This text presents a one day field trip starting and ending in Zakopane, Poland, devoted to explaining geological history of the Tertiary flysch basin of Podhale, situated between the Tatra Mts. and the Pieniny Klippen Belt. The first stop demonstrates the rocks filling the Podhale Basin: sandstones, shales, and in particular bentonites, which are rare horizons of volcanoclastic origin, helpful in radiometric dating of the basin maximum burial. From the top of Wżar Hill (second geological stop), which itself is interesting from geoturistic standpoint for the quarries exposing its andesite sills, the topography of Podhale and Spisska Magura, which reflects higher rates of uplift in the east, is clearly visible. The flysch basin, which developed in Eocene, and in Oligocene covered entire region including the Tatra Mts., formed due to vertical down movement on the Ruzbachy fault, and then, ca. 15-18 Ma ago was inverted and uplifted, again along the Ruzbachy fault. The fault itself and the accompanying phenomena (thermal water discharge and travertine deposits) are visited at the final stop in Vysne Ruzbachy.
PL
Ten tekst przedstawia jednodniową wycieczkę geologiczną z Zakopanego, poświęconą prezentacji historii geologicznej trzeciorzędowego basenu fliszowego Podhala. Pierwszy punkt wycieczki poświecony jest prezentacji skał wypełniających basen podhalański: piaskowców, łupków, a w szczególności bentonitów, czyli rzadkich poziomów skał pochodzenia piroklastycznego, pomocnych przy datowaniu radiometrycznym wieku maksymalnego pogrzebania. Ze szczytu wzgórza Wżar (drugi punkt geologiczny wycieczki), które samo w sobie jest interesujące z geoturystycznego punku widzenia, z uwagi na kamieniołomy odsłaniające sille andezytowe, widoczna jest dobrze topografia Podhala i Magury Spiskiej, zapisująca większe szybkości wynoszenia basenu na wschodzie. Basen fliszowy, założony w eocenie, w wyniku ruchu w dół na uskoku Rużbachów, w czasie oligocenu pokrywał cały region, włącznie z Tatrami. Basen ten od 15-18 Ma jest wynoszony, także wzdłuż uskoku Rużbachów. Ostatni punkt wycieczki w Wyżnych Rużbachach demonstruje linie uskoku i zjawiska towarzyszące: wypływy wód termalnych i tworzenie pokryw trawertynowych.
Pollution related to the increasing tourist traffic has become a major environmental risk for soil and groundwater in the Zakopane region. It was necessary to develop and modernise the water supply system, sewage plant, and waste landfill. Currently, water is supplied by the water supply system to about 90% of residents, although local groundwater catchments are often still in use. The shallow unconfined groundwater is highly sensitive to climatic and anthropogenic influence. It was confirmed by chemical composition analyses performed during the period of 1971- 2001. Within this time interval, surface waters and groundwater were of the lowest quality in the 1980. After a series of environmental investments their quality significantly improved. In case of groundwater, this quality improvement was expressed by the increase of bicarbonate content and the general decrease of sulphide and chloride contents. Another alarming problem is a continuous increase of nitrate content. However, these components are not a threat to deep groundwater because of the insulating effect of the flysch shale strata.
PL
Zanieczyszczenia powodowane przez wzrastający ruch turystyczny stały się głównym zagrożeniem środowiskowym dla gleb i wód podziemnych regionu zakopiańskiego. Konieczny stał się rozwój i modernizacja systemu zaopatrzenia w wodę, oczyszczalni ścieków oraz składowiska odpadów. Obecnie około 90% mieszkańców pobiera wodę z systemu wodociągowego, jednak lokalne ujęcia wód podziemnych są nadal używane. Płytkie, nieizolowane wody podziemne są bardzo podatne na wpływy klimatyczne i antropogeniczne. Potwierdziły to analizy składu chemicznego wykonane w latach 1971- 2001. Najniższą jakość wody powierzchniowe i podziemne miały w latach 1980. W wyniku inwestycji środowiskowych ich jakość znacząco się poprawiła. W wodach podziemnych, wyraża się to wzrostem zawartości węglanów i generalnym zmniejszeniem zawartości siarczków i chlorków. Niepokojący jest stały wzrost zawartości azotanów, które jednak nie zagrażają głębszym wodom podziemnym, chronionym przez dobrze izolujące łupki fliszowe.
JavaScript jest wyłączony w Twojej przeglądarce internetowej. Włącz go, a następnie odśwież stronę, aby móc w pełni z niej korzystać.