Na pierwszy rzut oka nie ma w Polsce ani siły politycznej, ani żadnej rozsądnej siły rynkowej, która nie pogodziłaby się z koniecznością wprowadzenia rozszerzonej odpowiedzialności producenta (ROP). Mogłoby się zatem wydawać, że ROP ma w Polsce samych zwolenników. Tyle przynajmniej można by zrozumieć, gdyby dosłownie przyjmować deklaracje interesariuszy. Czy jednak tak jest na pewno? Dlaczego mimo aż tak wielu deklaracji "na tak” tego ROP-u nadal nie mamy? Diabeł podobno tkwi w szczegółach. O nich pomówmy.
Transpozycja dyrektywy w sprawie zmniejszenia wpływu niektórych produktów z tworzyw sztucznych na środowisko to spore wyzwanie dla przedsiębiorców. Implementacja wprowadza ograniczenia w działalności, obowiązkowe oznakowanie, dodatkowe opłaty i przede wszystkim rozszerza paletę ROP-u w Polsce o kolejne pozycje.
Nie będziemy mieli efektywnej gospodarki obiegu zamkniętego bez pomocy legislatorów. W przypadku opakowań po napojach (butelki z tworzyw sztucznych oraz puszki stalowe i aluminiowe) elementem uzupełniającym jest system kaucyjny. Dla pozostałych opakowań podstawowym instrumentem powinien być ROP. Takie rozwiązanie mogłoby pomóc przedsiębiorcom wydajniej wspierać gminy w realizacji selektywnej zbiórki odpadów opakowaniowych, a następnie poddawać je recyklingowi.
Od 1 stycznia 2002 r. na przedsiębiorcach wprowadzających produkty w opakowaniach na rynek ciążą obowiązki realizacji tzw. poziomu recyklingu. 20 lat temu wprowadzono te regulacje jako przygotowanie się do implementacji prawa unijnego, zmierzającego do maksymalizacji wykorzystania surowców wtórnych, a zatem i do ograniczania marnotrawienia wartości, która znajduje się w niektórych odpadach, w tym w makulaturze opakowaniowej. Obecnie podejście to jest tym bardziej aktualne, ponieważ spojrzenie na gospodarkę surowcową poprzez zamykanie obiegów (tak jak zamykanie obiegu wody technologicznej w papierni) jest powszechne. Powinniśmy dążyć do maksymalnego wykorzystania surowców odpadowych, ograniczając zużycie surowców pierwotnych, mając jednak na względzie aspekty ekonomiczne i technologiczne.
Projekt nowelizacji ustawy o zmianie ustawy o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi stanowi próbę adaptacji rozwiązań niemieckich, z kilkoma konkurencyjnymi systemami kaucyjnymi. Prawo ma stanowić pewne ramy, natomiast praktyczne zasady funkcjonowania systemu zostaną określone dopiero w zezwoleniach uzyskiwanych przez kolejnych operatorów.
Czy ROP zabije instalacje komunalne? - to pytanie coraz częściej zadają zarządzający instalacjami do przetwarzania odpadów komunalnych. Dzisiaj udzielenie na nie odpowiedzi jest bardzo trudne, o ile nie niemożliwie.
Mijają dokładnie dwa lata, gdy w „Energii i Recyklingu” pisałem o rozszerzonej odpowiedzialności producenta (ROP) jako „kwadraturze koła” gospodarki o obiegu zamkniętym. Już wówczas polska gospodarka czekała na inicjatywy legislacyjne wdrażające w krajowym prawodawstwie wytyczne zmienionej unijnej dyrektywy odpadowej. Lata mijają, a polska gospodarka odpadami niczym „księżniczka w wieży” nadal czeka na swego „rycerza-ministra”, który wyzwoli ją z więzów złych, historycznych regulacji prawnych.
„Koń jaki jest, każdy widzi…”. Każdy może też zobaczyć sterty opon piętrzące się na składowiskach, a wielu spotyka je również w lasach i na dzikich wysypiskach. Jednak tylko wtajemniczeni „ludzie z branży” wiedzą, że tysiące ton zużytych opon trafia do Polski z krajów sąsiednich (Litwy, Łotwy czy Niemiec), a nawet tych odleglejszych (Francja i Holandia), zaś krajowi recyklerzy wykorzystują zaledwie część swych możliwości przetwórczych. Ministerstwo Klimatu i Środowiska w odpowiedzi na poselskie interpelacje informuje natomiast, że w obszarze zużytych opon zostały już dawno wdrożone regulacje dotyczące rozszerzonej odpowiedzialności producenta (ROP) i wyznaczone obowiązkowe poziomy recyklingu realizowane są nawet z nawiązką… Dlaczego więc, skoro jest tak dobrze, jest aż tak źle z polskim środowiskiem naturalnym zanieczyszczonym zużytymi oponami?
Polski rynek gospodarowania odpadami opakowaniowymi już niedługo może przejść prawdziwą rewolucję. Szanse na nią dają prace nad zmianą ustawy o opakowaniach i odpadach opakowaniowych. W jakim kierunku powinny iść? Doświadczenia innych krajów pokazują, że najlepsze efekty w gospodarowaniu odpadami opakowaniowymi daje mocne ich oparcie na koncepcji rozszerzonej odpowiedzialności producenta (ROP), połączone ze skutecznym systemem kaucyjnym.
Jak podaje Ramowa Dyrektywa Odpadowa, w celu wzmocnienia działań w zakresie ponownego wykorzystania odpadów i zapobiegania ich powstawaniu, recyklingu oraz innych form odzysku, państwa członkowskie mogą podjąć środki prawodawcze (albo inne niż prawodawcze), aby każda osoba fizyczna lub prawna, która zawodowo opracowuje, wytwarza, przetwarza, obrabia, sprzedaje lub wwozi produkty (producent produktu) ponosiła rozszerzoną odpowiedzialność producenta (ROP).
Racjonalne gospodarowanie odpadami jest jednym z wyzwań, przed którym stoi Unia Europejska. Ma to znaczenie zarówno, jeżeli chodzi o ochronę środowiska, zwiększenie poziomu niezależności gospodarki UE od importu surowców spoza jej granic, stworzenie zamkniętego obiegu jak i wzrost konkurencyjności na wspólnym rynku. W prawodawstwie UE zauważa się konieczność odpowiedniego ułożenia relacji pomiędzy producentami produktów a państwem oraz konsumentami w celu lepszego gospodarowania dostępny mi zasobami, które mają charakter ograniczony. Celem artykułu jest wskazanie i analiza regulacji dotyczących Rozszerzonej Odpowiedzialności Producenta1, wynikających z Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/98/WE z dnia 19 listopada 2008 r. w sprawie odpadów oraz uchylającej niektóre dyrektywy.
W Polsce trwają właśnie konsultacje publiczne projektu ustawy wdrażającej założenia unijnej dyrektywy w sprawie zmniejszenia wpływu niektórych produktów z tworzyw sztucznych na środowisko (tzw. Single-Use Plastics Directive). Co zaskakujące, przygotowany przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska projekt nie odzwierciedla w pełni unijnych wytycznych, pomijając całkowicie postanowienia dyrektywy dotyczące butelek plastikowych na napoje, w tym przede wszystkim kwestię rozszerzonej odpowiedzialności producenta (ROP) za opakowania oraz systemu kaucyjnego. To istotny brak, który może spowodować, że unijnych wytycznych nie uda się wdrożyć w pełni i w wyznaczonym na to terminie.
Ministerstwo Klimatu i Środowiska zapowiada w opublikowanym 5 sierpnia 2021 r. projekcie ustawy o rozszerzonej odpowiedzialności producenta (ROP), że nowe przepisy dofinansują recykling opakowań w ramach wnoszonej przez firmy opłaty opakowaniowej oraz wynagrodzenia na rzecz organizacji odpowiedzialności producenta (OPP). Przenoszenie ciężaru finansowania zagospodarowania odpadów, w myśl europejskich dyrektyw, na wprowadzających produkty na rynek wzbudza w podmiotach dysponujących w starym systemie środkami z ROP niezadowolenie i ostrą krytykę nowych rozwiązań.
Polskie gminy już za cztery lata będą musiały osiągnąć wyznaczony przez Unię Europejską recykling odpadów na poziomie 55%. Wkrótce czeka je także zmiana metody obliczania unijnych celów, a to spowoduje, że mogą być one jeszcze trudniejsze do osiągnięcia.
Ministerstwo Klimatu i Środowiska cały czas nie ujawniło projektu schematu systemu rozszerzonej odpowiedzialności producenta (ROP) w Polsce. Kto będzie jego beneficjentem? Czy razem z ROP zostanie wprowadzony też system kaucyjno-depozytowy? Między innymi na te tematy rozmawiali prelegenci konferencji on-line „ROP po polsku i system kaucyjny”, która została zorganizowana przez redakcję 16 grudnia 2020 r.
Stowarzyszenie EKO-AUTO – jako organizacja branżowa – uczestniczyło w konsultacjach organizowanych przez Komisję Europejską w celu dokonania analizy i zmian unijnych dyrektyw związanych z recyklingiem samochodów, w tym dyrektywy 2000/53/WE w sprawie pojazdów wycofanych z eksploatacji. Omawiane zagadnienia dotyczyły planowanych zmian i propozycji dotyczących systemu rozszerzonej odpowiedzialności producenta. Podkreślono, że dyrektywa zawiera obecnie pewne elementy rozszerzonej odpowiedzialności producenta, ale nie uwzględnia ogólnych minimalnych wymogów dotyczących systemów ROP, określonych w art. 8a dyrektywy ramowej w sprawie odpadów.
Przedsiębiorcy wprowadzający produkty w opakowaniach na polski rynek ponoszą najniższe w Unii Europejskiej opłaty recyklingowe. Powoduje to zapaść na rynku surowców wtórnych czyniąc selektywną zbiórkę odpadów nieopłacalną Faktyczne koszty gospodarki komunalnej ponoszą obywatele i firmy recyklerskie.
20 września zakończył się etap konsultacji publicznych projektu ustawy mającego w swym założeniu wdrożyć do polskiego porządku prawnego mechanizm rozszerzonej odpowiedzialności producenta. Ogromne oczekiwania, jakie rynek wiązał z tą inicjatywą legislacyjną, skończyły się jednak głębokim rozczarowaniem, i to nie tylko organizacji reprezentujących producentów wyrobów w opakowaniach. Zaproponowany przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska mechanizm opiera się bowiem na poborze daniny publicznej, czyli – nazywając rzeczy po imieniu – podatku opakowaniowego, który następnie miałby być redystrybuowany na różne cele, m.in. na gospodarkę odpadami komunalnymi (choć nie wiadomo, w jakiej wartości). I tak już zagmatwany system realizacji obowiązków przedsiębiorców został jeszcze bardziej skomplikowany i jeszcze bardziej odcina przedsiębiorców od strumienia odpadów opakowaniowych. Czyli zamiast popchnąć rynek do bliższej współpracy, stawia się bariery uniemożliwiające nawiązywanie jakichkolwiek relacji operacyjnych. Z punktu widzenia budowania podstaw do funkcjonowania gospodarki o obiegu zamkniętym jest to pomysł co najmniej nietrafiony, żeby nie powiedzieć: szkodliwy.
Dziś brakuje na rynku dobrej jakości odpadu oraz kapitału, który pozwoliłby dofinansować systemy gminne, sortownie oraz nowe linie do recyklingu. Tym samym osiągnięcie unijnych poziomów recyklingu pozostaje poza zasięgiem branży. Dlatego Stowarzyszenie „Polski Recykling” zdecydowało się zbadać realny koszt recyklingu w Polsce, by określić niezbędne zasoby do osiągnięcia unijnych wymogów.
W okresie wakacyjnym trwały intensywne konsultacje dotyczące zaprezentowanego przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska projektu nowej ustawy, której zadaniem będzie wprowadzenie w Polsce rozszerzonej odpowiedzialności producentów opakowań. Krytycznych głosów i propozycji zmian nie brakowało, co pokazała dyskusja podczas konferencji online „Platforma Dyskusyjna ROP”, którą redakcje „Przeglądu Komunalnego” oraz „Energii i Recyklingu” zorganizowały pod koniec sierpnia.
JavaScript jest wyłączony w Twojej przeglądarce internetowej. Włącz go, a następnie odśwież stronę, aby móc w pełni z niej korzystać.