód kopalnianych do poeksploatacyjnych wyrobisk. Jak wykazały nasze wcześniejsze rozważania teoretyczne w każdym środowisku wodnym - w tym również i w wodach o znacznym stopniu zasolenia - istnieje życie biologiczne, uwarunkowane składem chemicznym naturalnego podłoża, a przede wszystkim obecnością składników o charakterze biogennym. W wyniku przemian biochemicznych zachodzących przy współudziale mikroorganizmów mogą tworzyć się produkty sprzyjające kolmatacji złoża. W celu oceny możliwości i skali wystąpienia tego niekorzystnego zjawiska przeprowadzono kompleksowe badania rozpoznawcze z udziałem dwóch różnych solanek, a następnie przedyskutowano efekt ich zmieszania ze względu na możliwe konsekwencje.
EN
The treatment of mine's discharge waters is a serious extraction problem, as the scale and common character of this phenomenon are considerable. A method for discharging mine's waters to the abandoned workings was assessed. It follows from earlier theoretical considerations that biological life exists in all water environments, saline waters including. It is conditioned by the chemical composition of natural soil and presence of biogenic components. The results of biochemical processes taking place in the presence of microorganisms, products favourable to the colmatation of the deposit. To evaluate the possibility and scale of this unfavourable phenomenon, complex experiments were made with the use of two brines. The consequences of their mixing were discussed in the paper.
JavaScript jest wyłączony w Twojej przeglądarce internetowej. Włącz go, a następnie odśwież stronę, aby móc w pełni z niej korzystać.