W lutowym wydaniu miesięcznika „Zieleń Miejska” opisywałem prawne aspekty i cele powoływania do życia obszarów Natura 2000, łącznie z charakterystyką tych form ochrony przyrodniczych walorów w poszczególnych miastach. W niniejszym artykule podejmę tematy dotyczące funkcjonowania parków krajobrazowych i obszarów chronionego krajobrazu, ochrony dolin rzecznych oraz ograniczeń na obszarach Natura 2000.
Od początku lat 70. XX w. w celu ograniczenia ujemnych wpływów gospodarki człowieka na zasoby przyrody zaczęto wypracowywać różnego rodzaju międzynarodowe uregulowania prawne dotyczące m.in. ochrony siedlisk przyrodniczych oraz gatunków zagrożonych. Warto je poznać z uwagi na to, że tego rodzaju miejsca i przestrzenie znajdują się także na obszarach naszych miast.
W czasie przeprowadzania oceny oddziaływania na środowisko należy w specjalny sposób traktować obszary Natura 2000. W poprzednich wydaniach „Energii i Recyklingu” omawiano zasady oceny oddziaływania na środowisko. Wytłumaczono, na czym polega ta procedura, jakie przedsięwzięcia jej podlegają oraz jaką dokumentację należy przygotować, aby starać się o decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach planowanego przedsięwzięcia. Tym razem omówimy uwarunkowania wpływu planowanych przedsięwzięć na obszary Natura 2000.
4
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
The main purpose of this work is to test the process of harmonization of the national data schema of natural protected areas in the Natura2000 system in accordance with the European Protected Sites data framework developed under the INSPIRE directive. The analysis of the harmonization process was carried out using the open source Humboldt Alignment Editor (HALA) software and the open source QGIS application. As a result of the analysis, these elements of the Natura2000 data schema have been identifi ed which need to be supplemented as part of the shared data sets by the General Directorate for Environmental Protection. The final stage of the work was to formulate relevent conclusions and summarize the work.
PL
Podstawowym celem niniejszej pracy jest przeprowadzenie testu procesu harmonizacji krajowego schematu danych o terenach chronionych przyrodniczo w systemie Natura2000, zgodnie z europejskim schematem danych Protected Sites opracowanym w ramach dyrektywy INSPARE. Analizę procesu harmonizacji wykonano przy pomocy otwartego oprogramowania Humboldt Alignment Editor (HALE) oraz otwartej aplikacji QGIS. W wyniku wykonanej analizy zidentyfikowano te elementy krajowego schematu danych systemu Natura2000, które wymagają uzupełnienia w ramach udostępnionych zbiorów danych przez Generalną Dyrekcję Ochrony Środowiska. Ostatnim etapem pracy było sformułowanie odpowiednich wniosków i podsumowanie wyników.
Brak nieprzerwanie funkcjonującego systemu odwadniającego oraz zaniedbanie infrastruktury melioracyjnej skutkuje przywróceniem naturalnych procesów zatapiania obszarów depresyjnych po wschodniej stronie ujściowego odcinka Odry i Zalewu Szczecińskiego. Na tych terenach obserwuje się utrzymujące się wtórne zabagnienie siedlisk przyrodniczych. Analizę wpływu odpompowania wody z obszarów depresyjnych na dynamikę pierwszego poziomu wodonośnego przeprowadzono na obszarze Natura 2000 „Uroczyska w Lasach Stepnickich PLH320033”. Symulacja wpływu odpompowywania wód na obniżenie poziomu zwierciadła wód podziemnych na podstawie modelowanie hydrodynamicznego wykazuje, że zasięg depresji z minimalnym obniżeniem dotyczy jedynie południowego niewielkiego fragmentu obszaru, a oddziaływanie ma charakter krótkookresowy. Zasadniczym czynnikiem wpływającym na stan płytkich wód podziemnych na analizowanym obszarze jest stan wód powierzchniowych w Odrze. Zagrożenie dla siedlisk przyrodniczych na omawianym obszarze, szczególnie w rezerwacie Uroczysko Święta, wiąże się z ich postępującym podtapianiem, zachodzącym na skutek systematycznego zmniejszania się ilości przerzucanych wód.
EN
Both the lack of a continuously functioning drainage system and the neglect of the drainage infrastructure result in restoration of natural sinking processes in depression areas on the eastern side of the Odra River estuary and the Szczecin Lagoon. Persistent restoration of natural habitats can be observed in these areas. The impact of water pumping at depression areas on the dynamics of the first (shallow) aquifer was analysed in the Natura 2000 site called “Uroczyska w Lasach Stepnickich PLH320033”. Simulation of the impact of water pumping on lowering of groundwater levels based on hydrodynamic modelling shows that the minimum groundwater level variations in the depression range occur only in a small southern part of the area, and the impact is of short-term nature. The basic factor affecting shallow groundwater in the analysed area is the water table level in the Odra River. The threat to natural habitats, especially in the “Uroczysko Święta” reserve, is associated with their progressive flooding, which occurs as a result of a systematic decrease in the amount of water being pumped.
W artykule omówiono główne problemy z podejściem do zagospodarowania den dolin rzecznych, w tym dolnej Wisły. Wzrost dynamiki odpływu wód, warunkowanego zmianami globalnymi klimatu, a także coraz większą ingerencją człowieka (rolnictwo, urbanizacja, przemysł), skutkuje tym, że mamy do czynienia ze wzrostem ilości i wysokości wezbrań z jednoczesnym potęgowaniem się susz. Z kolei podstawową zasadą prawidłowo funkcjonującego systemu rzecznego jest to, by umożliwić swobodny odpływ nadmiaru wód, zwłaszcza podczas wezbrań. I tak korytem następuje odpływ wód najczęściej trwających, tj. od niżówek poprzez stany (pochodne przepływy) średnie do tzw. stanów pełnokorytowych, zaś wody wezbraniowe są odprowadzane, specjalnie wykształconym przez rzekę, poziomem (równina) zalewowym. Tymczasem powierzchnia międzywala jest traktowana jako korytarz ekologiczny, obszar specjalnej ochrony ptaków (OSO) – Dyrektywa Ptasia, oraz specjalne obszary ochrony siedlisk (SOO) – Dyrektywa Siedliskowa. Utrzymanie roślinności na międzywalu powoduje zagrożenie w momencie występowanie zwiększonych przepływów wody, przyczyniając się do wezbrań o charakterze powodzi. W ocenie autorów złą praktyką jest m.in. zachowanie drzewostanu i zakrzewienia na powierzchni równiny zalewowej międzywala, które dzięki „zaszłościom” historycznym i gospodarczym (nie prowadzono wyrębu i wycinki) dziś uniemożliwiają prawidłowe funkcjonowanie tej makroformy korytowej (odcinki zatorogenne, utrudniające spływ wód wezbraniowych).
EN
The article discusses main problems related to the approach to development of river valley bottoms, including that of lower Vistula. Increased water outflow dynamics, determined by the global climate change, as well as growing human influence (agriculture, urbanization, industry) lead to escalation of the number and height of floods with simultaneous accumulation of droughts. On the other hand, the basic principle of a correctly functioning river system is to enable free outflow of the excess of waters, especially during floods. The most frequent water stages, i.e. from low water, thorough average water (derived flows), to the so-called bankfull stages, flow downstream the riverbed, whereas high water stages flow into the flood plain shaped by the river. The surface of the inter-embankment zone is treated as an ecological corridor, the area of special protection of birds (SPA) – the Birds Directive, and the area of special protection of habitats (SAC) – the Habitats Directive. Conservation of vegetation in the inter-embankment zone is dangerous at the moment of increased water flows, contributing to the occurrence of high water stages with flood characteristics. The authors consider it to be a wrong practice to preserve wood stands and bushes in the inter-embankment flood plain which, due to historical and economic reasons (no felling nor logging were carried out), prevent today the correct functioning of this riverbed macro-form (sections generating jams, hindering the outflow of flood waters).
In Poland, the most attractive areas for birdwatching is an areas of Nature 2000. To provide nature against habitat degradation, it is necessary to know the relationship between people and nature. This relationship allows to research the concept of ecosystem services. The aim of this study is to distinguish typology of Special Protection Areas for ecosystem services of birdwatching. Its development is a complex problem, wherefore the main research method is Analytic Hierarchy Process. As a result, it was possible to divide the studied areas into types that reflect the possibilities of development of birdwatching on each of them.
Środowisko przyrodnicze jest konglomeratem zarówno składników przyrody ożywionej, jak i nieożywionej, które w wielu przypadkach są zależne od siebie i nie mogą funkcjonować w oderwaniu.
W pracy zawarto analizę przestrzeni ekologicznej i społecznej dla elektrowni wiatrowych na przykładzie powiatu gryfińskiego. Scharakteryzowano warunki wietrzności, ograniczenia środowiskowe oraz uwarunkowania społeczne dla inwestycji istniejących i planowanych. Obecność parków krajobrazowych i obszaru Natura 2000 nie koliduje z istniejącymi i planowanymi farmami wiatrowymi. Wyniki przeprowadzonego sondażu wśród ludności powiatu wskazują na niedoinformowanie społeczności lokalnej.
EN
The study included an analysis of environmental and social space for wind farms in the Gryfino district example. Characterized wind conditions, environmental constraints and social conditions for existing and planned investments. The presence of parks and Nature 2000 site does not interfere with existing and planned wind farms. The results of the survey among the population of the county show a lack of information to the local community.
Zagłębiając się w polskie lasy można zauważyć między drzewami większe lub mniejsze stosy śmieci. Nie są od nich wolne również tereny Natura 2000. Istotnym jest określenie ile tych odpadów znajduje się w lasach i jakiego są rodzaju. W roku 2010 i 2011 przeprowadzono działania na terenie lasów gminy Ostrów Mazowiecka, które miały na celu między innymi określenie położenia śmietnisk i ich wielkości. Dane zebrane przy użyciu techniki GPS zostały wprowadzone do systemu GIS (Geographical Information System). Dzięki temu możliwe było przeprowadzenie analiz przestrzennych badanego zjawiska. Ocenę porównawczą stanu zaśmiecenia tych samych terenów wykonano w roku 2014, po rocznym obowiązywaniu nowej ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach uchwalonej w roku 2013 [1].
EN
Out of all the people who visit Polish forests, not even one would fail to notice the trash, so often hidden here and there between the trees. Nature 2000 area is not free of it either. It is essential to define how much and what kind of litter is in these forests. Operations where carried on in 2010-2011 on the grounds of the Ostrów Mazowiecka community forests in order to determine the trash location and its amount. Data gathered thanks to the GPS techniques where inserted into the GIS system. This greatly helped in carrying out spatial analysis of the phenomenon under investigation. Comparative assessment of the state of littering the same areas were made in 2014, after one year of binding force of a new law on maintaining cleanliness and order in municipalities enacted in 2013.
Polska jest obecnie największym placem budowy nowoczesnej infrastruktury drogowej w Europie. Skala realizowanych i planowanych w Polsce inwestycji drogowych sprawia, że uniknięcie kolizji z obszarami Natura 2000 lub innymi obiektami przyrodniczo cennymi (w tym korytarzami migracyjnymi) nie zawsze jest możliwe. Wytypowanie „problemowych” obszarów pozwala zaoszczędzić czas i koszty związane z procesem inwestycyjnym oraz ułatwia podjęcie właściwej decyzji co do przebiegu najlepszego wariantu drogi, jak również uniknięcie błędów popełnianych na etapie projektowania drogi i infrastruktury towarzyszącej łagodzącej niekorzystny wpływ inwestycji. Autorzy publikacji, korzystając z narzędzi GIS oraz z danych z monitoringu zwierząt wykonali analizy środków i kosztów związanych z ochroną środowiska inwestycji drogowej na obszarze Natura 2000 w Polsce.
EN
Poland is currently the biggest construction site of modern road infrastructure in Europe. The scale of ongoing and planned road projects in Poland makes avoiding collisions with the Nature 2000 areas or other valuable natural objects (including migration corridors) is not always possible. Predicting “problematic” areas can save time and costs associated with the investment process and makes it easier to make the right decision about the best course of option routes, as well as to avoid the mistakes made in the design of the road and associated infrastructure mitigating the adverse impact of the investment. The authors, using GIS tools and data from monitoring the animals, made the analyzes of the environmental costs of investment in the area of Nature 2000 in Poland.
Popularyzacja zagadnienia partycypacji społecznej jako strategicznego podejścia do procesu podejmowania decyzji związanych ze zrównoważonym rozwojem nastąpiła w szczególny sposób po opublikowaniu Brundtland Report w 1987 roku. W konsekwencji już na początku polskiej transformacji Unia Europejska pełniła aktywną rolę w przemianach społeczno-ekonomicznych obszarów wiejskich, przede wszystkim poprzez systematyczne wdrażanie nowych kierunków ich rozwoju, poparte stosownymi mechanizmami finansowania. Po roku 2004 wsparcie Unii Europejskiej dla inicjatyw rozwoju wsi promujących partycypację społeczną uległo znacznej intensyfikacji. Dotyczy to zwłaszcza tych programów, które podkreślają wartość i znaczenie wiedzy oraz społeczności lokalnych w procesie zrównoważonego rozwoju. Dotyczy to m.in. programu Leader, który promuje nowe formy governance poprzez rozwój bazy do partnerstwa między sektorami publicznym, prywatnym i społecznym (Lokalne Grupy Działania). Duże znaczenie posiada w tym względzie również Europejska Sieć Ekologiczna Natura 2000 – najnowsza forma ochrony przyrody utworzona dla ochrony bioróżnorodności w krajach UE.
EN
Over the past two decades Poland has experienced socio-economic and political changes with the most important stepping stone toward transition from a communist to a democratic political system was the collapse of the Communist Regime in 1989. Since the early 90s, the European Union (EU) has become a primary agent of political transition through different policies and funding mechanisms, having significant impacts on how rural development is implemented. After the country’s accession to the EU in 2004, regional and local rural programs promoted participatory mechanisms with communities acting as the legitimate stakeholder to determine conditions for rural development.
Ziemia Lubuska charakteryzuje się dużym bogactwem przyrodniczym, zawartym w dziewięciu formach ochrony przyrody. Występują tu dwa Parki Narodowe, 65 rezerwatów przyrody, osiem Parków Krajobrazowych, 74 obszary Natura 2000, 36 obszarów chronionego krajobrazu, sześć zespołów przyrodniczo-krajobrazowych, 335 użytków ekologicznych i 1785 pomników przyrody. Wśród chronionych roślin, zwierząt i grzybów jest wiele unikatowych gatunków w skali europejskiej. Ochrona walorów przyrodniczych będzie możliwa dzięki regularnym badaniom naukowym różnorodności biologicznej, rozsądnej gospodarce zasobami przyrody, stałemu monitoringowi stanu środowiska oraz wszechstronnej edukacji przyrodniczej.
EN
Ziemia Lubuska (Lubusz Land) is characterized by rich diversity of nature, which is protected within nine forms of nature conservation. There are two National Parks, 65 nature reserves, eight Landscape Parks, 74 Natura 2000 sites, 36 protected landscape areas, six Nature and land-scape complexes, 335 ecological sites, and 1785 natural monuments. The list of protected plants, animals, and fungi of Ziemia Lubuska includes a lot of rare species at the European scale. The protection of the natural values will be possible in consequence of systematic studies on biological diversity, reasonable management of natural resources, constant monitoring of the state of environment, and comprehensive natural science education.
14
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
W referacie przedstawiono najważniejsze bariery i uwarunkowania środowiskowe w rozwoju dróg samochodowych i kolejowych w Polsce. W ramach tej części wskazano na coraz większą rolę ochrony środowiska w przebudowie dróg po 1990 roku. Przedstawiono główne bariery środowiskowe; tj. prawne, ekonomiczne i metodologiczne oraz etapy i działania dla ich przełamywania. Szczególną uwagę zwrócono na: obszary Natura 2000, fragmentację obszarów życia fauny i flory, zanieczyszczenia wód, a zwłaszcza na hałas i ekranowanie akustyczne – przedstawiając aktualne problemy dotyczące ochrony przed hałasem. Wskazano na uwarunkowania prowadzące do nieefektywnych i niezwykle kosztownych rozwiązań jakim jest zbyt powszechne stosowanie wyłącznie ekranów akustycznych.
EN
The paper presents the most important environmental barriers and conditions in development of roads and railways in Poland. The first part presents the increasing role of protection of environment in development and reconstruction of roads after 1990. Then presented are main environmental barriers, i.e. legal, economical and methodological as well as stages and ways of their overcoming. Special attention is paid to Nature 2000 program, to fragmentation of fauna and flora living areas and to water pollution. Particular attention was paid to traffic noise and its screening, particularly with use of noise barriers only. Last part presents conditions leading to non-efficient and uneconomical common use of noise barriers only for traffic noise screening.
W artykule omówiono regulacje prawne w zakresie ochrony środowiska, w procedurze ubiegania się o koncesje geologiczne i górnicze. Wyspecyfikowano zapisy ustawy Prawo geologiczne i górnicze odnoszące się do ochrony i minimalizacji szkodliwego oddziaływania na środowisko robót geologicznych i górniczych. Omówiono również obowiązki, jakie nakładają na przedsiębiorcę ubiegającego się o koncesje, branżowe ustawy środowiskowe i rozporządzenie wykonawcze Rady Ministrów do ustawy.
EN
In the article have been discussed legal regulations relating to environmental protection, in the procedure of applying for geological and mining concessions. Regulations of the act Geological and Mining Law concerning the protection and minimization of harmful influence of geological and mining operations on the environment were specified. Furthermore, the obligations imposed on the entrepreneur applying for a concession by the branch environmental acts and executive order of the Council of Ministers to the act have been discussed.
Artykuł przedstawia aktualny stan wyznaczania sieci obszarów Natury 2000 w Polsce z zaznaczeniem złóż węgla brunatnego występujących w Dorzeczu Odry, które zlokalizowane są w obszarach naturowych. Ponadto artykuł przedstawia najnowsze regulacje prawne w tym zakresie oraz wskazuje na problemy jakie towarzyszą w poszukiwaniu metody oceny możliwości prowadzenia odkrywkowej działalności w obszarach naturowych.
EN
The article presents the current state of setting Nature 2000 areas in Poland together with lignite deposits in Odra Basin located in these areas. The most recent law regulations are presented. Furthermore, problems that come with assessment of mining activity in Nature 2000 areas are emphasized.
Od 1 maja 2004 roku z chwilą przystąpienia Polski do Unii Europejskiej, dla górnictwa odkrywkowego rozpoczął się nowy, trudniejszy okres. Dotyczy to ilości uzyskiwania nowych koncesji jak i kontynuowaniu działalności górniczej. Przedsiębiorcy górniczy oprócz dotychczasowych wymagań w zakresie ochrony środowiska w swoich projektach inwestycyjnych muszą uwzględnić wymagania jakie niesie ze sobą ochrona obszarów Natura 2000. Niniejszy artykuł przedstawia w sposób zwięzły genezę powstania tej formy przyrody, rozwój sieci obszarów w krajach Wspólnoty, udział i miejsce Polski w tworzeniu tych obszarów. Ponadto w sposób szczegółowy zostały zidentyfikowane złoża udokumentowane występujące w obrębie obszarów Natura 2000, z podziałem ich na rodzaje kopalin, ilość przedmiotowych złóż w poszczególnych województwach. Niniejszy artykuł powstał w celu zobrazowania problemu dla polskiego górnictwa odkrywkowego jaki wynika z istnienia obszarów Natura 2000 na złożach udokumentowanych. Urzeczywistniając hasło IX Krajowego Zjazdu Górnictwa Odkrywkowego, które aby mógł zobaczyć szanse rozwoju należy się najpierw pochylić nad nowym wyzwaniem jakim jest prowadzenie inwestycji górniczych w obszarach Natura 2000.
EN
A new, more difficult time for opencast mining has started since Poland's accession to European Union on 1st May 2004. This concerns getting new concessions as well as continuing mining activity. Mining entrepreneurs have to take requirements concerning Nature 2000 areas protection into account apart from hitherto prevailing environmental requirements. In a brief form the paper presents the origin of this form of nature's protection, the development of the network in EU together with Poland's contribution and place in the establishment of these areas. Furthermore, documented mineral deposits lying in the Nature 2000 areas are identified with the division to particular minerals and quantities of deposits in particular voivodeships. The presented paper was created to depict the opencast mining's problem that comes out of the overlap of Nature 2000 areas and documented deposits existence. To see a chance of mining investments' development the industry has to face a new challenge - conducting operation in Nature 2000 areas. This will be one of the main themes of IX National Opencast Mining Congress.
Prawnie aleje historyczne mogą być chronione jako obiekty wpisane do rejestru zabytków, pomniki przyrody, miejsca (siedliska) występowania chronionego gatunku oraz jako specjalne obszary ochrony siedlisk (SOO) w programie Natura 2000 W praktyce ciągle giną!
Ekologiczna sieć obszarów Natura 2000 uzyskała w naszym kraju rangę obszarów nietykalnych. Jest to pogląd niezgodny tak z prawem krajowym (ustawa o ochronie przyrody), jak i unijnym (dyrektywa siedliskowa), w którym stosowne zapisy mówią o możliwości podejmowania działań na obszarach Natura 2000, pod pewnymi oczywiście warunkami. Spełniając te warunki, Hiszpanie wybudowali na obszarze naturowym zbiornik retencyjny o wysokości piętrzenia 119 m.
EN
In our country, the ecological network of Nature 2000 areas has acquired an untouchable status. This view is incompatible with the national law (environment protecion act) as well as the European one (habitats directive), where the appropriate clauses give the possibility to undertake actions in the Natura 2000 zones under some conditions. These conditions were fulfilled by Spaniards when building a retention reservoir of the retention level of 119 m. in one of the Natura 2000 areas.
JavaScript jest wyłączony w Twojej przeglądarce internetowej. Włącz go, a następnie odśwież stronę, aby móc w pełni z niej korzystać.