Rozpoznanie i udostępnianie złóż niekonwencjonalnych stanowi ogromne wyzwanie. Złoża te ze względu na swoją nietypowość, objawiającą się ograniczonymi właściwościami filtracyjnymi, wymagają indywidualnego podejścia i wykorzystania specyficznych rozwiązań. Obejmują one między innymi wyznaczanie stref o wyższym potencjale węglowodorowym, tzw. sweet spotów, dowiercanie się do złoża przy wykorzystaniu technologii wiercenia poziomego czy planowanie, jak też przeprowadzanie zabiegów stymulacji skał na drodze szczelinowania hydraulicznego. Analiza odpowiedniej kombinacji parametrów w tym przypadku może okazać się kluczowa i dostarczać niezwykle istotnych informacji o złożu. Parametry sprężyste, jako jedne z istotniejszych parametrów pozwalających scharakteryzować złoże, np. pod kątem podatności skał na szczelinowanie, wymagają między innymi dostępności informacji o przebiegu fali poprzecznej Vs, która w przeciwieństwie do danych dotyczących prędkości fali podłużnej Vp, jest rzadko mierzona w standardzie krajowym. W związku z tym w niniejszym artykule omówiono wielowariantową predykcję prędkości fali poprzecznej przy wykorzystaniu znanych zźliteratury i zmodyfikowanych modeli teoretycznych, w tym modelu Castagny oraz Greenberga i Castagny. Wykorzystując otrzymane wyniki, obliczono parametry sprężyste, na których podstawie w kolejnym etapie możliwa była interdyscyplinarna charakterystyka formacji złożowej, np. w aspekcie oceny podatności formacji złożowej na szczelinowanie hydrauliczne i powstanie tym samym szczelin technologicznych stanowiących ścieżkę migracji dla płynów złożowych. Bazując na różnych rozwiązaniach, opracowano w skali otworów wiertniczych 5 wariantów prędkości fali poprzecznej, której wyniki następnie posłużyły do obliczenia modułów sprężystych: modułu Younga iźwspółczynnika Poissona. Ponieważ analizowany obszar badań charakteryzował się dostępnością danych o prędkości fali poprzecznej we wszystkich 4 analizowanych otworach, możliwa była weryfikacja wyników estymowanych parametrów. W dalszej kolejności do przestrzennej charakterystyki złoża zastosowano warianty obliczeń modułu Younga, wykorzystując w procesie integracji dane sejsmiczne. Analizę prowadzono w ordowicko-sylurskich formacjach łupkowych zdeponowanych w basenie bałtyckim, w interwałach wzbogaconych w materię organiczną.
EN
: Exploration and development of the hydrocarbons reservoir in unconventional rock formation is a huge challenge. Due to their specific nature, which is manifested by limited filtration properties, they require an appropriate approach and the use of specific solutions. They include, among others, the determination of zones with higher hydrocarbon potential – so called sweet spots, application of horizontal drilling technology, or designing as well as performing rock stimulation treatments of rocks usually with low or almost zero permeability with the use of hydraulic fracturing. The analysis of the right combination of parameters in this case can be essential and provide extremely important information about the reservoir in an unconventional rock formation. As one of the most important parameters allowing, among others, to characterize the reservoir in terms of rock susceptibility to hydraulic fracturing, elastic properties require the availability of shear wave Vs, which in contrast to compressional wave Vp in the Polish standard is measured rarely. Therefore, in this paper, a multivariate prediction of shear wave velocity was developed with the use of theoretical models known from the literature and modified, based on which we estimate the elastic parameters. Using the obtained results, the elastic parameters were calculated on the basis of which, in the next stage, interdisciplinary characterization of reservoir formation is possible, e.g. in the aspect of assessing the reservoir formation susceptibility to hydraulic fracturing and thus creating technological fractures constituting the migration path for reservoir fluids. Based on different solutions, 5 variants of shear wave velocity were developed in the borehole scale, the results of which were then used to calculate the elastic modules: the Young modulus and the Poisson ratio. Because of the availability of the measured shear wave in each analyzed wellbores, it was possible to verify the results of the estimated variants. Subsequently, for the purpose of spatial characterization of the reservoir, calculated variants of the Young modulus were integrated with the seismic data. The analysis was conducted in Ordovician – Silurian shale formations in the Baltic Basin, at intervals enriched with organic matter.
The mid-Ludfordian pronounced, positive carbon isotope excursion (CIE), coincident with the Lau/kozlowskii extinction event, has been widely studied so far in shallow-water, carbonate successions, whereas its deep-water record remains insufficiently known. The aim of this research is to reconstruct the sedimentary environments and the palaeoredox conditions in the axial part of the Baltic-Podolian Basin during the event. For these purposes, the Pasłęk IG-1 core section has been examined using microfacies analysis, framboid pyrite diameter and carbon isotope measurements. The prelude to the event records an increased influx of detrital dolomite interpreted as eolian dust, coupled with a pronounced decrease in the diameter of the pyrite framboids, indicating persistent euxinic conditions across the event. The event climax is recorded as the Reda Member and consists of calcisiltites, composed of calcite microcrystals (‘sparoids’), which are interpreted as suspensoids induced by phytoplankton blooms in the hipersaturation conditions present in the epipelagic layer of the basin. Both the prelude and climax facies show lamination, interpreted as having resulted from periodical settling of marine snow, combined with hydraulic sorting within a ‘benthic flocculent layer’, which additionally may be responsible for a low organic matter preservation rate due to methanogenic decomposition. Contrary to the observed basinward CIE decline in the benthic carbonates in the basin, the Reda Member records an extremely positive CIE (up to 8.25‰). Given the pelagic origin of the sparoids, the CIE seems to record surface-water carbon isotope ratios. This points to a large carbon isotope gradient and kinetic fractionation between surface and bottom waters during the mid-Ludfordian event in a strongly stratified basin. The Reda facies-isotope anomaly is regarded as undoubtedly globally triggered, but amplified by the stratified and euxinic conditions in the partly isolated, Baltic-Podolian basin. Hence, the common interpretation of the basin record as representative for the global ocean needs to be treated with great caution.
W artykule przedstawiono wyniki obliczeń ciepła radiogenicznego (A) wykonanych dla utworów syluru i ordowiku w otworach wiertniczych L-1, K-1, O-2, B-1 i W-1 położonych w basenie bałtyckim. Wykorzystano w tym celu pomiary geofizyki otworowej – spektrometryczne profilowanie gamma (naturalnej promieniotwórczości) oraz pomiary gamma-gamma (profilowanie gęstości objętościowej). Bardzo wysokimi wartościami ciepła radiogenicznego charakteryzowały się osady sylurskich iłowców bitumicznych ogniwa z Jantaru oraz ordowickie ilasto-mułowcowe utwory formacji z Sasina. Są to utwory uznawane za potencjalne sweet spoty z uwagi na podwyższoną zawartość materii organicznej. W obu jednostkach litostratygraficznych zaobserwowano podwyższoną naturalną promieniotwórczość oraz wyraźnie obniżoną gęstość objętościową wywołane obecnością kerogenu. Połączona analiza spektrometrycznego profilowania gamma i profilowania gęstości wykazała, że za wyższą produkcję ciepła radiogenicznego w tych jednostkach odpowiedzialna jest przede wszystkim podwyższona koncentracja uranu. Anomalnie wysokie wartości ciepła radiogenicznego zaznaczały się również w ordowickich iłowcach glaukonitowych formacji ze Słuchowa, w których stwierdzono wyraźny wzrost koncentracji potasu, toru i uranu. Należy zaznaczyć, że utwory czarnych łupków bitumicznych z Jantaru oraz iłowce i mułowce z Sasina charakteryzowały się dużą zmiennością obliczonego parametru A. W prezentowanej pracy przeanalizowano także relacje między obliczonymi wartościami ciepła radiogenicznego a: całkowitym natężeniem promieniowania gamma z pomiaru spektrometrycznego, prędkościami fal podłużnych oraz gęstością objętościową. Zależności określono dla poszczególnych jednostek litostratygraficznych syluru i ordowiku. Podobne relacje ciepła radiogenicznego z profilowaniem gamma zaobserwowano we wszystkich analizowanych otworach z wyjątkiem otworu L-1, w którym sylurskie i ordowickie formacje bogate w kerogen wykazały inną charakterystykę. Zauważono również wyraźne obniżanie się ciepła radiogenicznego ze wzrostem prędkości fal podłużnych. Szczegółowa analiza danych wykazała silne relacje między prędkością a zawartością toru i potasu, które są wskaźnikami minerałów ilastych, oraz zawartością uranu, związanego z obecnością substancji organicznej. Podobny związek pokazujący tendencję obniżania się ciepła radiogenicznego zaobserwowano dla wzrastających wartości gęstości objętościowej analizowanych utworów.
EN
The paper presents results of computations of the radioactive heat production (A) for the Silurian and Ordovician rocks in the L-1, K-1, O-2, B-1, and W-1 wells located in the Baltic Basin. For this purpose, well logging data – spectral gamma (intensity of the natural radioactivity) and gamma-gamma (bulk density) logs were used. Silurian deposits of the Jantar Bituminous Black Claystone Member and Ordovician deposits of the Sasino Claystone Formation were characterised by very high values of the radiogenic heat. These units are considered as sweet spots due to a high concentration of organic matter. Increased natural radioactivity and significantly reduced bulk densities caused by the presence of kerogen were observed in both lithostratigraphic units. A joint analysis of the spectral gamma ray log and the density logs showed that the increased radiogenic heat production in these formations was mainly caused by a higher concentration of uranium. Abnormally high values of radiogenic heat were also observed in the Ordovician glauconitic claystones of the Słuchowo Formation, where an increase in potassium, thorium, and uranium concentrations was detected. It should be noted that the deposits of the black claystones of the Jantar Member, and the claystones and mudstones of the Sasino Formations were characterised by high variability of the calculated parameter A. The presented article investigated the relationship between the calculated values of radiogenic heat and natural radioactivity, the velocity of longitudinal waves, as well as between bulk density. The relations were determined for the Silurian and Ordovician deposits. Similar relations between the radiogenic heat and the gamma ray log were observed in all wells except the L-1 well, in which Silurian and Ordovician formations rich in kerogen revealed a different characteristic. A significant decrease in radiogenic heat values was observed with the increase in P wave velocity. Detailed data analyses showed strong relationships between velocity and the content of thorium and potassium, which are the indicators of clay minerals, but also the content of uranium, which is associated with the organic matter presence. A similar relation showing a tendency of decreasing radiogenic heat was obtained for increased bulk densities of the formations.
4
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
This paper presents an application of rock physics templates constructed with the use of the granular effective medium theory and the shale model to estimate the elastic properties of the Silurian and Ordovician shale formations from the Baltic Basic, Poland. The author uses available logging data from three nearby wells and their petrophysical interpretation to distinguish various lithologies and to determine average matrix mineral composition of each lithology group, essential in further rock physics modelling. Anisotropy estimation and investigation of the relation between various petrophysical parameters precede the rock physics modelling. The logging data cross-plotted in Vp/Vs/ ratio–acoustic impedance domain reveals distinct compaction trend for shales, which is not followed by shales with increased organic matter and calcareous deposits. These two lithology groups present own trends, which are related to increasing kerogen and carbonate minerals contents, respectively. The trends are the subject of rock physics modelling. Granular effective medium rock physics templates are constructed for each lithology group. The rock physics analyses reveal that the elastic properties of strongly compacted shales, including shales with organic matter, might be successfully described by the lower modified Hashin–Shtrikman bound, which is useful in compaction trend modelling. Marly deposits can be modelled in a similar way to shales. The upper modified Hashin– Shtrikman bound provides a better template for carbonates as it models the cementation process. The shale model provides independent rock physics template for shales. Comparison of these two approaches shows that the granular effective medium method better describes the elastic properties of the analysed formations. The paper includes also the proposition of the final rock physics template constructed for the Silurian and the Ordovician formation from the Baltic Basin that can contribute to a better understanding of the elastic properties of the lower Paleozoic shale plays in Poland.
Anizotropia oznacza zróżnicowanie, między innymi, parametrów sprężystych w zależności od kierunku, w jakim są one mierzone. Serie anizotropowe mogą tworzyć się w wyniku procesów depozycji oraz naprężeń tektonicznych ściskających i rozciągających. Przy interpretacji danych geofizyki otworowej, w zależności od skali zjawiska, anizotropię możemy rozpatrywać jako makro- lub mikroanizotropię. Makroanizotropia będzie związana z warstwowaniem formacji skalnych, np. łupki ilaste przeławicone wkładkami piaskowca czy mułowca. Mikroanizotropia jest związana z wewnętrzną strukturą, np. frakcyjne ułożenie ziaren o różnej wielkości lub wydłużone w jednym kierunku przestrzenie porowe itp. Problemem anizotropii własności sprężystych skał i jej wpływem na rejestrowane prędkości w profilowaniach akustycznych w otworach zajmowano się na świecie od wielu lat. Teoretyczne modelowania „odpowiedzi” sond akustycznych w skałach piaskowcowo-ilastych zakładają najczęściej uproszczone ośrodki anizotropowe. Najbardziej znane są opisane przez Thomsena [17], parametry anizotropii ε, γ i δ, charakterystyczne dla modelu z heksagonalną symetrią (ang. transverse isotropy – TIV). Zauważono, na podstawie badań laboratoryjnych, że parametry ε, γ przyjmują najczęściej wartości dodatnie, a parametr δ wartości zarówno dodatnie, jak i ujemne. W pracy przedstawiono próby obliczenia parametrów anizotropii własności sprężystych dla utworów ilasto-mułowcowych syluru i ordowiku w kilku otworach leżących w basenie bałtyckim. Zastosowano metodę przedstawioną w publikacji [11]. Metoda ta stworzyła możliwość określenia parametrów ε i γ w przypadku poziomo warstwowanych łupków i prostopadłych do nich otworów. Pomiary geofizyki otworowej, a w szczególności dane rejestrowane akustycznymi sondami dipolowymi umożliwiły określanie prędkości fal podłużnych P i poprzecznych SFast i SSlow oraz obliczanie parametrów Thomsena ε i γ. Uzyskane rezultaty, porównane z otrzymanymi wynikami dla podobnych utworów łupków gazonośnych publikowanymi w literaturze, potwierdziły poprawność metody i podobieństwo zakresu zmienności parametrów ε, γ [vide 17, 20, 22].
EN
Anisotropy occurs in rocks and strongly affects their elastic properties. It means the differentiation of physical parameters depending on the direction in which these parameters are measured. Anisotropic series can be formed as a result of deposition processes and tectonic compressive and tensile stresses. In the interpretation of well logging data, depending on the scale of the phenomenon, anisotropy can be considered as macro- or micro-anisotropy. The macro-anisotropy will be associated with the thin-layer beds of rock formations, e.g. clay shales laminated with layers of sandstone or siltstone. The micro-anisotropy is related to the internal structure, e.g. fractional distribution of grains of different sizes or pore spaces elongated in one direction, etc. The problem of rock anisotropy and its effect on recorded velocities in acoustic log in boreholes, has been studied for many years globally. Theoretical modeling of the “response” of acoustic tools in sandstone and clay rocks usually assumes simplified anisotropic media. The best-known ones are described by Thomsen [17], anisotropy parameters ε, γ and δ characteristic for the model with hexagonal symmetry (transverse isotropy – TIV). It was noticed, on the basis of laboratory tests, that parameters ε, γ usually take positive values and parameter δ both positive and negative values. The paper presents the attempts to calculate the parameters of elastic anisotropy, for the Silurian and Ordovician clayey silty deposits in several boreholes located in the Baltic basin. The method presented in publication [11] has been applied. This method has created the possibility to determine the parameters ε and γ for horizontally layered shales and perpendicular boreholes to them. The measurements of well logging, and in particular the data recorded with acoustic dipole probes, made it possible to determine the velocity of the longitudinal P and transverse waves of SFast and SSlow and to calculate the Thomsen ε and γ parameters. The obtained results, compared with the results for similar gas-bearing shale, published in the literature, confirmed the correctness of the method and the similarity of the variability range of ε, γ parameters. [vide 17, 20, 22].
W niniejszej pracy zawarto wyniki badań parametrów sprężystych pomierzonych akustyczną sondą dipolową lub obliczonych na podstawie teoretycznych modeli z kilku otworów położonych w basenie bałtyckim i trzech na szelfie. Badania ograniczono do pięciu formacji, poczynając od charakterystycznego poziomu sylurskiego ogniwa mułowców wapnistych z Redy, stanowiącego reper sejsmiczny Sb, a kończąc na kambrze środkowym – poziom Paradoxides paradoxissimus (PP). Zauważono pewne podobieństwa w kształtowaniu się takich parametrów sprężystych jak: prędkości fal podłużnych i poprzecznych, modułów Younga, odkształcenia objętości i postaci – w analizowanych otworach basenu bałtyckiego i odwierconych na szelfie. Otwory te znajdują się w strefie średniej perspektywności dla ropy naftowej i kondensatu oraz dobrej dla gazu ziemnego [14]. Przedstawiona charakterystyka parametrów sprężystych może być wykorzystana w modelowaniach sejsmicznych do badania zmienności poziomów stratygraficznych i wyjaśnienia szeregu problemów pojawiających się przy zintegrowanej interpretacji danych geofizyki otworowej i sejsmicznych pól falowych. Wspomaga również ocenę skał ilastych pod kątem prognozowania zabiegów szczelinowania hydraulicznego i udostępniania węglowodorów ze skał zbiornikowych o niskich przepuszczalnościach. Skały te charakteryzują się zróżnicowaną „kruchością” (brittleness), którą można rozpatrywać w aspekcie składu mineralnego i parametrów sprężystych, takich jak współczynnik Poissona, moduł Younga, moduł odkształcenia objętości, postaci oraz stałe Lamégo.
EN
The paper shows the results of studies of elastic parameters determined on the basis of well acoustic measurements and theoretically modeled in selected boreholes located in the Baltic Basin and offshore Baltic Sea. The study was limited to five formations, starting from the characteristic level of the Silurian Reda calcareous sandstone Member, which is the seismic Sb benchmark and ending with the Middle Cambrian level Paradoxides Paradoxissimus (PP). It was noted, that there were similarities in the distribution of the elastic parameters, such as the velocity of compressed and shear waves, dynamic Young’s modulus, bulk and shear moduli in analyzed boreholes in the Baltic Basin and those drilled in the shelf. These boreholes are located in a zone of average prospects for oil and condensate and good for natural gas [14]. The presented characteristics of elastic parameters may be used in seismic modeling to study the variability of stratigraphic levels and to clarify a number of problems occurring during the integrated data interpretation of well logs and seismic wave fields. It also supports the evaluation of clay rocks for the prediction of hydraulic fracturing and the production of hydrocarbons from reservoir rocks with low permeability. Sedimentary rocks are differentiated in brittleness, which can be seen in terms of the mineral composition and elastic parameters, such as Poisson’s ratio, Young’s modulus, and bulk and shear moduli as well as Lamé’s constant.
W ramach projektu BlueGas w obszarze basenu bałtyckiego z utworów syluru i ordowiku opisano i przeanalizowano dostępne rdzenie wiertnicze z 30 otworów. Materiał pozwolił na wyróżnienie facji osadowych, które zgrupowano w zespoły facjalne. W utworach ordowiku wyróżniono cztery zespoły (ZFI-ZFIV), które reprezentują 4 formacje wyróżnione wcześniej w literaturze. Zespoły te powstały w środowiskach sedymentacji związanych z płytkim szelfem (wewnętrznym) w warunkach zmian WPM i można odnieść je do sekwencji depozycyjnych III rzędu, kontrolowanych globalnymi zmianami poziomu morza. Mała miąższość utworów ordowiku, przy równocześnie niewielkiej zmienności głębokości basenu sedymentacyjnego, może wskazywać na bardzo wolne tempo depozycji oraz w miarę jednolite i bardzo wolne tempo subsydencji w całym basenie. W utworach syluru również wyróżniono 4 sekwencje depozycyjne III rzędu, zbudowane z zespołów facjalnych (ZFV-ZFXII). Nie są one przypisane do jednostek litofacjalnych wydzielanych w literaturze poza formacją z Pasłęka. Warunki depozycji tych utworów można wiązać ze środowiskiem szelfowym, od szelfu zewnętrznego po szelf wewnętrzy, z migracją facji proksymalnych o wyraźnej deltowej genezie na przełomie wenloku i ludlowu w kierunku centrum basenu (z W i SW na E i NE). Kolejne zespoły facjalne w najwyższych częściach syluru (wyższy ludlow i przydol) można odnieść do w miarę jednolitego typu sedymentacji w warunkach stopniowego spłycania sylurskiego basenu. Duża miąższość utworów syluru, przy równocześnie niewielkiej i zmiennej w czasie głębokości basenu oraz niskim tempie sedymentacji, może wskazywać na wysokie tempo subsydencji w całym basenie.
EN
Under the BlueGas project in the area of Baltic Basin from the Ordovician and Silurian deposits, available cores from 30 boreholes have been described and analyzed. The core materials allowed to distinguish facies and facies association. In the Ordovician section four facies associations (ZFI-ZFIV) have been distinguished which represent four previously highlighted in the literature formations. These facies association developed in sedimentary environments associated to the shallow shelf (inner shelf) in the conditions of the relatively sea-level changes and can be interpreted as third order depositional sequence controlled by global sea-level changes. Small thickness of the Ordovician deposits with a small variation of the depth of the sedimentary basin may indicate a very slow rate of deposition and reasonably uniform and very slow subsidence of the basin. In the Silurian deposits four depositional sequences of third order have also been distinguished. They are not assigned to the lithofacies units described in the literature except the Pasłęk Fm. The depositional conditions of these facies associations (ZFV-ZFXII) can be linked with the shelfal sedimentary environments (from the outer to inner shelf) with migration of the proximal deltaic facies in the late Wenlock and Ludlow towards the central part of the basin (from the W and SW to E and NE). Subsequently the next facies associations in the highest part of the Silurian section (the late Ludlow and Pridoli) can be referred to the uniform type of sedimentation in the conditions of gradual shallowing upward of the Silurian basin. The large thickness of the Silurian deposit with a small and variable in time depth of the basin and the low rate of sedimentation (at the same time) may indicate a high rate of subsidence of the basin.
Porównano wybrane parametry petrofizyczne wyznaczone w wyniku badań laboratoryjnych na próbkach skał i profilowań geofizyki otworowej w odwiertach B8-Z4/2012, B21-2/2014 i Lu-1/2011 w interwałach głębokości odpowiadających formacji iłowców z Pasłęka razem z ogniwem łupków bitumicznych z Jantaru, formacji wapieni i iłowców z Prabut oraz formacji iłowców z Sasina. Celem było pokazanie niejednorodności skał sylurskich i ordowickich występujących w basenie bałtyckim. Wartości porównywanych parametrów zestawiono w tabeli oraz zilustrowano na histogramach i wykresach krzyżowych.
EN
Selected petrophysical parameters from the laboratory measurements and results of well logging from the B8-Z4/2012, B21-2/2014 and Lu-1/2011 boreholes were compared in the depth intervals related to the claystone Pasłęk Formation including bituminous shale Jantar Member, and claystone Sasino Formation. The goal was to reveal non-homogeneity of the Silurian and Ordovician formations in the Baltic Basin. Values of the compared parameters are presented in a table and illustrated in histograms and plots.
Artykuł przedstawia wyniki przeprowadzonych prac z zakresu interpretacji profilowań otworowych i modelowania geologicznego w wybranych strefach basenu bałtyckiego. Analizowano cechy formacji łupkowych determinujące ich perspektywiczność jako niekonwencjonalnych złóż węglowodorów. Ocenie poddawano zakresy wartości parametrów petrofizycznych i geochemicznych, jak również ich przestrzenną zmienność. Analizowano profile otworowe i modele geologiczne w rejonie Opalino – Lubocino, Wysina i Borcza oraz strefy struktur B8 i B21 na Morzu Bałtyckim. Przedmiotem zainteresowania były takie parametry interwałów łupkowych, jak miąższość, zawartość materii organicznej TOC, porowatość, nasycenie mediami złożowymi, skład mineralogiczny oraz zasoby geologiczne węglowodorów nasycających formacje łupkowe. Przedstawiono możliwości wykorzystywania wyników interpretacji otworowych oraz modelowania geologicznego w zagadnieniach identyfikacji stref o najkorzystniejszych właściwościach skał oraz oceny potencjału zasobowego formacji łupkowych.
EN
The article presents the results of borehole data interpretation and geological modeling in selected areas of the Baltic Basin. Properties of shale formations which define its prospectiveness as unconventional reservoirs were analyzed. Petrophysical and geochemical properties values as well as their spatial variability were assessed. Wellbore profiles and geological models were developed and analyzed for following areas: Opalino – Lubocino, Wysin – Borcz and B8 and B21 structures, offshore Baltic Sea. The parameters such as thickness of the shale intervals, organic matter content TOC, porosity, saturation, mineralogical composition and distribution of HC resources were of special interest. The paper also presents the possibilities of borehole interpretation and geological modeling results application for identification of most favorable zones and evaluation of the resource potential of shale formations.
10
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
W artykule przedstawiono wyniki dynamicznego modelowania systemów naftowych zrealizowanego w wybranych strefach basenu bałtyckiego w kontekście rozpoznawania perspektyw poszukiwawczych w formacjach łupków sylurskich, ordowickich i górnokambryjskich. W ramach prac zintegrowano wyniki interpretacji otworowych oraz sejsmicznych, odtwarzając przestrzenne modele strukturalne i modele 3D zawartości materii organicznej (TOC). Wykorzystując informacje strukturalne, litologiczne oraz wyniki geochemicznych i petrofizycznych analiz laboratoryjnych jako dane kalibracyjne, przeprowadzono rekonstrukcję ewolucji basenu sedymentacyjnego (w sensie zmian strukturalnych oraz ewolucji parametrów formacji geologicznych) oraz symulacje przebiegu procesów naftowych. Analizie poddano efekty ewolucji basenu sedymentacyjnego i rozwoju procesów systemu naftowego w postaci: stopnia przeobrażenia substancji organicznej, czasu i intensywności procesów generacji i ekspulsji węglowodorów, jak również warunków dla retencji gazu lub ropy w przestrzeni porowej łupków oraz w postaci HC adsorbowanych przez kerogen obecny w formacjach łupkowych.
EN
The paper presents the results of dynamic petroleum systems modeling carried out for selected areas within the Baltic basin for the detection of exploration prospectiveness of Silurian, Ordovician and Upper Cambrian shale formations. The results of well logs and seismic data interpretation were integrated into 3D structural model and quantitative 3D model of organic content (TOC) distribution. Using structural, lithological, geochemical and petrophysical data as calibration constraints, the evolution of sedimentary basin (in the sense of structural changes and the evolution of the parameters of geological formations) was reconstructed and the simulation of petroleum processes carried out. The effects of the petroleum systems development were analyzed with respect to: organic matter transformation ratio (TR), time and intensity of generation and expulsion of hydrocarbons, the conditions for its retention in pore space of oil/gas shales, as well as in the form of hydrocarbons adsorbed by the kerogen present in the shale formations.
11
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
Nie odnotowano dotąd obecności śladów aktywności wulkanicznej w utworach kambryjskich występujących na obszarze polskiej części skłonu platformy wschodnioeuropejskiej. Dzięki nowym wierceniom prowadzonym przez PGNiG SA podczas poszukiwania gazu w pokładach łupków w otworze Borcz-1 udało się znaleźć cienką 3-centymetrową wkładkę bentonitową w obrębie utworów kambru środkowego. W prezentowanym artykule przedstawione zostaną pierwsze wyniki badań wykonanych w celu przeprowadzenia charakterystyki mineralogicznej powyższej skały. Analiza pierwiastków śladowych pozwoliła na określenie przybliżonego składu pierwotnego materiału wulkanicznego, wskazując na obojętny, trachyandezytowy charakter magmy macierzystej. Materiał wulkaniczny pochodził najprawdopodobniej z rejonu aktywnej krawędzi kontynentu.
EN
Traces of volcanic activity in the Cambrian rocks occurring within the Polish part of the East European Platform slope has not been recorded to date. Thanks to new shale gas exploration conducted by PGNiG SA a thin, 3 cm thick, bentonite layer was found within the Middle Cambrian strata in the Borcz-1 borehole. This article presents the first results of studies carried out, in order to perform mineralogical characteristics of the above rock. Analysis of trace elements composition, allowed us to determine the approximate initial composition of original volcanic material pointing to an intermediate, trachyandesitic parent magma. Volcanic material probably came from an active continental margin.
12
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
Artykuł przedstawia wyniki przeprowadzonych prac z zakresu interpretacji profilowań otworowych i modelowania geologicznego w wybranych strefach basenu bałtyckiego. Analizowano cechy formacji łupkowych determinujące ich perspektywiczność jako niekonwencjonalnych złóż węglowodorów. Ocenie poddawano zakresy wartości parametrów petrofizycznych i geochemicznych, jak również ich przestrzenną zmienność. Analizowano profile otworowe i modele geologiczne w rejonie Opalino–Lubocino, Wysina i Borcza oraz strefy struktur B8 i B21 na Morzu Bałtyckim. Przedmiotem zainteresowania były takie parametry interwałów łupkowych jak: miąższość, zawartość materii organicznej TOC, porowatość, nasycenie mediami złożowymi, skład mineralogiczny oraz zasoby geologiczne węglowodorów nasycających formacje łupkowe. Przedstawiono możliwości wykorzystywania wyników interpretacji otworowych oraz modelowania geologicznego w zagadnieniach identyfikacji stref o najkorzystniejszych właściwościach skał oraz oceny potencjału zasobowego formacji łupkowych.
EN
The article presents the results of borehole data interpretation and geological modeling in selected areas of the Baltic Basin. Properties of shale formations which define its prospectiveness as unconventional reservoirs were analyzed. Petrophysical and geochemical properties values, as well as their spatial variability were assessed. Wellbore profiles and geological models were developed and analyzed for the following areas: Opalino–Lubocino, Wysin–Borcz and B8 and B21 structures, offshore Baltic Sea. Parameters such as thickness of the shale intervals, organic matter content TOC, porosity, saturation, mineralogical composition and distribution of HC resources were of special interest. The paper also presents the possibilities of borehole interpretation and geological modeling results application for identification of the most favorable zones and evaluation of the resource potential of shale formations.
13
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
The article presents the possibilities of applying geological modelling methods in data integration processes for the purpose of the exploration of shale formations and the evaluation of their prospectiveness in terms of the occurrence and quality of unconventional hydrocarbon reservoirs. The analysis involved an onshore part of the Baltic Basin, where Silurian and Ordovician shale formations are the subjects of exploration. The study was carried out in two stages of data integration, i.e.: the integration and interpretation of a wide range of borehole data, and the analysis, integration and processing of coherent well logs and 3D seismic data using the methods of geostatistical 3D modelling. A workflows are presented for modelling the spatial variability of the petrophysical and geochemical parameters determining the prospectiveness of shale formations, i.e. porosity, the organic matter content TOC, as well as the saturation of pore space with reservoir fluids. The validity of the use of 3D seismic data with respect to the prognosis of shale formation parameters has been evaluated. The possibilities of the application of geological modelling results in the identification of zones with the most favourable rock properties, and in the evaluation of the resource potential of shale formations, are also discussed.
PL
W artykule przedstawiono możliwości zastosowania metod modelowania geologicznego w procesach integracji danych dla celu rozpoznania formacji łupkowych i oceny ich perspektywiczności pod kątem występowania niekonwencjonalnych złóż węglowodorów. Analizie poddano lądowy fragment basenu bałtyckiego, gdzie przedmiotem eksploracji są formacje łupków syluru i ordowiku. Przeprowadzone prace obejmowały dwa etapy integracji danych, tj.: integrację i interpretacje szerokiego zestawu danych otworowych oraz analizę, integrację i przetwarzanie metodami geostatystycznego modelowania 3D spójnych profili otworowych oraz danych sejsmiki 3D. Zaprezentowano tok postępowania w procesie odtwarzania przestrzennej zmienności parametrów petrofizycznych i geochemicznych determinujących perspektywiczność formacji łupkowych, tj. porowatości, zawartości substancji organicznej TOC oraz nasycenia przestrzeni porowej mediami złożowymi. Ocenie poddano celowość aplikacji danych sejsmiki 3D w zagadnieniach prognozy parametrów formacji łupkowych. Omówiono możliwości wykorzystywania wyników modelowania geologicznego w identyfikacji stref o najkorzystniejszych właściwościach skał oraz ocenie potencjału zasobowego formacji łupkowych.
14
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
The conditions and timing of carbonate cementation in Cambrian sandstones of the Baltic sedimentary basin were determined by oxygen and carbon stable isotope and chemical data in combination with optical and cathodoluminescence petrographic studies. Studied samples represent a range in present burial depth from 340 to 2150 m. The carbonate cement is dominantly ferroan dolomite that occurs as dispersed patches of poikilotopic crystals. Temperatures of dolomite precipitation, based on [delta^18] O values, range from 27..degrees] C in the shallow buried to 95..degrees..C in the deep buried sandstones. The burial history modelling points to development of most of the dolomite cement during rapid Silurian-Devonian subsidence and Carboniferous-early Permian uplift. A wide range of precipitation temperatures indicate that temperature was not a major factor in triggering the carbonate cementation. Dolomite precipitation is related to early stages of organic matter maturation and thus to the oil generation history in the basin. [delta^13] C values vary from +0.03 [per mil] to - 6.2 [per mil] (PDB), suggesting limited addition of carbon from an organic source, with the major part derived from marine bicarbonate. The sourcing of carbon from the organic-rich Cambrian shales is identified from the distribution of [delta^13] C values in the dolomite cement within the Cambrian section. The chemical composition of the dolomite cement shows a depth-controlled trend that is coincident with the present-day hydrochemical zonation of the Cambrian aquifer. The increase in the Fe content of the dolomite towards the deeper buried part of the Baltic basin is related to increasing sourcing of ions (Fe and Mg) from adjacent shales.
15
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
Dla litewskiej części basenu bałtyckiego przeprowadzono analizę kaledońskich deformacji tektonicznych opierając się na interpretacji danych sejsmicznych oraz profili otworów wiertnicznych. Wykazano obecność systemu synsedymentacyjnych, odwróconych uskoków o zrzutach 50–200 m, wymuszonych fleksur naduskokowych oraz struktur kwiatowych, rozwijających się głównie w późnym sylurze i lochkowie. Struktury te mają charakter kompresyjny bądź transpresyjny i cechują się przebiegiem od SW–NE do W–E, tj. w przybliżeniu równoległym do rozciągłości skandynawskich kaledonidów. Ich aktywność koreluje się w czasie ze skandyjską fazą orogenezy kaledońskiej w Skandynawii. Omawiany system uskoków kontynuuje się w sektorach łotewskim i estońskim oraz kaliningradzkim sektorze basenu bałtyckiego. Relacja uskoków angażujących utwory dolnego paleozoiku w polskiej części basenu bałtyckiego do opisanego systemu deformacji tektonicznych jest trudna do ustalenia z uwagi na lukę erozyjną obejmującą najwyższy sylur po niższy perm. Według przedstawionej tu interpretacji system późnosylursko-lochkowskich deformacji tektonicznych jest zapisem późnokaledońskiej kompresji, mającej źródło w kolizji w skandynawskich kaledonidach. Lokalizacja tych deformacji związana jest ze strefą litosfery osłabionej termomechanicznie w wyniku późnoneoproterozoiczno-wczesnokambryjskiego ryftowania.
16
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
Przedstawiono wyniki badań geochemicznych drobnoziarnistych skał klastycznych ordowiku i syluru ze strefy Koszalin–Chojnice i zachodniej części basenu bałtyckiego, których materiał detrytyczny dostarczany był z obszarów źródłowych położonych na zachód od analizowanych stref. Zróżnicowanie warunków depozycji i wczesnej diagenezy osadów ordowiku i syluru (z wyjątkiem wenloku) wskazuje, że oba obszary reprezentują różne strefy facjalne tego samego basenu: strefa Koszalin–Chojnice proksymalną, a basen bałtycki bardziej dystalną część zbiornika, będącego kaledońskim basenem przedgórskim. Sukcesje osadowe ordowiku strefy Koszalin–Chojnice i basenu bałtyckiego prawdopodobnie nie były zasilane przez te same obszary źródłowe. Ujednolicenie sygnału geochemicznego w obu obszarach, które nastąpiło na przełomie ordowiku i syluru, wiązało się z kaledońską kolizyjną konwergencją. W sylurze obie domeny zajmowały podobną pozycję paleogeograficzną. Całkowita zawartość pierwiastków ziem rzadkich w obydwu sukcesjach jest wyższa niż w PAAS, ale normalizowane do chondrytu charakterystyki wykazują typowe dla PAAS wzbogacenie w LREE, płaski przebieg w zakresie HREE i silną anomalię ujemną Eu. Takie charakterystyki świadczą o dominującej roli starej, górnej skorupy kontynentalnej w obszarach źródłowych, mających charakter krawędzi pasywnej. Problematyczny jest natomiast udział młodego, zdyferencjowanego łuku magmowego, rozwiniętego na skorupie kontynentalnej. Różne charakterystyki ordowickiego detrytusu strefy Koszalin–Chojnice oraz strefy Rugii pozwalają przypuszczać, że obie te domeny były w tym czasie paleogeograficznie względnie odległe. Wyraźne jest natomiast geochemiczne pokrewieństwo osadów sylurskich basenu bałtyckiego i strefy Koszalin–Chojnice z równowiekowymi utworami bloku małopolskiego i jednostki łysogórskiej.
EN
The geochemistry of the Ordovician and Silurian fine-grained sediments from Western Pomerania is discussed to contribute on both provenance affinity and syn- to post-depositional environments. Contrasting Co, Mn and S abundances, as well as Ce/Ce* values, indicate that the Koszalin - Chojnice zone represented proximal, while Baltic Basin distal part of a flexural foredeep basin developed in front of the Caledonian collision zone. The distribution of major, rare-earth and trace elements in the sediments of both the domains is close to the average composition of the post-Archean Australian shale, i.e. of fine-grained sediments derived from the old upper continental crust. During the Ordovician the Baltic Basin and the Koszalin - Chojnice zone were not fed by the same source areas. The provenance signal for these areas became uniform during the Silurian, which is related here to Caledonian collisional convergence. The close geochemical affinity of the Silurian successions from the Baltic Basin, Małopolska block and Łysogóry unit documents the existence of geotectonically related Caledonian collisional zones to the west of Baltica. Clearly diverse characteristics of the Ordovician successions from the Koszalin-Chojnice and Rügen zones point to different palaeogeographical position of both the areas.
17
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
Dla próbki z utworów niższego dolnego kambru, dostarczanych do basenu bałtyckiego z zachodu (otw. Słupsk IG 1, głęb. 4491 m), wyniki punktowych datowań U/Pb SHRIMP ziaren detrytycznych cyrkonów grupują się w zakresie około (1250-) 1350 do około 1800 mln lat, typowym dla podłoża zachodniej Fennoskandii. Pozwala to sugerować, że na początku kambru kraton wschodnioeuropejski (Baltika) sięgał dalej na zachód niż obecna linia Teisseyre’a-Tornquista. Wiek K/Ar otrzymany dla muskowitów z tej samej próbki wynosi 674,2 ±25,4 mln lat, co można wiązać z metamorfizmem zachodzącym na zachodnim skłonie Baltiki, związanym z wczesną fazą ryftowania w czasie rozpadu prekambryjskiego superkontynentu Rodinii/Pannotii. Spektrum wyników punktowych datowań U/Pb ziaren detrytycznych cyrkonów dla próbek z karadockich piaskowców strefy Koszalin-Chojnice (otw. Nowa Karczma 1, głęb. 2761,7 m) oraz ludlowskich piaskowców basenu bałtyckiego (otw. Słupsk IG 1, głęb. 3543,5 m), deponowanych z zachodu, spoza obecnej linii Teisseyre’a-Tornquista, jest zbliżone. Dominują w nich ziarna o wieku wskazującym na pochodzenie z erozji obszaru nawiązującego budową do zachodniej części kratonu wschodnioeuropejskiego. Występują wśród nich grupy ziaren wiekowo odpowiadających orogenezie swekofeńskiej (1756-2050 mln lat), poorogenicznym granitom typu rapakiwi (1485-1510 mln lat) oraz orogenezie swekonorweskiej/grenwilskiej zachodniej Fennoskandii (974-1227 mln lat). Ponadto próbki te zawierają ziarna cyrkonów datowane na 739-805 mln lat oraz 854-856 mln lat. Ziarna o wieku w zakresie 559-623 mln lat mogą pochodzić z erozji podłoża perygondwańskich terranów, prawdopodobnie Awalonii. Stwierdzono także ziarna cyrkonów o wieku U/Pb odpowiadającym zdarzeniom kaledońskim (442-495 mln lat). Wyniki datowań K/Ar detrytycznych muskowitów dla pięciu próbek z osadów sylurskich basenu bałtyckiego oraz jednej z rowu Oslo, dostarczanych z obszaru źródłowego położonego na zachód od obecnej linii Teisseyre’a-Tornquista i Sorgenfreia-Tornquista, mieszczą się we względnie wąskim zakresie wiekowym, odpowiadającym ordowikowi i wczesnemu sylurowi (od 441,7 ±16,9 do 477,7 ±18,2 mln lat). Dla jednej próbki uzyskano natomiast wiek K/Ar łyszczyków wynoszący 546,8 ±20,9 mln lat, odpowiadający późnemu ediakarowi-wczesnemu kambrowi. Basen, w którym były deponowane utwory strefy Koszalin-Chojnice, oraz basen bałtycki były zasilane od zachodu detrytusem pochodzącym z erozji kaledońskiej strefy kolizji, w której zachodził orogeniczny metamorfizm niskiego stopnia, a w skład której wchodziły bloki tektoniczne o odmiennej proweniencji. Oprócz zmetamorfizowanych osadów kaledońskiej pryzmy akrecyjnej w strefę kolizji były zaangażowane: kaledoński, subdukcyjny łuk wyspowy, zachodni brzeg kratonu wschodnioeuropejskiego oraz perygondwańskie terrany i enklawy skorupy o kadomskiej konsolidacji. Strefa Koszalin-Chojnice w ordowickiej paleogeografii była odległa od strefy Rugii.
EN
Sediments supplied during the earlymost Cambrian to the Baltic Basin from the west are characterized by the presence of detrital zircons characterized by U/Pb SHRIMP ages in a range of (1250-) 1350 to 1800 Ma, as well as K/Ar age of detrital muscovite 674.2 ± 25.4 Ma. Detrital zircons supplied to the Koszalin-Chojnice zone and Baltic Basin during the Late Ordovician and Late Silurian, respectively, have U/Pb SHRIMP characteristics similar to each other (clusters of ages: 1756-2050 Ma, 1485-1510 Ma, 974-1227 Ma, 739-805 Ma, 854-856 Ma, 559-623 Ma, 442-495 Ma). A relatively narrow range of K/Ar ages was obtained for five samples from detrital muscovites supplied to the Baltic Basin from the west during the Late Silurian (441.7 ± 16.9 to 477.7 ± 18.2 Ma). One sample revealed K/Ar age of 546.8 ± 20.9 Ma. The Baltic Basin and the Koszalin-Chojnice zone were supplied with detritus from the west by a Caledonian collision zone affected by syncollisional low grade metamorphism and composed of tectonic units of different provenance: a volcanic island arc related to Caledonian subduction, a western margin of the East European Craton and the peri-Gondwanian terranes and enclaves of the Cadomian consolidation crust.
18
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
Eksploracja basenu lubelskiego doprowadziła do rozpoznania budowy geologicznej regionu i szczegółowego przebadania profilu geologicznego osadów paleozoicznych i mezozoicznych. Od roku 1956 wykonano ok. 240 głębokich wierceń i odkryto kilka złóż ropy naftowej i gazu ziemnego. W osadach dewońskich opróbowano około 520 interwałów (statystyka nie uwzględnia otworów wydobywczych) i w 280 przypadkach uzyskano przypływy solanek zgazowanych w ilościach nieprzemysłowych. Wykonano też około 300 opróbowań w karbonie. W około 70% przypadków nastąpił wypływ solanki zgazowanej z domieszką ropy naftowej.
EN
The western part of the Palaeozoic Baltic Basin is a potential area of petroleum exploration. Most perspective are here the Cambrian deposits because source and reservoir rocks have the best properties. On the basis of structural, subsidence and present /past thermal analysis, the modeling of hydrocarbon formation along five geological cross-sections using the PetroMod software was carried out. The spatial range of the modeled "oil window " in the Cambrian deposits is relatively narrow and runs from the Łeba Elevation through the Gdańsk Bay southwards. The Cambrian rocks in the Warmia region - adjacent to with the Kaliningrad District where Russian geologists discovered oilfields in the Cambrian deposits - are in the first phase of hydrocarbon generation. Present thermal field in Lithuania and the Kaliningrad District indicate on the existence of strong positive geothermal anomaly which probably heated up not deeply lying Palaeozoic rocks to the "oil window "phase. This optimistic circumstance permits to suppose that along the Polish side of state border, from the Warmia region eastwards, the "oil window" parameters are improved. If the other factors of the petroleum play will be affirmative, then the area of northern Warmia may produce expect new oil field discoveries.
JavaScript jest wyłączony w Twojej przeglądarce internetowej. Włącz go, a następnie odśwież stronę, aby móc w pełni z niej korzystać.